Türkiye’de Sivil Havacılık ve Lufthansa Şirketi’nin Faaliyetleri (1928-1933)

Öz

Uçaklar başlangıçta askerî amaçlar için kullanılmaya başlasa da kısa zaman içerisinde hızlı ve engel tanımaz özelliklerinden dolayı posta ve yolcu taşımacılığında ön plana çıkmıştır. Dünya’daki ilk sivil havacılık denemelerine paralel olarak Osmanlı Devleti’nde de gelişmeler yaşanmıştır. 9 Şubat 1914’de Osmaneli’nden Bilecik’e Osmanlı sınırları içerisinde ilk posta nakliyatı başarılı bir şekilde yapılmıştır. Osmanlı sınırları içerisinden Avrupa ve Balkan devletlerine ilk posta servisi ise Mondros Mütarekesi imzalandıktan kısa bir süre sonra başlamıştır. Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti ile sivil havacılıkta da önemli adımlar atılmıştır. Bu alanda uzun süren savaşlar sebebiyle tecrübe sağlanamadığı için yabancı şirketlerle anlaşmalar imzalayarak yeni hava hatları oluşturulmuştur. Bizde çalışmamızda Türkiye’de ilk olmasa da bu alanda önemli bir yer tutan Lufthansa Şirketi’nin Türkiye’deki faaliyetlerini arşiv belgelerinden, araştırma eserlerden, süreli yayınlardan ve şirketin bizimle paylaştığı kaynaklardan yararlanarak ele almış bulunmaktayız.

Anahtar Kelimeler

• Lufthansa
• Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Riyâseti
• Hariciye Vekâleti
• Nafia Vekâleti
• Almanya Ankara Büyükelçiliği

Civil Aviation in Türkiye and the Activities of the Lufthansa Company (1928-1933)

Öz

Although airplanes were initially used for military purposes, they soon came to the fore in mail and passenger transportation due to their fast and unobstructed features. Some attempts had also been made in the Ottoman Empire in parallel with the world’s first civil aviation trials. On February 9, 1914, the first postal shipment within Ottoman borders was made successfully from Osmaneli to Bilecik. The first postal service to European and Balkan states from within Ottoman borders started shortly after the signing of the Armistice of Mudros in 1918. The newly established Republic of Türkiye also took important steps in civil aviation. New air lines were created by signing agreements with foreign companies, as experience could not be gained in this area due to long-lasting wars. This study discusses the activities of Lufthansa Company in Türkiye, which has an important place in this field despite not being the first, by making use of archival documents, research works, periodicals, and resources shared by the company.

Anahtar Kelimeler

• Lufthansa
• general staff
• Ministry of Foreign Affairs
• Ministry of Public Works
• German Embassy in Ankara

Kaynakça

1. Arşiv Belgeleri google scholar
2. Lufthansa Şirketi Özel Arşivi google scholar
3. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar
4. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) google scholar
5. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Türk Diplomatik Arşivi (TDA) google scholar
6. Süreli Yayınlar google scholar
7. Akşam google scholar
8. Corriere Della Sera google scholar

