An Unknown Fountain in the Edirne Selimiye Complex

Öz

Building water structures such as fountains, sebil or a sadirvan has always been an important charitable deed. These were built as works of charity to provide water for a district or street, or for mosque communities as part of a social complex.

The Edirne Selimiye Mosque, masterwork of Sinan the Architect, was built on the old palace grounds on a ridge called Kavak Meydanı. The structure, built by Sultan Selim II between 1568 and 1574, constitutes a small social complex. This paper examines the wall fountain of the Edirne Selimiye Complex, which was built by an anonymous architect at an unknown date and is not mentioned in the biographies and pious endowment charters of Sinan or in the Selimiye Booklet by Dayezâde Mustafa Efendi. The fountain on the northern outer court wall of the Edirne Selimiye Complex is introduced for the first time in this paper by its architectural characteristics and examined for its location, construction and period. The paper also discusses the importance of the fountain among the relatively unknown examples built by Sinan, and evaluates it within the context of fountains and fountain architecture in Edirne.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Architecture,Edirne,Selimiye Complex,Fountain

Edirne Selimiye Külliyesinde Bilinmeyen Bir Çeşme

Öz

Çeşme, sebil ve şadırvan gibi su yapılarının inşa edilmesi daima en önemli hayırların başında gelmiştir. Bunlar içinde çeşmeler en yaygın görülen su yapılarındandır. Bir mahallenin, bir sokağın bazen de külliyenin bir parçası olarak cami cemaatinin su ihtiyacını karşılamak üzere bir hayır eseri olarak inşa edilmişlerdir.

Mimar Sinan’ın ustalık eseri Edirne Selimiye Camii, kent merkezinde, Kavak Meydanı olarak adlandırılan bir yükseltide eski saray (Saray-ı Atik) alanında inşa edilmiştir. Sultan II. Selim tarafından 1568-1574 yılları arasında inşa edilen yapı küçük bir külliyeyi meydana getirmektedir. Sinan’ın tezkire ve vakfiyeleri ile Dayezâde Mustafa Efendi’nin Selimiye Risale’sinde de bahsedilmeyen, mimarı ve inşa tarihi bilinmeyen Edirne Selimiye Külliyesi duvar çeşmesi çalışma konumuzu oluşturmaktadır. Bu çalışmada Edirne Selimiye Külliyesinin kuzey dış avlu duvarı üzerinde yer alan çeşmesi, mimari özellikleri bakımından ilk kez tanıtılarak, bulunduğu konum, yapı ve inşa dönemi açısından incelenmiştir. Mimar Sinan’ın su yapıları içinde az bilinen çeşmeleri açısından önemi üzerinde durularak, Edirne çeşmeleri ve çeşme mimarisi açısından bir değerlendirmesi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Mimarisi,Edirne,Selimiye Külliyesi,Çeşme

Kaynakça

1. ACUN, Hakkı, “Birer Mimari Unsur Olarak Yardım Amaçlı Taşlar (Binek Taşı, Dinlenme Taşı, Sadaka Taşı, Köşe Pahlaması)”, Konya Kitabı X, Yeni İpek Yolu Özel Sayısı, Konya 2007, s. 43-61.
2. AKÇIL HARMANKAYA, N. Çiçek, Mimar Sinan Camilerinde Sembolizm, İstanbul 2018.
3. AKSU, Hüsamettin; ÇOBANOĞLU, Ahmet Vefa, “Emirgan Meydan Çeşmesi”, Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi, S.11, İstanbul, Aralık 1992, s. 19-22.
4. CANAN, İbrahim, “Osmanlı’da Su Kültürü ve Kaynakları”, Osmanlı Su Medeniyeti Uluslararası Sempozyum Bildiriler (5-8 Mayıs 2000), İstanbul 2000, s. 231-244.
5. ÇELEBİ, Sâî Mustafa, Yapılar Kitabı (Tezkiretü’l-Bünyan ve Tezkiretü’l-Ebniye) Mimar Sinan’ın Anıları, Çev. Hayati Develi, Samih Rifat, İstanbul 2002.
6. ÇELEBİ, Evliya, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi, Haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 3. Kitap, İstanbul 2016.
7. ÇOBANOĞLU, Ahmet Vefa, “Sultanahmet Külliyesinde Sebiller ve Çeşmeler”, 17. Yüzyıl Osmanlı Kültür ve Sanatı, 19-20 Mart 1998 Sempozyum Bildirileri, İstanbul 1998, s. 57-76.
8. DAĞDEVİREN, Arif, Edirne’de Sinan ve Selimiyesi, 1968.

9. DENKNALBANT ÇOBANOĞLU, Ayşe, “Silivrikapı Hadım İbrahim Paşa Camii’nin Plan Özellikleri ve Klasik Dönem Osmanlı Mimarlığı İçinde Benzer Örnekler Üzerine Bir Değerlendirme”, Art Sanat, S.11, İstanbul Ocak 2019, s. 101-137.
10. EGLI, Ernst, Osmanlı Altın Çağının Mimarı Sinan, Çev. ve Der. İbrahim Ataç, İstanbul 2009.
11. EYİCE, Semavi, “Çeşme”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 8, İstanbul 1993, s. 277-287. İNAN, Afet, Mimar Koca Sinan, Ankara 1968.
12. KARABIYIK, Yusuf, Selimiye Camii Özel Defteri Edirn