Tasarım Eğitiminde Selçuklu Motiflerinin Soyutlanarak İç Mekâna Yansıtılması

Öz

İç mimarlık tasarım eğitiminde öğrencilerin problem çözme, yorumlama ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmek için farklı pedagojik yöntemler kullanılmaktadır. Bu nedenle tasarımda nitelikli çıktıların elde edilmesi, tasarım problemini kavramsal olarak yapılandıran ve süreci özgün bir konseptin yönlendirmesi ile mümkündür. Bu çalışmada, Selçuklu Dönemi motiflerinin soyutlanarak çağdaş iç mekân tasarımlarına yansıtılmasına yönelik bir tasarım pedagojisi yaklaşımının ortaya konması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, Selçuk Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi İç Mimarlık Bölümü’nde, 2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Dönemi İç Mimari Proje-III dersi kapsamında, 3. sınıf öğrencileriyle yürütülmüştür. Atölye sürecinde “Konya Mutfak Sanatları Merkezi” konusu doğrultusunda 30 öğrenci ile 10 farklı grup hâlinde tasarım çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Atölye süreci, Salama’nın geliştirdiği “Stüdyo Öğretiminde Süreç Temelli Model”i doğrultusunda analitik anlama ve yaratıcı karar vermeye dayalı keşif, bilgi toplama-analiz, yorumlama ve şematik tasarım adımlarından oluşan dört aşamalı sistematik bir yöntemle oluşturulmuştur. Bu kuramsal çerçeveden hareketle çalışma kapsamında Selçuklu motiflerinin biçimsel ve geometrik katmanlarının soyutlama tekniği ile iç mekân tasarımında mekânsal kurgu, donatı tasarımı ve kurumsal kimlik gibi farklı tasarım ölçeklerine yansıması incelenmiştir. Çalışma sonucunda, tasarım problemine yönelik çözüm arama sürecinde, sınırların ve kavramsal çerçevenin tanımlanmasının öğrencilerin yaratıcı karar verme süreçlerine olumlu etki ettiği gözlemlenmiştir. Selçuklu motiflerinin tasarım verisi olarak kullanılması, öğrencilerin işlev, biçim ve form oluşturma süreçlerinde ve kültürel mirası çağdaş tasarımla ilişkilendirmelerinde kavramsal bir bağlam yaratmıştır. Bu bağlam, kültürel bir değerin tasarım sürecinde yeniden yorumlanmasını ve güncel mekânsal ihtiyaçlarla bütünleştirilmesini mümkün kılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tasarım Eğitimi
• İç Mekân Tasarımı
• Soyutlama
• Selçuklu Motifleri
• Kültürel Miras

Abstraction and Reflection of Seljuk Motifs in Interior Design Education

Öz

Various pedagogical methods are employed in interior architecture education to develop students’ problem-solving, interpretive, and creative thinking skills. Therefore, producing high-quality design outcomes is possible by structuring the design problem conceptually and guiding the process with an original concept. This study aims to present a design pedagogy approach that reflects Seljuk-period motifs in contemporary interior design through abstraction. For this purpose, this study was conducted with third-year students in the Department of Interior Architecture at the Faculty of Architecture and Design, Selcuk University, within the scope of the Interior Architecture Project III course during the Fall Semester of the 2023-2024 Academic Year. During the studio process, students conducted design studies on the “Konya Culinary Arts Center” involving 30 students organized into 10 groups. The studio process was structured as a systematic four-stage method based on analytical understanding and creative decision-making, in line with Salama’s “Process-Based Model in Studio Teaching,” consisting of the steps of discovery, information gathering and analysis, interpretation, and schematic design. Based on this theoretical framework, the study examined how the formal characteristics and geometric structures of Seljuk motifs, transformed through abstraction, were reflected in different design scales, including spatial organization, interior elements, and corporate identity design. The findings indicated that defining boundaries and conceptual frameworks positively influenced students’ creative decision-making during the design problem-solving process. Using Seljuk motifs as design data created a conceptual context for students in the formation of function, shape, and form and in relating cultural heritage to contemporary design. This approach enabled the reinterpretation of cultural heritage within the design process while integrating it with contemporary spatial needs.

