Tek Failli Suçlarda Gönüllü Vazgeçme

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 309 - 351, 29.01.2026

Levent Emre Özgüç

https://doi.org/10.26650/JPLC2025-1628146

https://izlik.org/JA83YT77NS

Öz

Çalışma, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu uyarınca tek fail tarafından işlenen suçlarda gönüllü vazgeçme kurumunu açıklamaktadır. Gönüllü vazgeçme, kasıtlı bir suçun icra aşamasına ulaşan failin, serbest iradeyle bu suçun icra hareketlerini yarıda bırakması, neticesinin gerçekleşmesini veya suçun tamamlanmasını önlemesi durumuna verilen isimdir ve bu haliyle Türk hukukunda suçun icrasının ardından teşebbüs sorumluluğunun doğmadığı hali düzenleyen kurumdur. Çalışmada kurumun varlık gerekçesi, uygulanma koşulları ve sonuçları mevzuat, içtihat ve doktriner görüşler ışığında değerlendirilmiştir. Bu kapsamda icra hareketlerinin ne zaman başlamış ve tamamlanmış sayıla cağı, failin gerçekleştirmesi gereken vazgeçme hareketinin niteliği, gönüllü iradenin anlamı konularının üzerinde durulmuştur. Ayrıca, gönüllü vazgeçme kurumunun uygulama alanı bulması halinde failin cezasının nasıl belirlene ceği, özellikle vazgeçilen suçun geçitli suç, bileşik suç veya suçun nitelikli hali olması durumlarına da değinilmek suretiyle açıklanmıştır. Çalışma sonuç olarak gönüllü vazgeçmenin koşullarının Türk ceza hukukunda kabul edilen varlık amacıyla büyük oranda uyumlu bir şekilde yorumlandığını, buna karşılık bu yorumun kanunun lafzıyla kimi uyumsuzlukları içerisinde barındırdığını ortaya koymaktadır. Bunun yanında, gönüllü vazgeçmenin suç işlenmesini önleme yolundaki etkililiğinin faillerin suç işleme anındaki karar alma süreçlerine dair belirli bir varsayımı içerdiği ve bu varsayımın isabetliliğinin değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Gönüllü vazgeçme , teşebbüs , kişisel cezasızlık nedeni

Volundary Abandonment from Crimes Committed by a Single Perpetrator

https://izlik.org/JA83YT77NS

Öz

This study explains voluntary abandonment in crimes committed by a single perpetrator in accordance with the Turkish Criminal Code No. 5237. Voluntary abandonment exists when the perpetrator, after reaching the execution stage, voluntarily interrupts the execution of the offence, preventing the outcome or completion of the offence. The institution regulates instances in which attempt responsibility is not incurred after the initiation of the crime in Turkish law. In this study, the rationale and conditions of abandonment’s application are evaluated considering legislation, jurisprudence and literature. In this context, the issues of when the executive acts are considered to have started and completed, the nature of the act of renunciation that the perpetrator must perform, and the meaning of voluntariness are emphasized. In addition, the outcome of voluntary abandonment is explained, especially in cases of transitory, compound or qualified forms of crimes. The study reveals that the conditions of voluntary abandonment are interpreted in a way that is largely compatible with its accepted purpose, but this results in some incompatibilities with the wording of the law. In addition, it is concluded that the effectiveness of voluntary abandonment in preventing offences involves an assumption regarding the decisionmaking processes of the perpetrators, and the accuracy of this assumption should be evaluated.

