Orta Asya Jeopolitiğinin Nüfus Parametresi Üzerinden İncelenmesi

Öz

Jeopolitik gücün önemini kavrayan ülkeler, jeopolitiğin değişen ve değişmeyen tüm unsurlarını detaylı şekilde irdelemenin zorunlu olduğunu doğrudan ya da dolaylı yönlerden öğrenmişlerdir. Jeopolitiğin değişmeyen unsurları devletler açısından daha somut ve açık bir şekilde planlanabilirken değişen jeopolitik unsurlar daha sistematik ve uzun yıllara dayanan bir planlamayla genelde de gizli bir şekilde yürütülmektedir. Bu duruma en güzel örnek 19. yüzyıl sonrasında Rusya’nın Orta Asya’daki nüfus inşası gösterilebilir. Rusların, Orta Asya Ülkelerinde Rus nüfus kümeleri oluşturarak Rus düşünce ve toplumsal yaşam tarzını bu topraklarda yaymaya çalıştığı- yani jeopolitiğin değişen unsurlarından nüfus etmenini kullanarak etkisini arttırmaya çalıştığı- tespit edilmiştir. Toplumsal, ekonomik, siyasal ve kültürel yönlerden etkisini yaklaşık olarak bir asır boyunca bölgeye yavaş yavaş işleyen Rusya’nın bölgeden çekilmesine rağmen tesiri sürmeye devam etmektedir. Her ne kadar Orta Asya Cumhuriyetlerinde, Sovyetler Birliği hegemonyasının sona ermesiyle birlikte bölge nüfusunun tekrardan değişerek yeni bir düzen aldığı görülmüşse de bölgede ve dünyada bu tür planlamalara karşı dikkatli olunması gerektiği artı ve eksileriyle bu araştırmada ortaya koyulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Geopolitics
• Population
• USSR
• Russia
• Central Asian Republics

Research of Central Asian Geopolitics Over the Population Parameter

Öz

Those countries who truly grasp the significance of geopolitical power can be said to have learned, in direct or indirect ways, the necessity of a detailed examination of the changing and unchanging elements of geopolitics. The unchanging elements of geopolitics can be concretely and explicitly planned whereas the changing elements can only be tackled by systematic and longterm planning and generally in a covert manner. This can be best exemplified by the population building of Russia in Central Asia after the 19th century. It is ascertained that Russia attempted to spread its mentality and social lifestyle across Central Asia by creating population clusters, in other words, they utilized one of the changing elements of geopolitics, namely population, trying to extend its sphere of influence. Having begun to gradually cultivate its social, economic, and cultural influence in the region since a century before, the Russian influence is still persistent despite its withdrawal from the region. Though we can observe a re-shifting of the demography in the Central Asian republics following the decline of the hegemony of the Soviet Union, this study still tries to draw attention to the fact that one should be cautious about such demographic engineering attempts on either a regional or global scale with all their pluses and minuses.

Anahtar Kelimeler

• Geopolitics
• Population
• SSCB
• Russia
• Central Asian Republics

Kaynakça

1. Абашин, Сергей Николаевич. “Этнографическое знание и национальное строительство в Средней Азии (проблема сартов в XIX-начале XXI в.)”. PhD Thesis, Ин-т этнологии и антропологии им. НН Миклухо-Маклая РАН, 2008. google scholar
2. Akengin, Hamza. “Türk Dünyası ve Orta Asya Türk Cumhuriyet Üzerine Jeopolitik Bir Değerlendirme”. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 4 (1), (2017), 1-11. google scholar
3. Baldauf, Ingeborg. “Some Thoughts on the Making of the Uzbek Nation”. Cahiers Du Monde Russe 32-1, pp. 79-95, 1991. google scholar
4. Всесоюзная перепись населения 1926: Население по полу, народности. 1927-1929. google scholar
5. Bezverbny, Vadim. “Geopolitics of Population: How the Demographic Processes Are Shaping National Power.”, 2015. google scholar
6. Cameron, Sarah. “The Kazakh Famine of 1930-33: Current Research and New Directions”. East/West: Journal of Ukrainian Studies 3 (2), (2016), 117-32. google scholar
7. Садыралиев, Ж.С. “О численности и размещении населения Кыргызской Республики”. Международный журнал гуманитарных и естественных наук, 2018, 72-76. google scholar
8. Статистический ежегодник России. Типография Штаба Петроградского военного округа, 1915. google scholar