Anahtar Kelimeler

• Design Education
• Interior Design
• Abstraction
• Seljuk Motifs
• Cultural Heritage

Kaynakça

1. Ağakay, Mehmet Ali. Türkçe Sözlük. Ankara: Bilgi Basımevi, 1974. google scholar
2. Akçaova, Ali ve Mine Sungur. “Tasarım Eğitiminde İslami Desenler Aracılığıyla Soyutlama ve Yaratıcılığın Çağdaş Bir Yorumu: İç Mimarlık Stüdyo Deneyimi.” IDA: Uluslararası Tasarım ve Sanat Dergisi 6/1 (2024): 43-53. Erişim 10 Mart 2026. https://idajournal.com/index. php/ida/article/view/259/95. google scholar
3. Aydın, Dicle ve Esra Yaldız. “Yeniden Kullanıma Adaptasyonda Bina Performansının Kullanıcılar Üzerinden Değerlendirilmesi.” METU Journal of the Faculty of Architecture 27/1 (2010): 1-22. https://doi.org/10.4305/metu.jfa.2010.1.1. google scholar
4. Aydın, Dicle ve Ş. Ebru Okuyucu. “Yeniden Kullanıma Adaptasyon ve Sosyokültürel Sürdürülebilirlik Bağlamında Afyonkarahisar Millet Hamamının Değerlendirilmesi.” Megaron 4/2 (2009): 80–91. google scholar
5. Aydınlı, Semra ve Burçin Kürtüncü. Paralaks Oda. İstanbul: Cenkler Matbaacılık, 2014. google scholar
6. Aydınlı, Semra. “Tasarım Eğitiminde Yapılandırıcı Paradigma: ‘Öğrenmeyi Öğrenme’.” Tasarım+Kuram 11/20 (2015): 1-18. Erişim 14 Temmuz 2024. https://doi.org/10.23835/tasarimkuram.239579. google scholar
7. Bacanlı, Hasan, Mehmet Ali, Dombaycı, Metin Demir ve Sinem Tarhan. “Quadruple Thinking: Creative Thinking.” Procedia - Social and Behavioral Sciences 12 (2011): 536-544. Erişim 16 Temmuz 2024. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.02.065. google scholar
8. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır?” Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5 (2019): 368-388. Erişim 12 Mart 2026. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299. google scholar

