The Investigating Judge in Ottoman Criminal Proceedings

Öz

The investigation phase involves making the decision about whether a person will be prosecuted or not and is very important in terms of protecting personal rights. Due to the importance of the investigation phase, some legal systems have assigned various duties to the investigating judge in this process apart from the prosecutor. Significant reforms were made in 1879 to Ottoman criminal proceedings with the Criminal Procedure Code, which was made on the basis of the French Criminal Procedure Code. The concept of the investigating judge was included into the Ottoman legal system with this law. Ottoman criminal procedure law was renewed after 1879 to arrange the investigating judge as the main element who carried out the investigation phase. The investigating judge was able to conduct a direct investigation in the case of flagrante delicto and would take action upon request from the prosecutor in normal cases. This judge would complete the investigation phase by using the powers legally granted to him to clarify the incident. This study discusses how investigating judges were appointed in Ottoman criminal law, as well as their duties, decisions, and ways to object against these decisions.

Anahtar Kelimeler

• investigating judge
• investigation
• flagrante delicto

Osmanlı Ceza Yargılamasında Müstantik (Sorgu Hâkimi)

Öz

Kişilerin yargılamaya tabi tutulup tutulmamaları kararının verileceği soruşturma aşaması kişilik haklarının korunması açısından çok önemlidir. Soruşturma aşamasının önemi nedeniyle bazı hukuk sistemleri savcı dışında sorgu hakimine de bu süreçte çeşitli görevler vermiştir. 1879 yılında Fransız Ceza Usul Kanunu temel alınarak yapılan Ceza Usul Kanunu ile Osmanlı ceza yargılamasında önemli değişiklikler yapılmıştır. Sorgu hakimi Osmanlı hukuk sistemine bu kanunla dahil olmuştur. 1879 yılından sonra yenilenen Osmanlı ceza yargılamasında sorgu hakimi, tahkikat aşamasını yürüten ana öge olarak düzenlenmiştir. Suçüstü halinde doğrudan tahkikat yapabilen sorgu hakimi normal durumlarda savcıdan gelen bir talepname ile harekete geçer. Olayın aydınlığa kavuşturulması için kanunun kendisine tanıdığı yetkileri kullanarak tahkikat aşamasını tamamlar. Bu aşamada dosyayı savcıya tekrar gönderir ve savcının iddianamesini aldıktan sonra dosya kapsamını düşünerek özgür iradesi ile zanlı hakkında kamu davası açılıp açılmayacağına karar verir. Cumhuriyet döneminde de Türk yargı sisteminde varlığını devam ettiren sorgu hakimi, 1985 yılında yapılan yasal değişiklikler ile hukuk sisteminden çıkarılmıştır. Bu çalışmada Osmanlı ceza hukukunda sorgu hakiminin atanması, görevleri, kararları ve bu kararlara karşı itiraz yolları ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sorgu hakimi
• soruşturma
• suçüstü

Kaynakça

1. Adliye Vekaleti Temyiz Kararları Hukuk ve Ceza Yeni Tertip Cilt 4, Ankara 1927. google scholar
2. Ahmet Lütfi, Mir’at-ı Adalet Yahud Tarihçe-i Adliye-i Devleti Aliyye, İstanbul 1304. google scholar
3. Akgündüz, Ahmet, İslam Ve Osmanlı Hukuku Külliyatı Kamu Hukuku, İstanbul 2011. google scholar
4. Akman, Ahmet, “Tanzimat Sonrası Osmanlı Usul Hukukundaki Gelişmeler”, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, Y:2019, C: 8, S: 1, S. 431-450. google scholar
5. Akman, Ahmet, 1917 Tarihli Usul-İ Muhakeme-İ Şeriyye Kararnamesi Çerçevesinde Tanzimat Sonrası Osmanlı Adliye Teşkilatı Ve Yargılama Usulü, Ankara 2022. google scholar
6. Akman, Mehmet, “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Osmanlı Hukuk Mevzuatı I. Tertip Düstûrun Tarihî Fihrist Ve Dizini”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, Yıl: 2007, Sayı: 3 S. 67-224. google scholar
7. Akman, Mehmet, Osmanlı Devleti’nde Ceza Yargılaması, İstanbul 2004. google scholar
8. Ali Şehbaz, Usul-İ Cezaiye, İstanbul 1310. google scholar

