Yeni Nesil Casusluk Kapsamında Teoloji Temelli Etki Ajanlığı: Rusya Federasyonu ile Ermeni Apostolik Kilisesi İlişkilerinin Stratejik Analizi

Öz

Emperyalist devletlerce hedef coğrafyalarda icra edilen casusluk faaliyetleri, insan istihbaratı çalışmaları doğrultusunda hedef unsurun angaje edilmesinden etki ajanlarının sisteme entegrasyonuna kadar bir dizi etki kapasitesi yüksek girişimi ihtiva etmektedir. Ermenistan hükümetinin, ülkenin politik konumlandırılmasına ilişkin aldığı siyasi inisiyatif doğrultusunda bir ‘makas değişikliği’ tercih edilmiş, ekonomik ve siyasi anlamda Rusya Federasyonu’ndan uzaklaşılarak Batı bloğuna yakınlaşılmıştır. Dahası, Zengezur Koridorunun birdenbire Trump Uluslararası Barış ve Refah Yoluna evrilmesi, aslında ABD askerlerinin ve özel askeri şirketlerin bölgeye kalıcı konuşlanması anlamına gelmektedir. Bu çerçevede Güney Kafkasya’da Rusya Federasyonu kaynaklı casusluk faaliyetleri kapsamında Ermenistan’da teoloji temelli etki ajanlığı vasıtasıyla politik istikrara darbe vurulmaya ve bir yönetim değişikliğinin tetiklenmeye çalışıldığına ilişkin uluslararası kamuoyunda ciddi iddialar bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Rusya Federasyonu tarafından icra edilen örtülü operasyonlar kapsamında Ermenistan’ın politik istikrarına yönelik teoloji temelli casusluk faaliyetleri yanında yerel politik gelişmeler ışığında Apostolik Kilise yetkililerinin muhalefet odaklılığı incelemek ve ilgili casusluk faaliyetlerinin etki ajanlığı formatına uygunluğu analiz etmektir. Bu çalışma kapsamında ayrıca şiddet eğilimli devlet-dışı silahlı aktörlere yönelik teoloji temelli casusluk faaliyetlerinin işlevselliği sorgulanmış ve Rusya Federasyonu’nun Güney Kafkasya’daki mevcut stratejik çıkarları doğrultusunda Ermenistan’ın iç politika denklemine yönelik olası müdahale imkân ve kabiliyetleri değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Teoloji Politik
• Teolojik İhtilaflar
• Casusluk
• Etki Ajanlığı
• Ermeni Apostolik Kilisesi

Theology-Based Foreign Influencer Within the Framework of Next-Generatıon Espionage: A Strategic Analysis of Relations Between the Russian Federation and the Armenian Apologetic Church

Öz

Espionage activities conducted by imperialist states in targeted geographies encompass a series of high-impact initiatives, ranging from the recruitment and engagement of target elements within the framework of human intelligence operations to the integration of influence agents into systemic structures. In line with the political initiative undertaken by the Armenian government regarding the country’s geopolitical positioning, a strategic “pivot” has been implemented, marked by a gradual distancing from the Russian Federation in both economic and political terms and a concurrent rapprochement with the Western bloc. The primary aim of this study is to examine, within the scope of covert operations conducted by the Russian Federation, theology-based espionage activities targeting Armenia’s political stability, alongside the opposition-oriented positioning of officials within the Apostolic Church in light of recent domestic political developments. Furthermore, the study analyzes the extent to which these activities conform to the operational framework of influence agents. Additionally, this research interrogates the functional utility of theology-based espionage activities directed at violent non-state armed actors and evaluates the potential means and capabilities of the Russian Federation to intervene in Armenia’s domestic political landscape in accordance with its prevailing strategic interests in the South Caucasus.

Anahtar Kelimeler

• Political Theology
• Theological Disputes
• Espionage
• Foreign Influencer
• Armenian Apostolic Church