9. Davies, Robert William, R. W. Davies., Harrison Mark, ve Wheatcroft Stephen G.. The economic transformation of the Soviet Union, 1913-1945. Cambridge University Press, 1994. google scholar
10. Demeny, Paul. “Geopolitical Aspects of Population in the Twenty-First Century”. Population and development review 38 (4), (2012): 685-705. google scholar
11. Dıykanbayeva, Mayramgül. “1916 Yılındaki Kırgız Millî Mücadelesi: Ürkün”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 3 (3), (2014): 112-26. google scholar
12. Doorov, Torokul, Salimjon Aioubov, ve Charles Recknagel. “Small Exclave Spells Big Problems For Kyrgyzstan, Tajikistan”. https://www.rferl.org/a/kyrgyzstan-tajikistan-exclaves- vorukh-tensions/25232311.html adresinden alındı.Erişim: 18.01.2021. google scholar
13. Duarte, Paulo. “Asia Central: lo sobresaliente de su historia y geografía”. Revista De Relaciones Internacionales, Estrategia Y Seguridad 9 (1), (2014): 21-35. google scholar
14. Hayit, Baymirza. “ Basmacılar”: Türkistan millî mücadele tarihi (1917-1934). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1997. google scholar
15. İlhan, Suat. Jeopolitik Duyarlılık. İstanbul: Ötüken Neşriyat A.Ş., 2003. google scholar
16. Kapan, Kaan. “Coğrafyanın Üstünlüğü” ve “Jeopolitik Önem” Perspektifinden Doğu Akdeniz ve Adalar (Ege) Denizi. İstanbul Üniversitesi Yayınları, 2021. google scholar
17. Kapan, Kaan, ve Gökçe Coşanar. “Sınır Yerleşmelerine Jeopolitik Açıdan Bakmak: Iğdır Örneği”. Ulisa: Uluslararası Çalışmalar Dergisi 4 (2), 2020. google scholar
18. Kara, Füsun. “1916 Kırgız büyük isyanı: Ürkün”. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. Volume 6/2, (2011): 537-46. google scholar
19. Köylü, Murat. “Ürkün: Bir Katliam Öyküsü”. Akademik İncelemeler Dergisi 11 (2), 2016. google scholar
20. Краснобаева, Нелли Леонидовна. “Динамика численности и этнический состав населения Казахстана по данным i Всесоюзной переписи 1926 г”. Известия Алтайского государственного университета, sy 4, 2004. google scholar
21. Краснобаева, Нелли Леонидовна. “Население Казахстана в конце XIX-первой четверти XX века”. диссертации. 2004, 234 s. google scholar
22. Leclercq, Jules Joseph. Avrupalı Gözüyle Kafkaslar ve Orta Asya (1890): Transfkafkasya - Buhara - Fergana - Tanrı Dağları. (Çev.Hakan Birsel). İstanbul: IQ Kültür SanatYayıncılık, 2015. google scholar
23. Leylak, Mehmet H. Orta Asya ve Kafkaslar’da Türkler’in Demografik Yapısı ( XX. Yüzyıl). Ankara: Tamga Yayıncılık, Matbaacılık, 2000. google scholar
24. Moisio, Sami, ve Paasi, Anssi. “From Geopolitical to Geoeconomic? The Changing Political Rationalities of State Space”. Geopolitics 18 (2), (2013): 267-83. google scholar
25. Monteil, Vincent. Sovyet Müslümanları. Pınar Yayınları, 1992. google scholar
26. Myrzakhmetova, A. M., ve E. E. Aitbaev. “Tendencies of the International Labor Migration in the Conditions of Globalization of the Central Asian Region”. Central Asian Journal of Social Sciences and Humanities 2 (1), (2019): 59-61. google scholar
27. Ölçekçi, Haluk. “Tarihi Süreç İçerisinde Kazakistan’da Rus Varlığı”. Bilig, sy 2, (1996): 54-74. google scholar
28. Özkan, Murat. Türkistan’ın Keşif Çağı Rus Seyyah Burnaşev’in Gözünden Buhara. (2. bs.) İstanbul: Kronik Kitap, 2019. google scholar
29. Putkaradze, Tariel. “Some Aspects of the Geopolitical Strategy of Georgia (On Politicization of the Kartvelological Studies)”. The Patriarchate of Georgia and the Konrad Adenauer Foundation. 2008, s. 173-237. google scholar