9. Atar, Fahrettin, İslâm Adliye Teşkilatı, İstanbul 2017. google scholar
10. Avcı, Mustafa, Osmanlı Ceza Hukuku Genel Hükümler, Ankara 2018. google scholar
11. Avcı, Mustafa, Türk Hukuk Tarihi, Ankara 2022. google scholar
12. Bayındır, Abdülaziz, İslam Muhakeme Hukuku (Osmanlı Devri Uygulaması), İstanbul 2015. google scholar
13. Bingöl, Sedat, Tanzimat Devrinde Osmanlıda Yargı Reformu (Nizamiye Mahkemelerinin Kuruluş Ve İşleyişi (1840-1876), Eskişehir 2004. google scholar
14. Bozkurt, Gülnihâl, Batı Hukukunun Türkiye’de Benimsenmesi: Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne Resepsiyon Süreci (1839-1939), Ankara, 1996. google scholar
15. Cevdet Ferid, Nazari ve Ameli Tatbikat-ı Cezaiyye, İstanbul 1340. google scholar
16. Cevdet Paşa, Tezâkir, Yayınlayan: Cavit Baysun, Ankara 1991, C:4, s.194. google scholar
17. Cin, Halil & AKYILMAZ, Gül, Türk Hukuk Tarihi, Ankara 2021. google scholar
18. Cin, Halil: “Tanzimat Dönemi’nde Osmanlı Hukuku ve Yargılama Usulleri”, 150. Yılında Tanzimat, Ankara, 1992, s. 11-32. google scholar
19. Çadırcı, Musa, Tanzimat Döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, Ankara 2013. google scholar
20. Davison, Roderic H. Osmanlı İmparatorluğu’nda Reform, Çev: Osman Akınhay, İstanbul 2005. google scholar
21. Düstur, 1. Tertip, 4. Cilt, İstanbul 1289. google scholar
22. Düstur, 1. Tertip, 5. Cilt, Ankara 1937. google scholar
23. Ekinci, Ekrem Buğra, Osmanlı Mahkemeleri Tazminat ve Sonrası, İstanbul 2017. google scholar
24. Engelhardt, Tanzimat ve Türkiye, Çev: Ali Reşad, İstanbul 1999. google scholar
25. Erem, Faruk, Ceza Usul Hukuku, Ankara 1978, s.271-281. google scholar
26. Gayretli, Mehmet, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Kanunlaştırma Çalışmaları, İstanbul, 2015. google scholar
27. Gedikli, Fethi, Şura-yı Devlet: Belgeler, Biyografik Bilgiler ve Örnek Kararlarıyla, İstanbul, 2018. google scholar
28. Gökcen, Ahmet, “1296 (1879) Tarihli Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanun-ı Muvakkati” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Yıl: 1994, Cilt: 4, Sayı: 1-2, s. 203-288. google scholar
29. Güneş, Kadir, Arapça Türkçe Sözlük, İstanbul 2011. google scholar
30. Halid Bey, Mizanü’t-Tatbik-i Usul-i Muhakemat-ı Cezaiyye Kanunu Şerhi, Dersaadet 1310. google scholar
31. Hicri 1296 Konya Vilayeti Salnamesi, Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Konya, 2011. google scholar
32. Hicri 1298 Konya Vilayeti Salnamesi, Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Konya 2011. google scholar
33. İbnü’l Hazım Ferid, Siyaset-i Şer’iyye, (Editörler: Mehmet AYKANAT - Melikşah AYDIN) Ankara 2022. google scholar
34. İlgürel, Mücteba “Subaşı” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2009, C: 37, s. 447-448. google scholar
35. İstanbul Kadı Sicilleri, Eyüb Mahkemesi (Havass-ı Refia) 61 Numaralı Sicil, İstanbul, 2010 (H. 1065- 1066 / M. 1655) Cilt: 27. google scholar