Kaynakça

1. Ağa, Günel. Ermeni Apostolik Kilisesi ile Hükümet Arasında Kriz: Gerçek Ermenistan mı, Geleneksel Ermenistan mı? Stratejik Düşünce Enstitüsü, 2026. https://www.sde.org.tr/analizler/ermeni-apostolik-kilisesi-ile-hukumet-arasinda-kriz-gercek-ermenistan-mi-geleneksel-ermenistan-mi-analizi-59350#_ednref1. google scholar
2. Aksoy, M. Jeopolitik, Dış Politika ve Siyaset Üzerine Mülahazalar. Ankara: Nobel Yayınları, 2021. google scholar
3. Asker, Ali. “Azerbaycan’ın Son Hamlesi ve Çatışmanın Askeri-Siyasi Çözümü”. Dünden Bugüne Karabağ Sorunu içinde, ed. Haydar Çakmak, 115-129, (Ankara: Nobel Yayınları, 2021). google scholar
4. Atalay, Osman. “Katolik-Protestan 30 Yıl Savaşları’ndan Şii-Sünni Savaşı’na”. İNSAMER-İnsani ve Sosyal Araştırmalar Merkezi, 2015. https://www.insamer.com/tr/katolik-protestan-30-yil-savaslarindan-sii-sunni-savasina_189.html. google scholar
5. Avdaliani, Emil. (July 8, 2025). The Archbishops’ ‘Coup’ — Armenia Hints at Russian Plot. CEPA-The Center for European Policy Analysis. https://cepa.org/article/the-archbishops-coup-armenia-hints-at-russian-plot. google scholar
6. AVİM-Avrasya Stratejik İncelemeleri Merkezi. “Ermeni Apostolik Kilisesi ve Terörizmin Teşviki”. Yorum No: 2024/25, 2024. https://avim.org.tr/tr/Yorum/ERMENI-APOSTOLIK-KILISESI-VE-TERORIZMIN-TESVIKI. google scholar
7. BBC News Türkçe. “Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan İstifa Etti”. Reuters, 25 Nisan 2021. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-56877649. google scholar
8. Campanini, Massimo. Alfarabi and the Foundation of Political Theology in Islam. Içinde A. Afsaruddin (Ed.), Islam, the State, and Political Authority: Medieval Issues and Modern Concerns, 35-52. (London: Palgrave Macmillan, 2011), https://doi.org/10.1057/9781137002020_3. google scholar