Anahtar Kelimeler

Voluntary abandonment , attempt , personal reason for nonpunishment

Kaynakça

• Acar H, “Ceza Hukukunda Gönüllü Vazgeçme Kurumu” (Yüksek Lisans Tezi, Çankaya Üniversitesi 2013) google scholar
• Akbulut B, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Adalet Yayınevi 2023) google scholar
• Akdağ H, “Gönüllü Vazgeçme” (2013) 3 Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 91 google scholar
• Aksoy İpekçioğlu P, Türk Ceza Hukukunda Suça Teşebbüs (Seçkin Yayıncılık 2009) google scholar
• Akyürek G, “Gönüllü Vazgeçme Düzenlemesi Gerekli Midir?” (2013) 10 Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 183 google scholar
• Alwart H, Strafwürdiges Versuchen (Duncker & Humblot 1982) google scholar
• Amato A di, Criminal Law in Italy (4. edn, Wolters Kluwer 2020) google scholar
• Arabacı M, “Gönüllü Vazgeçme” (Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi 2014) google scholar
• Artuk ME, Gökcen A, Alşahin ME ve Çakır K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Adalet Yayınevi 2023) google scholar
• Aydın D, “Suça Teşebbüs” (2006) 55 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 85 google scholar
• Baba Y, “Alman Öğreti ve Uygulaması Işığında Vazgeçmede Gönüllülük Unsuru” (2013) 4 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 1125 google scholar
• Balcı M, “İcraî Suçlarda Gönüllü Vazgeçmede Failin Kendi Çabalarıyla Suçun Tamamlanmasını Önlemesi” (2024) 73 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1573 google scholar
• Bayraktar K, “Faal Nedamet” (1967) 33 İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 120 google scholar
• Bergmann M, “Einzelakts- oder Gesamtbetrachtung beim Rücktritt vom Versuch?” (2009) 100 Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswis- senschaft 329 google scholar
• Binding K, Die Normen und ihre Übertretung: eine Untersuchung über die Rechtmässige Handlung und die Arten des Delikts - Band II, 1 (Verlag Felix Meiner 1914) google scholar
• Bock D, Strafrecht Allgemeiner Teil (Springer Berlin Heidelberg 2021) google scholar
• Bockelmann P, “Zur Abgrenzung der Vorbereitung vom Versuch” (1954) 9 Süddeutsche Juristen-Zeitung 468 google scholar
• Boncuk İ, “Türk Ceza Hukukunda Teşebbüs” (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi 2018) google scholar
• Bozbayındır AE, “Türk ve Mukayeseli Ceza Hukukunda Gönüllü Vazgeçmede ‘Gönüllülük’ Şartı” (2018) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 87 google scholar
• Buri M von, Beiträge zur Theorie des Strafrechts und zum Strafgesetzbuche: Gessammelte Abhandlungen (Verlag von Veit & Comp 1894) google scholar
• Çakmut ÖY, “Kavramsal Olarak Kadına Karşı Şiddet/Cinsel Şiddet ve Türk Ceza Hukukunda Cinsel Saldırı Suçunun Genel Değer- lendirmesi” (2018) 2 Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi 49 google scholar
• Centel N, “5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Cinsel Saldırı Suçu ve Cinsel Suçlar Değişiklik Tasarısı’nın Değerlendirilmesi” (2012) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 269 google scholar
• Centel N, Zafer H ve Çakmut Ö, Türk Ceza Hukukuna Giriş (12. edn, Beta Basım Yayım 2023) google scholar
• Demirbaş T, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayıncılık 2023) google scholar
• Dimdik H, “Suça Teşebbüsten Gönüllü Vazgeçmenin Manevî Unsuru : ‘Gönüllülük’” (2013) 78 İzmir Barosu Dergisi 272 google scholar
• Dönmezer S, “Teşebbüste Hazırlık ve İcra Hareketleri Tefriki” (1942) 8 İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 433 google scholar
• Dönmezer S ve Erman S, Nazari ve Tabiki Ceza Hukuku Genel Kısım Cilt: I (Beta Basım Yayım 1997) google scholar
• ——, Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku Cilt:II (14. edn, Der Yayınları 2019) google scholar
• Epözdemir R, “Gönüllü Vazgeçme” (2018) 138 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 79 google scholar
• Erden Tütüncü E, “Vücuda Organ veya Sair Cisim Sokmak Suretiyle İşlenen Cinsel Saldırı Suçu Bakımından Teşebbüse İlişkin Sorun- lar” (2022) 24 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 619 google scholar
• Erdoğan Y, “Gönüllü Vazgeçme” (2010) Ceza Hukuku Dergisi 93 google scholar
