Suçsuzluk Karinesinin Suça Dayalı Sınır Dışı Etme Kararlarına Uygulanabilirliği Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Ceza hukukuna özgü bir ilke olan suçsuzluk karinesi, âdil yargılanma hakkının temel unsurları arasında kabul edilir. Ceza soruşturması ve kovuşturmasında adli makamlarca tereddütsüz göz önünde bulundurulmak zorunda olan suçsuzluk karinesinin idari bir işlem olarak vücut bulan sınır dışı etme kararlarında uygulanabilirliği çalışmamızın özünü oluşturmaktadır. Sınır dışı etme müessesesi, kanun koyucu tarafından güvenlik tedbiri olmaktan çıkarılarak idari bir tedbire dönüştürülmüş olmakla birlikte, ceza hukukundan tamamen ilgisiz olduğu söylenemez. Zira kanun koyucunun sınır dışı edilmesini zorunlu kıldığı yabancılardan bir kısmı, aynı zamanda belli suç tiplerinin failidirler. Uygulamada idari makamların suç işlediği iddia edilen yabancılar hakkında mahkûmiyet kararı aramaksızın sınır dışı etme kararı aldığı görülmektedir. Konuya ilişkin idari yargı kararlarında ise, idari uygulamanın bu karar eğilimini hukuka uygun görme noktasında bir yeknesaklığın bulunmadığı dikkati çekmektedir. Sınır dışı etme sebebi olan bir fiilin suç teşkil ettiği hallerde, hakkında suç isnadında bulunulan yabancı fail hakkında mahkemelerce hükmedilmiş bir mahkûmiyet kararının aranmaması, suçsuzluk karinesinin açık ihlali olarak değerlendirilmelidir. Çalışmamızda, konuya ilişkin idari uygulamayı yansıtan kararlar ile yargısal uygulamada erişilebilen içtihat örnekleri ceza hukuku, idare hukuku ve yabancılar hukuku açılarından incelenecek; sınır dışı etme kararı alma sürecinde yetkili idari makamların gözetmesi gereken ilkelerden birinin de suçsuzluk karinesi olması gerektiği gerekçeleriyle ortaya konacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Suç
• Suçsuzluk karinesi
• Sınır dışı etme

An Evaluation on the Applicability of the Presumption of Innocence to Crime-Based Deportation Decisions

Öz

The presumption of innocence, a principle specific to criminal law, is considered one of the fundamental elements of the right to a fair trial. The applicability of the presumption of innocence, which judicial authorities must unquestionably consider in criminal investigations and prosecutions, to deportation decisions, which are administrative acts, forms the core of our study. Although deportation has been removed by the legislator as a security measure and converted into an administrative measure, the issue cannot be completely separated from criminal law. This is because some foreigners whom the legislator requires to be deported are also perpetrators of certain types of crimes. In practice, administrative authorities are seen to issue deportation decisions without seeking a conviction against foreigners. However, there is no uniformity in administrative court decisions on this subject. Failing to seek a conviction when deciding to deport a foreign perpetrator accused of a crime violates the presumption of innocence. In our study, decisions reflecting administrative practice on the subject and examples of case law available in judicial practice will be examined from the perspectives of criminal law, administrative law, and foreigners law. Moreover, it will be argued that one of the principles that the competent administrative authorities must observe in the process of taking deportation decisions is the presumption of innocence.