9. Beşgen, Asu. “Teaching/Learning Strategies Through Art: Painting and Basic Design Education.” Procedia-Social and Behavioral Sciences 182 (2015): 423-430. Erişim 2 Temmuz 2024. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.04.812. google scholar
10. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Say Yayınları, 2012. google scholar
11. Ching, Francis D. K. Mimarlık, Biçim, Mekân ve Düzen. Çev. Sevgi Lökçe. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 2011. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2013. google scholar
12. Çakmakoğlu Kuru, Alev. “Orta Çağ Anadolu Türk Mimarisinde Düğüm Motifi ve İkonografisi.” Erdem 51 (2008): 23-52. https://izlik.org/JA 83BG65WU. google scholar
13. Çınar, Hatice ve Mehmet Noraslı. “Temporary Foldable Children’s Socialization Spaces After Earthquake: Interior Architecture Workshop Experience.” Journal of Architectural Sciences and Applications 9 (2024): 313-326. Erişim 16 Temmuz 2024. https://doi.org/10.30785/ mbud.1393493. google scholar
14. Detseli, Naciye. “Selçuklu Dönemi Ahşap Minberlerine Bir Örnek: Konya Alâeddin Camii Minberi.” İSTEM 33 (2019): 213-39. https://doi. org/10.31591/istem.547162. google scholar
15. Dinçer, Sevde Gülizar ve Mehmet Oğuz Duru. “Konya Alâeddin Camisi ve Aksaray Sultanhanı Taç Kapıları Ara Kesitinde Bir Taç Kapı Analizi: Karatay Medresesi Örneği.” Akdeniz Sanat 16 (2022): 387-407. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.998085. google scholar
16. Güleryüz, Hasan. Yaratıcı Çocuk Edebiyatı. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2006. google scholar
17. Gündüzlü, Emel ve Banu Sönmez. “İç Mekân Tasarımında Özgünlük ve Konsept: Özgün ve Özgün Olmayan Mekânların Karşılaştırılması.” google scholar
18. Sanat ve Tasarım Dergisi 27 (2021): 243-267. Erişim 4 Temmuz 2024. https://izlik.org/JA74SL82UP. Gür, Şengül Öymen. Mekân Örgütlenmesi. Trabzon: Gür Yayıncılık, 1996. google scholar
19. Hançerlioğlu, Orhan. Felsefe Ansiklopedisi: Kavramlar ve Akımlar. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2005. Hasol, Doğan. Mimarlık Cep Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitapevi, 2019. google scholar
20. ICOMOS Türkiye. Mimari Mirası Koruma Bildirgesi. Ankara: ICOMOS Türkiye Milli Komitesi, 2013. Erişim 15 Kasım 2025. http://www.icomos. org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr078419%202001542192602.pdf. google scholar
21. Kağnıcı, Nihat. “Konya Alâeddin Camii Mihrap Yüzeyindeki Selçuklu Sülüsü Yazıların Hat Sanatı Açısından Değerlendirilmesi.” Konya Sanat 3 (2020): 79-94. https://doi.org/10.51118/konsan.2020.6. google scholar
22. Karakul, Özlem. “Konya’nın Demiryolu Mirası.” Arkitera. Eylül 2017. Erişim 14 Haziran 2024. https://www.arkitera.com/gorus/konyanin-demiryolu-mirasi/. google scholar
23. Kesici, Ahmet. “Eğitimde Postmodern Durum: Yapılandırmacılık.” İnsan ve İnsan 6/20 (Nisan 2019): 211-228. Erişim 22 Haziran 2024. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.442811. google scholar
24. Kim, Mi Jeong, Seo Ryeung Ju ve Lina Lee. “A Cross-Cultural and Interdisciplinary Collaboration in a Joint Design Studio.” International Journal of Art & Design Education 34/1 (2015): 99-112. Erişim 15 Temmuz 2024. https://doi.org/10.1111/jade.12019. google scholar
25. Müezzinoğlu, Menşure Kübra ve Mehmet Noraslı. “İç Mekân Tasarımında Tasarım Odaklı Düşünme Modeli: Kırmızılı Kadın Belgeseli.” Bodrum Journal of Art and Design 1/1 (2022): 17-28. Erişim 25 Ağustos 2024. https://izlik.org/JA84ZK75GA. google scholar
26. Müezzinoğlu, Menşure Kübra, Mine Sungur ve Hatice Çınar. “Tasarım Eğitiminde, Biçimsel Soyutlamanın Yaratıcı Düşünceye Etkisi.” The Journal of Academic Social Science 61/61 (2019): 408-417. Erişim 28 Ağustos 2024. http://dx.doi.org/10.16992/ASOS.13203. google scholar
27. Özbayraktar, Mehtap. “Süreç Odaklı Tasarım Pedagojisi Üzerine Bir Deneme: Roman Kahramanına Yaşam Alanı Tasarlamak.” Yapı 460 (2020): 20-25. Erişim 5 Mayıs 2024. https://yapidergisi.com/surec-odakli-tasarim-pedagojisi-uzerine-bir-deneme-roman-kahramanina-yasam-alani-tasarlamak/. google scholar