• Eser A ve Bosch N, “Versuch und Rücktritt (§§ 22-24)”, Schönke/Schröder Strafgesetzbuch Kommentar (30. edn, Verlag CH Beck 2019) google scholar
• Fischer T, “§ 22: Versuch”, Beck’sche Kurz Kommentare - Strafgesetzbuch und Nebengesetzen (57. edn, Verlag CH Beck 2009) google scholar
• Frank R, Das Strafgesetzbuch für das Deutsche Reich (18. edn, Mohr 1931) google scholar
• Freund G ve Rostalski F, Strafrecht Allgemeiner Teil Personale Straftatlehre (Springer 2019) google scholar
• Gropp W ve Sinn A, Strafrecht Allgemeiner Teil (Springer 2020) google scholar
• Günay E, Öğreti ve Uygulamada Yeni Türk Ceza Kanunundaki Etkin Pişmanlık ve Gönüllü Vazgeçme (Seçkin Yayıncılık 2006) google scholar
• Hacıfazlıoğlu A, Teori ve Uygulamada Suça Teşebbüs (Yetkin Yayınları 2013) google scholar
• Hafızoğulları Z ve Özen M, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (3. edn, US-A Yayıncılık 2010) google scholar
• Hakeri H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Adalet Yayınevi 2023) google scholar
• Heinrich B, Strafrecht Allgemeiner Teil (6. edn, Verlag W Kohlhammer 2019) google scholar
• Heintschel-Heinegg B von, “Versuch und Rücktritt: Eine kritische Bestandsaufnahme” (1997) 109 Zeitschrift für die Gesamte Strafrechtswissenschaft 29 google scholar
• Hilgendorf E ve Valerius B, Strafrecht Allgemeiner Teil (3. edn, Verlag CH BECK 2022) google scholar
• Hippel R von, Deutsches Strafrecht Band 2 (Springer Verlag 1971) google scholar
• İçel K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Beta Basım Yayım 2023) google scholar
• İçer Z, Suça Teşebbüste Hazırlık Hareketleri ile İcra Hareketlerinin Birbirinden Ayrılması (On İki Levha Yayıncılık 2021) google scholar
• Işıka S, Gönüllü Vazgeçme (On İki Levha Yayıncılık 2021) google scholar
• Jäger C, “§ 24 StGB - Rücktritt” içinde Hans Joachim Rudolphi (ed), Systematischer Kommentar zum Strafgesetzbuch, Band 1: §§ 1-37 StGB (9. edn, Carl Heymanns Verlag 2017) google scholar
• Jakobs G, Strafrecht Allgemeiner Teil (2. edn, Walter de Gruyter 1991) google scholar
• Jescheck H-H ve Weigend T, Lehrbuch des Strafrecht Allgemeiner Teil (5. edn, Duncker & Humblot 1996) google scholar
• Joecks W ve Jäger C, Strafgesetzbuch (Verlag CHBECK 2020) google scholar
• Karakehya H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Adalet Yayınevi 2023) google scholar
• Kazaker G, Ceza Hukukunda Elverişsiz Teşebbüs (Adalet Yayınevi 2019) google scholar
• Keçelioğlu E ve Sönmez O, “Ceza Hukukunda Gönüllü Vazgeçme” içinde Emel Badur (ed), Erzan Erzurumluoğlu Armağanı (Ankara Barosu Yayınları 2012) google scholar
• Kindhäuser U ve Zimmermann T, “Siebter Abschnitt: Versuch - § 32 Rücktritt vom Versuch”, Strafrecht Allgemeiner Teil (10. edn, Nomos Verlag 2022) google scholar
• Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayıncılık 2023) google scholar
• Köhler M, Strafrecht Allgemeiner Teil (Springer 1997) google scholar
• Kühl K, “§ 22 Begriffsbestimmung” içinde Kristian Kühl ve Martin Heger (ed), Lackner/Kühl Strafgesetzbuch Kommentar (29. edn, Verlag CH Beck 2018) google scholar
• — —, “§ 24 Rücktritt” içinde Kristian Kühl ve Martin Heger (ed), Lackner/Kühl Strafgesetzbuch Kommentar (29. edn, Verlag CH Beck 2018) google scholar
• Lilie H ve Albrecht D, “§ 24: Rücktritt” içinde Gabriele Cirener ve diğerleri (ed), Leipziger Kommentar StGB Online (De Gruyter 2014) google scholar
• Liszt F von, Lehrbuch des Deutschen Strafrechts (21/22, De Gruyter 1919) google scholar
• Mayer H, “Zur Abgrenzung des Versuchs von der Vorbereitungshandlung” (1949) Süddeutsche Juristen-Zeitung 172 google scholar
• Mitsch W, “§ 22 Versuch als Straftat” içinde Jürgen Baumann vd. (ed), Strafrecht Allgemeiner Teil (13. edn, Verlag Ernst und Werner Gieseking GmbH 2021) google scholar
• Murmann U, “§ 23 Strafbarkeit des Versuchs”, içinde Gabriele Cirener ve diğerleri (ed), Strafgesetzbuch Leipziger Kommentar (13. edn, De Gruyter 2020) google scholar
• — —, “§ 24 Rücktritt”, içinde Gabriele Cirener ve diğerleri (ed), Strafgesetzbuch Leipziger Kommentar (13. edn, De Gruyter 2020) google scholar
• — —, “Vorbemerkungen zu den §§ 22 ff” içinde Gabriele Cirener ve diğerleri (ed), Strafgesetzbuch Leipziger Kommentar (13. edn, De Gruyter 2020) google scholar