Anahtar Kelimeler

• Crime
• Presumption of innocence
• Deportation

Kaynakça

1. Akbulut B., Ceza Hukuku Genel Hükümler (11. Baskı, Adalet 2024). google scholar
2. Akbulut B. ve Aydın M., Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (2025) 75 (2) AD 53-91. google scholar
3. Akbulut M., Türk Yabancılar Hukukunda İdari Gözetim (On İki Levha 2020). google scholar
4. Akdoğmuş C., Sınır Dışı Etme İşlemlerine İlişkin Türk İdare Mahkemelerince Verilen Kararların AİHM İçtihatlarına Uygunluğu (On İki Levha 2024). google scholar
5. Akkaş A. H., ‘Koşullu Salıverilme’ (2008) 12 (1-2) Prof. Dr. Atilla Özer’e Armağan GÜHFD 305-335. google scholar
6. Aksoylu Ö., ‘Türk Hukukunda İdari Yargının Görev Alanına Yasal Müdahaleler ve Anayasa’ (2012) 11 (1) GÜHFD 67-121. google scholar
7. Artuk M. E., ‘Güvenlik Tedbirleri’ (2008) 12 (1-2) GÜHFD 461-492. google scholar
8. Artuk M. E., Gökcen A., Alşahin M E. ve Çakır K., Ceza Hukuku Genel Hükümler (11. Baskı, Adalet 2017). google scholar

9. Asar A., Yabancılar Hukuku (3. Baskı, Seçkin 2017). google scholar
10. Aybay R., ‘Bir İnsan Hakkı Sorunu Olarak Sınır Dışı Edilme’ (2003) 2 Maltepe ÜHFD 141-172. google scholar
11. Aybay R. ve Dardağan Kibar E., Yabancılar Hukuku (3. Baskı, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2010). google scholar
12. Aydoğmuş A. Y., ‘Türk Hukukunda Geçici Korumadan Yararlananların Sınır Dışı Edilmesi’ (2017) 37 (2) PPIL 141-169. google scholar
13. Aygül M., Yabancıların Çalışma Hakkı (Hürriyeti) ve Yabancılara Çalışma İzni Verilmesinde İdarenin Takdir Yetkisi (Yetkin 2019). google scholar
14. Baran Çelik N., ‘Türk Hukukunda Uluslararası Koruma Başvurusunda Bulunan veya Uluslararası Korumadan Yararlanan Yabancıların Hak ve Yükümlülükleri’ (2015) Özel Sayı (1) İnönü ÜHFD 67-148. google scholar
15. Bayata Canyaş A., ‘Sınır Dışı Etme İşlemi ve Aile Yaşamına Saygı Hakkı: Çatışan Menfaatler ve Esas Alınan Ölçütler’ (2023) 56 TAAD 177-202. google scholar
16. Bayata Canyaş A., ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Kapsamındaki Geri Gönderme Yasağının Uygulanma Koşullarının AİHM Kararları Çerçevesinde İrdelenmesi’ (2015) 5 (1) HHFD 73-90. google scholar
17. Bayraktaroğlu Özçelik G., ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hükümleri Uyarınca Yabancıların Türkiye’den Sınır Dışı Edilmesi’ (2013) 108 TBBD 211-258. google scholar
18. Bodur N. ve Özkul E., Uygulamada Terör Örgütü ve Terör Suçları (Seçkin 2022). google scholar
19. Campbell L., ‘Criminal Labes, the European Convention on Human Rights and the Presumption of Innocence’ (2013) 76 (4) The Modern Law Review 681-707. google scholar
20. Centel N., Zafer H. ve Çakmut Ö., Türk Ceza Hukukuna Giriş (9. Baskı, Beta 2016). google scholar
21. Ceylan M, İdari Yaptırımların Düzenlenmesinde ve Uygulanmasında Yetki (Seçkin 2021). google scholar
22. Çağlayan R., ‘İdari Yaptırımlar İçin Öngörülen Yargısal Denetimin İçeriği Üzerine’ Prof. Dr. Bilge Öztan’a Armağan (Turhan 2008). google scholar
23. Çağlayan R., İdari Yaptırımlar Hukuku (Asil 2006). google scholar
24. Çakır K., ‘Hapis Cezasının Koşullu Salıverilme Uygulanarak İnfazı’ (2020) 26 (2) MÜHF-HAD 669-698. google scholar
25. Çayan G., ‘Masumiyet Karinesi Doktrini’ (2020) 42 TAAD 49-88. google scholar
26. Çelik A., Adil Yargılanma Hakkı Rehberi (Anayasa Mahkemesi Yayınları 2014). google scholar
27. Çelikel A. ve Öztekin Gelgel G., Yabancılar Hukuku (27. Baskı, Beta 2022). google scholar