9. Cumhuriyet google scholar
10. Hâkimiyet-i Millîye google scholar
11. Havacılık ve Spor google scholar
12. The New York Times google scholar
13. Türk Hava Mecmuası google scholar
14. Vakit google scholar
15. Araştırma Eser ve Makaleler google scholar
16. Brady, Tim: The American Aviation Experience: A History, Southern Illinois University Press, Carbondale, 2000. google scholar
17. Beyoğlu, Süleyman: “Türk Havacılığının Doğuş Yılları”, Havacılık Tarihi Sempozyumu 13-14 Aralık 2012, Hava Basımevi ve Neşriyat Komutanlığı, Ankara, 2015, s. 3-13. google scholar
18. Crouch, Tom D.: Wings: A History of Aviation from Kites to the Space Age, W. W. Norton & Company, New York, 2003. google scholar
19. Davies, R. E. G.: Lufthansa: An Airline and Its Aircraft, Orion Books, London, 1991. google scholar
20. Gillispie, Charles Coulston: The Montgolfier Brothers and the Invention of Aviation 1783-1784, Princeton University Press, New Jersey, 1983. google scholar
21. Groehler, O.-Erfurth, H.: Hugo Junkers: Ein Politisches Essay, Militärverlag der Deutschen Demokratischen Republik, Berlin, 1989. google scholar
22. Gunston, Bill: Chronicle of Aviation, JL International Publishing, London, 1992. google scholar
23. İhsanoğlu, Ekmeleddin: Osmanlı Havacılığına Genel Bir Bakış”, İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi, No: 6, 1995, s. 497-596. google scholar
24. Kansu, Yavuz v.d.: Eski Çağlardan I. Dünya Savaşına Kadar Havacılık Tarihinde Türkler 1, Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müdürlüğü, Ankara, 1971. google scholar
25. Karacagil, Ö. Kürşad: “Osmanlı Havacılık Teşkilatının Kuruluşuna Dair Nizamnameler”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, No: 27, İstanbul, 2012, s. 43-76. google scholar
26. Kline, Stuart: Türk Havacılık Kronolojisi, Havaş Yayınları, İstanbul, 2002. google scholar
27. Macmıllan, Norman: An Hour of Aviation, J.B. Lippincott Co., Philadelphia, 1930. google scholar
28. Macmıllan, Norman: The Aır-Tourıst’s Guıde To Europe, Ives Wasburn Publisher, New York, 1930. google scholar
29. Petrescu, F. I.-Petrescu, R. V.: The Aviation History, Books on Demand GmbH, Norderstedt, 2012. google scholar
30. ____________: Reichsluftkursbuch, Haz. Deutsehen Lufthansa A.G., Gebr. Radetzki, Berlin, August 1939. google scholar
31. Sarıgöl, Gökhan: Türkiye’de Ticari Havacılık Tarihi (1909/1967): Pervaneli Uçaklar Devri, D Yayınevi, İstanbul, 2009. google scholar
32. Vivian, E. Charles: A History of Aeronautics, W. Collins Sons & Co. Ltd., London, 1921. google scholar
33. Yalçın, Osman: Türk Hava Gücü (1911-1950), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2017. google scholar
34. ____________: Deutsche Luft Hansa Aktiengesellschaft Geschäftsbericht für das Jahr 1929, Berlin, 1930. google scholar
35. Elektronik Kaynaklar google scholar
36. https://www.timetableimages.com/ttimages/dlh3005.htm, Erişim Tarihi: 4 Şubat 2023. google scholar
37. https://www.timetableimages.com/ttimages/dlh3005.htm, Erişim Tarihi: 4 Şubat 2023. google scholar
38. https://www.timetableimages.com/ttimages/dlh/dlh3011/dlh30w-3.jpg, Erişim Tarihi: 4 Şubat 2023. google scholar
39. https://www.timetableimages.com/ttimages/dlh3105.htm, Erişim Tarihi: 4 Şubat 2023. google scholar
40. https://www.timetableimages.com/ttimages/dlh3205.htm, Erişim Tarihi: 4 Şubat 2023. google scholar
41. “Junkers Luftverkehr Russland”, http://hugojunkers.bplaced.net/junkers-luftverkehr-russland.html, Erişim Tarihi: 18.01.2023. google scholar
42. “Junkers Luftverkehrs AG”, http://hugojunkers.bplaced.net/junkers-luftverkehrs-ag.html, Erişim Tarihi: 18.01.2023. google scholar
43. “Junkers Luftverkehrs AG”, http://hugojunkers.bplaced.net/junkers-luftverkehrs-ag.html, Erişim Tarihi: 18.01.2023. google scholar
44. “The Beginnings of British Commercial Aviation”, https://www.centennialofflight.net/essay/Commercial_ Aviation/britain/Tran18.htm, Erişim Tarihi: 3 Eylül 2022. google scholar