36. Karakoç Sarkis Külliyat-ı Kavanin, Haz.: M. Akif Aydın - Fethi Gedikli - Mehmet Akman - Ekrem B. Ekinci - M.Macit Kenanoğlu, C.1, Ankara 2006. google scholar
37. Kenanoğlu M.Macit “Nizamiye Mahkemeleri” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2007, C. 33, s. 185-188. google scholar
38. Koç, Yunus - TUĞLUCA, Murat, “Klasik Dönem Osmanlı Ceza Hukukunda Yargılama ve Toplumsal Yapı” Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, S: 2, s. 7-24. google scholar
39. Kunter, Nurullah, “Sorgu Yargıcının Verebileceği Asli Kararlar” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Y: 1949, S: 4, C: 15, s. 924-950. google scholar
40. Kunter, Nurullah, Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, İstanbul 1981. google scholar
41. Mahmud Esad Şeydişehri, Şerh-i Kanun-u Ceza, Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Hukukuna Giriş Mahmud Esad Seydişehri’nin Ceza Hukuku Dersleri, (Editörler: Mehmet Aykanat - İbrahim Ülker), İstanbul 2020 google scholar
42. Mazhat - Talat, Usûl-i Muhâkemat-ı Cezaiye Birinci Kitâb Esbab-ı Nakzıye-i Temyiziye ve Mesalih-i Mütenevvia-i Adliye, İstanbul 1328. google scholar
43. Miralay Hüseyin Remzi, Lügat-i Osmaniyye, İstanbul 1282. google scholar
44. Mumcu Ahmet, Divan-ı Hümayun Hukuksal ve Siyasal Karar Organı Olarak, Ankara 1986. google scholar
45. Ortaylı, İlber, Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti’nde Kadı, İstanbul 2017. google scholar
46. Ortaylı, İlber, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İstanbul 2016. google scholar
47. Ortaylı, İlber, Tanzimattan Sonra Mahalli İdareler, Ankara 1974. google scholar
48. Osman Saib, Tahkikatı Evveliye ve İstintakiye, İstanbul 1302. google scholar
49. Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, Yayına hazırlayan: Ahmet Cevdet, Dersaadet 1317. google scholar
50. TANER, Tahir, Ceza Muhakemeleri Usulü, İstanbul 1955. google scholar
51. Tevfik Tarık, Kanun-ı Ceza ve Usul-i Muhakemat-ı Cezaiyye Tadilatı, İstanbul 1343. google scholar
52. Turinay, Faruk Yasin, "1879 Tarihli Ceza Muhakemesi Kanunu (Usul-İ Muhakemat-I Cezaiye Kanun-I Muvakkati) Üzerine Bir İnceleme", Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, C: 11, S: 1, S. 169-228. google scholar
53. Uzun, Taceddin, Muhittin Uysal, Ayhan Erdoğan, Latif Solmaz, Muhammet Tasa, Orhan Parlak, Ve Şahabeddin Kırdar, Sarf Bilgisi, (Editör: İsmail Hakkı Sezer), Konya 2015. google scholar
54. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti’nde Saray Teşkilatı, Ankara 2014. google scholar
55. Üçok, Coşkun / Mumcu, Ahmet / Bozkurt, Gülnihâl, Türk Hukuk Tarihi, Ankara 2020. google scholar
56. Veldet, Hıfzı, “Kanunlaştırma Hareketleri Ve Tanzimat” Tanzimat 1, 1940 İstanbul, S. 139-208. google scholar
57. Yazıcı, Murat, 39 Numaralı Mühimme Defteri’nin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Erzurum 2013. google scholar
58. Yorgaki Efendi, Usul-i Cezaiyye Ameli ve Nazari, Dersaadet 1327. google scholar
59. Ziya, Şerhli Usul-i Muhakemat-ı Cezaiyye, İstanbul 1300. google scholar