28. Çetin S. H., Türk Ceza Kanununda Seçenek Yaptırımlar (4. Baskı, Adalet 2011). google scholar
29. Çırak E., ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Çerçevesinde Adil Yargılanma Hakkının Uygulama Alanı’ (2019) 21 DEÜHFD 997-1028. google scholar
30. Çiçekli B., Yabancılar ve Mülteci Hukuku (6. Baskı, Seçkin 2016). google scholar
31. Dardağan Kibar E. G., ‘Türk İdari Yargısında Sınır Dışı Etme Kararlarının Ele Alınması’ in Kay Hailbronner, Bilgin Tiryakioğlu, Esin Küçük ve Katja Schneider (eds), Vatandaşlık, Göç, Mülteci ve Yabancılar Hukukundaki Güncel Gelişmeler (Türkiye Barolar Birliği Yayınları 2010). google scholar
32. Dardağan Kibar E., ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Tasarısında ve Başlıca Avrupa Birliği Düzenlemelerinde Yabancıların Sınır Dışı Edilmelerine İlişkin Kurallar: Bir Karşılaştırma Denemesi’ (2012) 11 (2) AAÇD 53-74. google scholar
33. Değirmenci O., ‘Temel Hukuki Metinlerde Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı İlişkisi’, Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu Bildiri Kitabı (Özel 2022). google scholar
34. Değirmenci O. ve Karakurumer A., ‘Suç İşleyen Yabancıların Sınır Dışı Edilmesi Tedbirinin Tarihsel Gelişiminin Hukuki Bağlamda İncelenmesi’ (2014) 25 CHD 125-153. google scholar
35. Dilberoğlu A. V., Ceza Hukukunda Güvenlik Tedbirleri (US-A Yayıncılık 2018). google scholar
36. Doğan V., Yılmaz A. Ç. ve Ayhan İzmirli L., Türk Yabancılar Hukuku (7. Baskı, Savaş 2023). Doğru O., İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi İçtihatları, Cilt: 1 (T.C. Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi Başkanlığı Yayınları 2003). google scholar
37. Dönmezer S., ‘Suçsuzluk Karinesi Üzerine Düşünceler’ Prof. Dr. Nurullah Kunter’e Armağan (Beta 1998). google scholar
38. Duran L., ‘Yabancıların Türkiye’den Sınır Dışı Edilmesi’ (1980) 2 (3) İHY 3-33. google scholar
39. Egemen Demir I., ‘YUKK Kapsamında Uluslararası Koruma Statüsü Sahiplerinin ve Sığınmacıların Ülkeden Uzaklaştırılması’ (2015) 2 Maltepe ÜHFD 37-64. google scholar
40. Ekşi N., ‘Geçici Koruma Yönetmeliği Uyarınca Geçici Korumanın Şartları, Geçici Koruma Usulü, Sağlanan Haklar ve Geçici Korumanın Sona Ermesi’ (2014) 88 (6) İBD 65-89. google scholar
41. Ekşi, N., ‘İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinin 6. Maddesinin Yabancıların Sınır Dışı Edilmesine Uygulanıp Uygulanmayacağı Sorunu’ (2009) 29 (1-2) MHB 119-139. google scholar
42. Ekşi, N., Yabancılar ve Uluslararası Koruma Hukuku (5. Baskı, Beta 2018). google scholar
43. Elçin D., ‘Türkiye’de Bulunan Suriyelilere Uygulanan Geçici Koruma Statüsü 2001/55 Sayılı Avrupa Konseyi Yönergesi ile Geçici Koruma Yönetmeliği Arasındaki Benzerlik ve Farklılıklar’ (2016) 124 TBBD 9-80. google scholar
44. Erdinç B., ‘İdari Yaptırımların Kavramsal Çerçevesi ve Cezai Yaptırımlarla Karşılaştırılması’ (2012) 2 ABD 239-276. google scholar
45. Ergül E., Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türk Hukukunda Sınır Dışı Etme, Geri Gönderme ve Geri Verme (Yargı 2012). google scholar
46. Erten R., ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hakkında Genel Bir Değerlendirme’ (2015) 19 (1) GÜHFD 3-51. google scholar
47. Esen E., Türk Hukukunda Yabancıların İkamet İzinleri (Beta 2019). google scholar
48. Feyzioğlu M., ‘Suçsuzluk Karinesi: Kavram Hakkında Genel Bilgiler ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ (1999) 48 (1-4) AÜHFD 135-163. google scholar