28. Özeskici, Evrim. “Osman Hamdi Bey’in Resimlerindeki Motiflerde Stilizasyon ve Anlam.” Art-Sanat 21 (Ocak 2024): 565-586. Erişim 18 Temmuz 2024. https://doi.org/10.26650/artsanat.2024.21.1213545. google scholar
29. Öztürk Çelebi, Gülcennet. “Tarih Öncesi Dönemlerde İletişim.” Etkileşim 2 (Ekim 2018): 143-158. Erişim 12 Ağustos 2024. https://doi.org/ 10.32739/etkilesim.2018.2.33. google scholar
30. Öztürk, Gizem Büke, Bilge Sayıl Onaran ve Can Mehmet Hersek. “Yeniden İşlevlendirme Kapsamında Tarihi Merinos İstasyonu.” Sanat ve Tasarım Dergisi 29 (Haziran 2022): 247-263. Erişim 18 Temmuz 2024. https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.1137941. google scholar
31. Öztürk, Zeynep Kerem ve Ayşe Şimşek. “Tarih Öncesi Dönemdeki İlk Barınma Alanları ile Anadolu’daki Körtik Tepe, Hallan Çemi, Nevali Çori ve Aşıklı Höyük Yerleşimlerinde İnanç ve Kültürün Etkisinin İncelenmesi.” İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 1/3 (2019): 14-22. Erişim 19 Temmuz 2024. https://izlik.org/JA73WZ26PC. google scholar
32. Öztütüncü, Sabriye ve Mehmet Özkartal. “Soyut Resimde Yapısal Bütünlük ve Biçim Verme.” Akdeniz Sanat 8/15 (2015): 92-103. Erişim 20 Temmuz 2024. https://izlik.org/JA99FU53EG. google scholar
33. Sağlam, Temel. “İslam Mimarisinin Sembolik Anlatıları Üzerine Bir Deneme.” Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat 5/10 (2020): 251-79. https://izlik.org/JA38HN25UU. google scholar
34. Salama, Ashraf M. “A Process Oriented Design Pedagogy: KFUPM Sophomore Studio.” Centre for Education in the Built Environment Transactions 2 (2005): 16-31. Erişim 16 Temmuz 2024. https://doi.org/10.11120/tran.2005.02020016. google scholar
35. Salama, Ashraf M. Spatial Design Education: New Directions for Pedagogy in Architecture and Beyond. İngiltere: Ashgate Publishing Limited, 2015. google scholar
36. Sevgi, Serap ve Bekir Eskici. “Ankara Çengel Han’ın Müze Olarak Yeniden Kullanımının Koruma Yaklaşımları Bakımından Değerlendirilmesi.” Sanat ve Tasarım Dergisi 25 (2020): 275-303. https://izlik.org/JA55GD36MG. google scholar
37. Şekerci, Ceyhun ve Pelin Yıldız. “İç Mimarlık Öğrencilerinin Problem Çözme ve Eleştirel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişki.” Ulakbilge: Journal of Social Sciences 11/84 (2023). Erişim 10 Mart 2026. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-11-84-02. google scholar
38. Şekerci, Yaren ve İlknur Akıner. “Endüstriyel-Kültürel Mirasın Değerlendirilmesi: Almanya’daki Zollverein Maden Ocağı Kompleksi Örneği.” Planlama-Planning 31/2 (2021): 151-166. https://doi.org/10.14744/planlama.2021.03274. google scholar
39. Şengül, Mehmet Bakır. “Romanda Mekân Kavramı.” Journal of International Social Research 3/11 (2010): 528-538. Erişim 12 Ağustos 2024. https://research.ebsco.com/c/x4perv/viewer/pdf/sx777wfrrn. google scholar
40. Tanrısever, Canan, Ömer Saraç ve Aydoğan Aydoğdu. “Yeniden İşlevlendirilen Tarihi Yapıların Sürdürülebilirliği.” Akademik Bakış Dergisi 54 (2016): 1068-1082. google scholar
41. Tapan, Mete. Soru ve Cevaplarla Koruma. İstanbul: TMMOB Yayınları, 2007. Tunalı, İsmail. Tasarım Felsefesine Giriş. İstanbul: Yapı Yayınları, 2004. google scholar
42. Turani, Adnan. Çağdaş Sanat Felsefesi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1998. google scholar
43. Ulusoy, Zuhal. “To Design Versus to Understand Design: The Role of Graphic Representations and Verbal Expressions.” Design Studies 20/2 (1999): 123-140. Erişim 5 Temmuz 2024. https://doi.org/10.1016/S0142-694X(98)00030-1. google scholar
44. Yıldırım, Ali ve Hasan Şimşek. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021. google scholar
45. Yurtsever, Bengi. “Mimarlık Eğitiminde Eleştirel Düşünme Becerisinin Rolü: Birinci Yıl Tasarım Eğitimi.” Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, 2011. google scholar
46. Zevi, Bruno. Mimariyi Görmeyi Öğrenmek. İstanbul: Birsen Yayınevi, 1990. google scholar
47. Zorlu, Tuğçe ve Duygu Onur. “Tasarım Stüdyolarında Uygulanan Eğitim Metotları ve Yaratıcılık İlişkisi.” Turkish Online Journal of Design Art and Communication 7/4 (2017): 542-555. https://doi.org/10.7456/10704100/002. google scholar