• — —, “§ 28. Strafbare Vorbereitung, Versuch ve Rücktritt”, Grundkurs Strafrecht (7. edn, Verlag CH Beck 2022) google scholar
• Nestler N, “Rücktritt vom Versuch” (2019) 42 JURA - Juristische Ausbildung 98 google scholar
• Önder A, Ceza Hukuku Dersleri (Filiz Kitabevi 1992) google scholar
• Otto H, Grundkurs Strafrecht - Allgemeine Strafrechtslehre (7. edn, De Gruyter 2004) google scholar
• Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayıncılık 2024) google scholar
• Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayıncılık 2023) google scholar
• Özgüç LE, Türk Ceza Hukukunda Hazırlık Hareketlerinin Belirlenmesi ve Cezalandırılabilirliği (On İki Levha Yayıncılık 2024) google scholar
• Özocak G, Türk Ceza Hukukunda Suça Teşebbüs (Seçkin Yayıncılık 2018) google scholar
• Öztürk B ve Erdem MR, Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku (Seçkin Yayıncılık 2023) google scholar
• Parlar A ve Öztürk M, Türk Ceza Kanunu’nda Etkin Pişmanlık Gönüllü Vazgeçme ve Şahsi Cezasızlık Sebepleri (Aristo Yayınevi 2018) google scholar
• Rengier R, Strafrecht Allgemeiner Teil (13. edn, Verlag CH Beck 2021) google scholar
• Roxin C, Strafrecht Allgemeiner Teil Band II (Verlag CH Beck 2003) google scholar
• Safferling CJM, “Die Abgrenzung zwischen strafloser Vorbereitung und strafbarem Versuch im deutschen, europäischen und im Völker- strafrecht” (2007) 118 Zeitschrift für die Gesamte Strafrechtswissenschaft 682 google scholar
• Şare E, “Suça Teşebbüsün Cezasızlığı: Gönüllü Vazgeçme” (2016) Adalet Dergisi 157 google scholar
• Şenol C, “5237 Sayılı Türk Ceza Kanununa Göre İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Gönüllü Vazgeçme (TCK m. 41)” (2017) 5 Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 507 google scholar
• Soyaslan D, Teşebbüs Suçu (Kazancı Hukuk Yayınları 1994) google scholar
• Sözüer A, Suça Teşebbüs (Kazancı Hukuk Yayınları 1994) google scholar
• Tezcan D, Erdem MR ve Önok RM, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku (Seçkin Yayıncılık 2024) google scholar
• Toroslu H, “Ceza Hukukunda Gönüllü Vazgeçme”, Haluk Konuralp Anısına Armağan (Yetkin Yayınları 2009) google scholar
• Toroslu N ve Toroslu H, Ceza Hukuku Genel Kısım (Savaş Yayınevi 2023) google scholar
• Tozman Ö, “İhmal Suçlarında Teşebbüs ve Gönüllü Vazgeçme” (2009) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 160 google scholar
• — —, Suça Teşebbüs (Adalet Yayınevi 2015) google scholar
• Vogler T, “Zweiter Titel: Versuch, § 22: Begriffsbestimmung” içinde Hans-Heinrich Jescheck ve Wolfgang Ruß (ed), Strafgesetzbuch Leipziger Kommentar Band I (10. edn, Walter de Gruyter 1985) google scholar
• Waiblinger M, “Subjektivismus und Objektivismus in der neueren Lehre und Rechtsprechung vom Versuch” (1957) 69 Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft 189 google scholar
• Welzel H, Das Deutsche Strafrecht (11. edn, De Gruyter 1969) google scholar
• Wessels J, Beulke W ve Satzger H, Strafrecht Allgemeiner Teil – Die Straftat und ihr Aufbau (51. bası, CF Müller 2021) google scholar
• Wörner L, Der fehlgeschlagene Versuch zwischen Tatplan und Rücktrittshorizont (Nomos 2009) google scholar
• Yeğrim VK, Türk Ceza Hukukunda Gönüllü Vazgeçme (Adalet Yayınevi 2021) google scholar
• Yeğrim VK, “Nitelikli Cinsel Saldırı Suçu Bakımından Gönüllü Vazgeçme” (2021) 9(17) Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 167 google scholar
• Yetkin E, Cezalandırılabilirliğin Öne Alınmasının Bir Görünüş Biçimi Olarak Hazırlık Hareketlerinden Doğan Ceza Sorumluluğu (On İki Levha Yayıncılık 2024) google scholar
• Yiğit M, “Suça Teşebbüsün Objektif Unsuru Olarak İcra Hareketlerine Başlama ve Uygulama Sorunları” (2018) İzmir Barosu Dergisi 45 google scholar
• Yıldız AK, 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu (İstanbul Barosu Yayınları 2007) google scholar
• Yılmaz E, “Suçun Özel Bıi̇r Görünüş Şeklıi̇ Olarak Gönüllü Vazgeçme” (2016) 65 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2553 google scholar
• Yurtlu F, İhmali Suçlar (Seçkin Yayıncılık 2022) google scholar
• Zafer H, Ceza Hukuku Genel Hükümler TCK m. 1-75 (Beta Basım Yayım 2021) google scholar
• Zehner S, Die Strafbarkeit der Vorbereitungshandlungen (Drückerei Gustav Vlaugeis 1936) google scholar