49. Goodwin-Gill G. S., ‘The Limits of The Power of Expulsion in Public International Law’ (1975) 47(1) BYBIL 55-156. google scholar
50. Gödekli M., Ceza Hukukunda Güvenlik Tedbirleri ve Muhakeme Usulü (Adalet 2020). google scholar
51. Gökcan H. T., ‘Özel Belgede Sahtecilik Suçu (TCK M.207)’ (2010) 68 (1) ABD 209-236. google scholar
52. Gökcan H.T., ‘Resmî Belgede Sahtecilik Suçu’ (2009) 67 (3) ABD 93, 95-126. google scholar
53. Güngör D. ve Okuyucu Ergün G., ‘Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması’ (2016) 65 (4) AÜHFD 1951-1965. google scholar
54. Hafızoğulları Z. ve Özen M., Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (9. Baskı, US-A Yayıncılık 2016). google scholar
55. Hakeri H., Ceza Hukuku Genel Hükümler (19. Baskı, Adalet 2016). google scholar
56. İnceoğlu S., İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kapsamında Bir İnceleme (3. Baskı, Beta 2013). google scholar
57. Jennings R. ve Watts A., Oppenheim’s International Law, Volume 1 (9. Baskı, Oxford University Press 2008). google scholar
58. Kabaalioğlu H. ve Ekşi N., ‘Yabancıların Türkiye’den Sınır Dışı Edilmesi’ (2004) 24 (1-2) Prof. Dr. Sevin Toluner’e Armağan MHB 503-522. google scholar
59. Kanadoğlu O. K., ‘Anayasal Bir İlke Olarak Masumiyet Karinesi’ Prof. Dr. Mümtaz Soysal’a Armağan (Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayınları 2009). google scholar
60. Kaplan O., ‘İdari Yaptırımlarda Masumiyet Karinesi ve Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarındaki Yaklaşımı’ (2019) 1 Suç ve Ceza 71-99. google scholar
61. Karabulut M., İdari Yaptırımların Hukuki Rejimi (Turhan 2008). google scholar
62. Kaşıkara N. S., ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. Maddesi Çerçevesinde Medenî Hak ve Yükümlülük Kavramı’ (2011) 2 (4) TAAD 233-290. google scholar
63. Kitapçıoğlu Yüksel T., ‘Silahlı Örgütlenme Suçu TCK m. 314’ (2023) 72 (1) AÜHFD 295-342. google scholar
64. Koca M. ve Üzülmez İ., Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (16. Baskı, Seçkin 2023). google scholar
65. Kumbasar E., Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (Seçkin 2012) google scholar
66. Kuşcu D., Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hükümleri Uyarınca Yabancıların Sınır Dışı Edilmeleri (On İki Levha 2017). google scholar
67. Levi S., ‘Yabancıların Sınır Dışı Edilmesi Yeni Türk Ceza Kanunu’nun Tartışma Yaratacak Bir Hükmü Nasıl Değişti’ (2005) 58 TBBD 29-39. google scholar
68. Lippke R. L., ‘The Presumption of Innocence in The Trial Setting’ (2015) 28 (2) Tatio Juris-International Journal of Jurisprudence and Philosophy of Law 159-179. google scholar
69. Mahmutoğlu F. S. ve Karadeniz S., Türk Ceza Kanunu Genel Hükümler Şerhi (Beta 2017). google scholar
70. Mole N. ve Harby C., Adil Yargılanma Hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Kılavuz (Türkiye Barolar Birliği Yayınları 2005). google scholar
71. Oğurlu Y., ‘İdari Yaptırımlara Genel Bir Bakış ve İdari Yaptırım-Ceza Yaptırımı Ayrımı’ (1999) 3(1) EÜHFD 143-194. google scholar
72. Ormanoğlu H. D., ‘Anayasal Bağlamda ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Boyutuyla Suçsuzluk Karinesi’ (2016) 65 (4) AÜHFD 2241-2276. google scholar
73. Özbek V. Ö., ‘Masumiyet Karinesi ve Ceza Muhakemesi Hukukuna Etki Eden Sonuçları’ Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu Bildiri Kitabı (Özel 2022). google scholar