9. Demir, Tarık. “Katoliklik-Ortadoksluk Çatışması Çerçevesinde Ukrayna’nın Jeopolitiği”. Güvenlik Bilimleri Dergisi 9/1 (Mayıs 2020): 205-220. google scholar
10. Dumlu, Hakan ve Güngör Şahin. “Zengezur Koridoru ve Alternatif Çözümler: Türkiye için Riskler, Tehditler ve Fırsatlar”. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 13/2 (2024): 169-194. google scholar
11. Duru, Erdağ (2019) Ermeni Apostolik Kilisesi Karanlık Geçmişiyle Yüzleşmelidir. İzedebiyat. https://www.izedebiyat.com/yapit/ermeni_apostolik_kilisesi_karanlik_gecmisiyle_yuzlesmelidir_1_bolum. google scholar
12. Güler, İlhami. “Dinlerin ve Mezheplerin Teolojiden Stratejiye Kayışı”. Gerilim ve Çatışma Arasında Mezhep; Mezhep Sosyolojisi içinde, ed. Mustafa Tekin, 95-99, (Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2017). google scholar
13. Güngör, Ali İsra. “Papa'nın Yanılmazlığı Konusundaki Tartışmalar ve Katoliklerin Yaklaşımları”. Dinî Araştırmalar, 12/34 (Ağustos 2009): 7-26. google scholar
14. Haber7. “Putin'le Görüşen Paşinyan, 'İskender Füzeleri' Açıklamasından Geri Adım Attı”. 1 Mart 2021. https://www.haber7.com/dunya/haber/3073288-putinle-gorusen-pasinyan-iskender-fuzeleri-aciklamasindan-geri-adim-atti. google scholar
15. Hammill, Graham ve Julia Reinhard Lupton. “Introduction”. Political Theology and Early Modernity içinde, ed. Graham Hammill ve Julia Reinhard Lupton, 1-20, (Chicago: The University of Chicago Press, 2012). google scholar
16. Hollis, Duncan B. The Influence of War; The War for Influence. Temple International & Comparative Law Journal, Vol. 32, No. 1, 2018. Temple University Legal Studies Research Paper No. 19, 1-16. google scholar
17. İşcan, Mehmet Zeki. Gelenekten Geleceğe İslami Düşüncede Yenilik. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2015. google scholar
18. Kotsko, Adam. “Genealogy and Political Theology: On Method in Agamben’s The Kingdom and The Glory”. Political Theology 14/1 (2013): 107-114. google scholar
19. Kumkale, Tahir Tamer. Psikolojik Savaş: Küresel İşgal. İstanbul: Pegasus Yayınları, 2008. google scholar
20. Larson, Eric V., Richard E. Darilek, Daniel Gibran, Brian Nichiporuk, Amy Richardson, Lowell H. Schwartz and Cathryn Quantic Thurston. Foundations of Effective Influence Operations: A Framework for Enhancing Army Capabilities. Rand Corp, 2009. https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/RAND_MG654.pdf. google scholar
21. MacCauley, Robert. Why Religion is Natural and Science is Not. Oxford: Oxford University Press, 2013. google scholar
22. Mutlu, Nedim. İstihbarat Üzerine Tarihsel Düzlemde Metaforik Bir Sentez: İç Güvenlik Bağlamında Paramedik Yaklaşım. Güvenlik ve İstihbarat Çalışmaları Dergisi, 1/1, (2023): 53-75. google scholar
23. Olgun, Hakan. Protestanlık. TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı Popüler Bilim Yayınları, 2022. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/protestanlik Erişim tarihi: 25 Mart 2026. google scholar
24. Rehimov, Ruslan. Azerbaycan’da, Ermenistan’ın Yenilgiyi Kabul Ettiği 10 Kasım Tarihi ‘Zafer Günü’ İlan Edildi. Anadolu Ajansı, 12 Aralık 2020. https://www.aa.com.tr/tr/azerbaycan-cephe-hatti/azerbaycanda-ermenistanin-yenilgiyi-kabul-ettigi-10-kasim-tarihi-zafer-gunu-ilan-edildi/2062885 Erişim tarihi: 17 Aralık 2025. google scholar
25. Rehimov, Ruslan, Ali Cura, Emre Gürkan Abay ve Yavuz Aydın. “Azerbaycan Savunma Bakanlığı: Karabağ'da Antiterör Operasyonu Başlatıldı” Anadolu Ajansı, 19 Eylül 2023. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/azerbaycan-savunma-bakanligi-karabagda-antiteror-operasyonu-baslatildi/2995388. google scholar
26. Samur, Bilal. “İznik Konsili, Vatikan, Papa: Teoloji Politikolojidir!”. Yeni Arayış, 1 Aralık 2025.https://www.yeniarayis.com/yazi/iznik-konsili-vatikan-papa-teoloji-politikolojidir12179. google scholar
27. Savrun, Ergenekon. Kamu Güvenlik Politikalarına Etkisi Bakımından Psikolojik Harp Faaliyeti ve Uygulamaları, Bölüm 3, Ankara: Nobel Yayınları, 2021. google scholar
28. Savunma Sanayi ST. “Paşinyan: ‘Iskander Füzeleri Patlamadı’. Savunma Sanayi ST.com Haber Merkezi. https://www.savunmasanayist.com/pasinyan-iskander-fuzeleri-patlamadi. google scholar
29. Schmitt, Carl. Siyasi İlahiyat: Egemenlik Kuramı Üzerine Dört Bölüm. Çeviren Emre Zeybekoğlu. Ankara: Dost Kitabevi, 2020. google scholar
30. Serin, Ali Tugay. “Rusya’nın Güney Kafkasya Politikası: Bölgesel Çatışma Alanlarında Rus Etkisi” Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi 21/1 (2023): 13-25. google scholar
31. Sinanoğlu, Mustafa. “İznik Konsili: Hristiyanlık tarihindeki ilk genel konsil” Türkiye Diyanet Vakfı. İslam Ansiklopedisi, içinde Cilt No: 23. google scholar
32. Stlsett, S. J. “Towards a Political Theology of Vulnerability Anthropological and Theological Propositions”. Political Theology 16/5 (2015): 464-478. google scholar
33. Şenay, Bülent. “Etki Ajanlığı, Self-Oryantalizm ve İslamsız Türklük”. Fikir Coğrafyası. https://fikircografyasi.com/makale/etki-ajanligi-self-oryantalizm-ve-islamsiz-turkluk. google scholar
34. T.C. Cumhurbaşkanlığı Millî İstihbarat Teşkilâtı Başkanlığı. “Etki Operasyonu”. 2026. https://www.mit.gov.tr Erişim tarihi: 25 Şubat 2026. google scholar
35. Tulun, Mehmet Oğuzhan. “The Armenian Apostolic Church”. Avrasya İncelemeleri Merkezi-AVİM Report No: 4, Şubat 2014. google scholar
36. Vainio, Olli-Pekka. “Religious Disagreement in Analytic Theology”. St Andrews Encyclopaedia of Theology içinde, editör Brendan N. Wolfe vd. 2024. https://www.saet.ac.uk/Christianity/ReligiousDisagreementinAnalyticTheology#section3. google scholar
37. Vardanyan, Anna. “Armenia’s Deepening Conflict between State and Church”. The Institute for Security and Development Policy, The Central Asia-Caucasus Analyst, 24 Temmuz 2025. https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13881armenia%E2%80%99s-deepening-conflict-between-state-and-church.html. google scholar
38. Yalçın, Selenay Erva. “Paşinyan ve Kilise Yönetimi Arasındaki Gerilimde Son Durum”. Avrasya Stratejik İncelemeleri Merkezi-AVİM Yorum No: 2026/26, 27 Ocak 2026. https://avimbulten.org/tr/Yorum/PASINYAN-VE-KILISE-YONETIMI-ARASINDAKI-GERILIMDE-SON-DURUM. google scholar