30. Roy, Olivier. Yeni Orta Asya ya da ulusların imal edilişi. (Çev. Mehmet Moralı). (5. bs.). Metis Yayınları, 2018. google scholar
31. Tanoğlu, Ali. Beşerî Coğrafya: Nüfus ve Yerleşme. (2. bs. C. 1). İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Enstitüsü, İstanbul. 1969. google scholar
32. Тройницкий, Николай Александрович. Первая Всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г./ под ред. [и с предисл.] Н.А. Тройницкого. - [Санкт-Петербург]: издание Центрального статистического комитета Министерства внутренних дел, 1899-1905. google scholar
33. Шамсутдинов Р. Т. “Советы и образование национальных республик Средней Азии (1917-1925 гг.) // Вопросы истории.” 1986. google scholar
34. Халфин Н.А. Политика России в Средней Азии, 1857-1868. М.: Издательство восточной литературы, 1960, 272 с. google scholar
35. Жумагазиева Н.М. “ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ СОВЕТСКОЙ ГОСУДАРСТВЕННОСТИ В КЫРГЫЗСТАНЕ”. Вестник Барнаульского юридического института МВД России, sy 1, (2013): 20-24. google scholar
36. Прохоров, А. М. “Большая советская энциклопедия”. Сарты. (3-е изд). C. 30. Москва: Советская энциклопедия, 1969-1978, 1978. google scholar
37. “USSR Census Data 1926-1989”. http://www.demoscope.ru/ adresinden alındı. Erişim: 16.01.2021. google scholar
38. USSR Census Data 1989. http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/resp_nac_89.php?reg=76 adresinden alındı. Erişim: 19.01.2021. google scholar
39. “Демографическая и языковая ситуация в столицах СССР в конце 80-х - начале 90-х гг”, t.y. http://www. fedy-diary.ru/library-pages/auditorium-n-f-bugaj-20-50-e-gody-pereseleniya-i- deportacii-evrejskogonaseleniya-v-sssr/m-n-guboglo-etnodemograficheskaya-i-yazykovaya-situaciya-v-stolicax-soyuznyxrespublik-sssr-v-konce-80-x-nachale-90-x- godov/ adresinden alındı. Erişim: 24.01.2021. google scholar
40. “ The population of Kazakhstan in 1917-1939”. https://e-history.kz/ru/history-of-kazakhstan/show/9313/ adresinden alındı. Erişim: 28.01.2021. google scholar
41. “2019 Revision of World Population Prospects”. https://population.un.org/wpp/ adresinden alındı. Erişim: 18.01.2021. google scholar
42. “ПРИКАЗАНО ЗАЧИСТИТЬ”. https://vlast.kz/memorialday/23099-karlag-istoria.html adresinden alındı. Erişim: 18.02.2021. google scholar
43. https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=KZ-TM-UZ-TJ-KG adresinden alındı. Erişim: 08.01.2021. google scholar
44. http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT306055. adresinden alındı. Erişim: 19.01.2021. google scholar
45. http://www.stat.kg/kg/statistics/naselenie/ adresinden alındı. Erişim: 03.05.2021. google scholar
46. http://www.stat.kg/en/opendata/category/312/. adresinden alındı. Erişim: 24.02.2021. google scholar
47. http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1989reg-census.htm adresinden alındı. Erişim: 20.01.2021. google scholar
48. https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı. Erişim: 12.02.2021. google scholar
49. http://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132. pdf. adresinden alındı. Erişim: 13.02.2021. google scholar
50. https://web.archive.org/web/20180822145750/https://www.stat.uz/en/press-center/news-committee/435- analiticheskie-materialy-en1/2075-demographic-situation-in-the- republic-of-uzbekistan. adresinden alındı. Erişim: 02.03.2021. google scholar