74. Özbek V. Ö., Doğan K., Bacaksız P. ve Tepe İ., Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (10. Baskı, Seçkin 2019). google scholar
75. Özgenç İ., Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (17. Baskı, Seçkin 2021). google scholar
76. Öztürk B. ve Erdem M. R., Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku (19. Baskı, Seçkin 2019). google scholar
77. Pancaroğlu B., ‘Sahte ve Gerçeğe Aykırı Belge Kavramlarının Ceza Hukuku Bağlamında Değerlendirilmesi ve Sonuçları’ (2022) 28 (2) MÜHF-HAD 806-847. google scholar
78. Pazarcı H., Uluslararası Hukuk (21. Baskı, Turhan 2021). google scholar
79. Sirmen K. S., ‘Yabancıların Türkiye’den Sınırdışı Edilmesine İlişkin Temel Düzenlemeler ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Türkiye Hakkında Verdiği Örnek Kararlar’ (2009) 3 ABD 29-45. google scholar
80. Sonay Evik V., ‘Suç İşlemek Amacıyla Örgütlenme Suçu’ (2013) 19 (2) Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan MÜHF-HAD 667-697. google scholar
81. Tekinalp G., Türk Yabancılar Hukuku (7. Baskı, Beta 2003). google scholar
82. Teksoy B., ‘6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’na Göre Yabancıların Vize Alma Zorunluluğu’ (2013) 62 (3) AÜHFD 855-908. google scholar
83. Tozman Ö., ‘Suçsuzluk Karinesi: Türk Hukukundaki Sonuçları’ (2007) 11 (3-4) EÜHFD 315-353. google scholar
84. Turinay F., ‘Ceza Hukukunda Terör Örgütü Kavramı’ (2016) 116 TBBD 39-84. google scholar
85. Türkoğlu Üstün K., İdari Yargılama Hukukuna Hakim Olan İlkeler (Seçkin 2019). google scholar
86. Tüysüz C., Türk Hukukunda Yabancıların Sınır Dışı Edilmesi (On İki Levha 2023). google scholar
87. Ulusoy A. D., İdari Yaptırımlar (On İki Levha 2013). google scholar
88. Üzülmez İ., ‘Türk Hukukunda Suçsuzluk Karinesi ve Sonuçları’ (2005) 58 TBBD 41-72. google scholar
89. Vitkauskas D. ve Dikov G., Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Kapsamında Adil Yargılanma Hakkının Korunması (Çev. Serkan Cengiz) (Avrupa Konseyi Yayınları 2012). google scholar
90. Yasin M., ‘Sınır Dışı Kararlarının Yargısal Denetiminde İspat Sorunları’ (2022) 42 (2) PPIL 561-577. google scholar
91. Yasin M., İdari Yargılama Usulünde İspat (On İki Levha 2015). google scholar
92. Yavuz H. A., Denetimli Serbestlik (5. Baskı, Seçkin 2024). google scholar
93. Yenerer Çakmut Ö., ‘Türk Ceza Yasa’sında Göçmen Kaçakçılığı Suçu (TCK m. 79)’ (2010) 9 (2) İKÜHFD 115-135. google scholar
94. Yenidünya A. C., ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Masumiyet Karinesi’ (2004) 5 GHD 20-21. google scholar
95. Yenidünya A. C. ‘5237 Sayılı TCK’da Hapis Cezasının Ertelenmesi’ (2006) 7 HPD 62-69. google scholar
96. Yenidünya A. C. ve İçer Z., ‘Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma Suçu’ (2013) 19 (2) MÜHF-HAD 797-828. google scholar
97. Yıldırım A., ‘Anayasa Mahkemesi Uygulamasında Adil Yargılanma Hakkı-Ceza Hukuku Boyutu’ (2016) 26 (1) TAAD 333-376. google scholar
98. Yılmaz E. ve Koçak N. T., Yabancılar ve Mülteciler Hukuku, İdari Yargıda Görülen Davalar (Seçkin 2025). google scholar
99. Yokuş Sevük H., ‘Özel Belgede Sahtecilik Suçu (TCK m.207)’ (2019) 24 (41) DÜHFD 229-255. google scholar
100. Zafer H., ‘Fuhuş Suçu’ (2019) 21 (1) Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan DEÜHFD 3157-3183. google scholar
101. Zafer H., Ceza Hukuku Genel Hükümler (TCK m. 1-75) (6. Baskı, Beta 2016). google scholar