Paleogeography of Finike Plain and Geoarchaeology of Limyra in the Light of New Paleontological Analysis

Öz

Limyra or Zemuri is located in the southeast of the Teke peninsula, on the Finike Plain and the foothills of Toçak Mountain to the north. Limyra is one of the important settlements of the Lycian civilization. To determine the natural environment changes from the first settlement in Limyra until today, 46 drillings were done. Detailed paleontological – sedimentological analysis of six of these core drillings was carried out. The identified macrofossils and microfossils have contributed to a better understanding of sedimentologically differentiated environments. Although the surface of the plain is several meters above sea level in the area where the Limyra ruins are located, marine sediments, supported by sedimentological–paleontological analyses, were not reached during the core drillings. The sea rising with the Holocene transgression could not be introduced into the surroundings of Limyra, which is probably between the alluvial fans formed by the Akçay and Alakır streams. However, there was a wetland among the fans, fed by karstic springs along the foothills of Toçak Mountain.

Anahtar Kelimeler

• Limyra
• Finike Plain
• Paleontology

Yeni Paleontolojik Analizlerin Işığında Finike Ovasının Paleocoğrafyası ve Limyra’nın Jeoarkeolojisi

Öz

Limyra ya da Zemuri, Teke yarımadasının güneydoğusunda, Finike ovasının kuzeyinde Toçak dağının eteklerinde yer alır. Limyra, Likya medeniyetinin önemli yerleşmelerindendir. Limyra’da ilk yerleşimden, bugüne kadarki doğal çevre değişmelerinin belirlenmesi amacıyla 46 adet delgi sondaj gerçekleştirilmiştir. Bu sondajlardan seçilen 6 adedinin ayrıntılı paleontolojik-sedimantolojik analizleri yapılmıştır. Belirlenen makro-mikro fosiller, sedimantolojik olarak ayırt edilen ortamların daha iyi anlaşılmasında önemli katkılar sunmuştur. Bütün bu yeni verilerin de katkısıyla; Limyra harabelerinin yer aldığı kesimde, ova yüzeyinin deniz seviyesinden birkaç metre yükseltide olmasına rağmen, bu alandaki delgi sondajlarda sedimantolojik-paleontolojik analizlerle desteklenen denizel sedimanlara ulaşılmamıştır. Holosen transgresyonu ile yükselen deniz, olasılıkla Akçay ve Alakır çaylarının oluşturduğu alüvyon yelpazeleri arasında kalan Limyra çevresine sokulamamıştır. Bununla birlikte yelpazeler arasında Toçak dağı etekleri boyunca çıkan karstik kaynaklar tarafından beslenen sulak alan var olmuştur. 

Anahtar Kelimeler

• Limyra
• Finike Ovası
• Paleontoloji

Teşekkür

Finike Ovası ve Antik Limyra kentinde çalışmamıza vesile olan, bizleri her kazı döneminde başkanlığını yürüttüğü kazı projelerine davet eden, kazı kampı içinde nazikçe ağırlayan, ancak ne yazık ki geçtiğimiz yıl kaybettiğimiz Prof. Dr. Jürgen Borchhardt’ı şükran ve minnetle anıyoruz. Onun nezdinde tüm kazı ekibine teşekkürlerimizi sunuyoruz. Ayrıca lisans tezi çalışması kapsamında seçilen sondajların paleontolojik analizlerinin yapılmasında laboratuvardaki yoğun sabır ve emek isteyen çalışmalarından dolayı öğrencimiz Abdulkadir Özker’e teşekkür ediyoruz.

Kaynakça

1. Akşit, O. (1967). Likya tarihi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi yayınları No: 1218. google scholar
2. Ayan, T. (1968). Finike - Kumluca (Antalya) petrol yeteneği ile ilgili ön rapor. MTA Rapor No: 4299, Ankara. google scholar
3. Borchhardt, J. (1970). Bericht der 1. Grabungskampagne im Heroon von Limyra. Türk Arkeoloji Dergisi, XVIII(2), 65-86. google scholar
4. Borchhardt, J. (1973). Limyra: Bericht der III. Grabungskampagne 1971. Türk Arkeoloji Dergisi, XXI(1), 37-62. google scholar
5. Borchhardt, J. (1983). Limyra: Bericht über die Kampagne 1982. google scholar
6. Ankara: V. Kazı Sonuçları Toplantısı Bildiriler Kitabı. 251-260. google scholar
7. Borchhardt, J. (1986). Bericht über die Kampagne in Limyra 1985. Ankara: VIII. Kazı Sonuçları Toplantısı Bildiriler Kitabı. 101-109. google scholar
8. Borchhardt, J. (1999). Limyra Zemuri taşları, Likya Bölgesi’nde Limyra Antik Kenti’nin gizemli sularında yapılan arkeolojik araştırmalar. (G. Yümer, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları. google scholar

9. Brückner, H., Kelterbaum, D., Marunchak, O., Porotov, A., Vött, C. (2010). The Holocene Sea Level Story since 7500 BP- Lessons from the Eastern Mediterranean, the Black and the Azov Seas. Quaternary International, 225(2), 160-179. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2008.11.016. google scholar
10. Kayan, İ. (1988). Late Holocene sea-level changes on the Western Anatolian coast. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 68, 205-218. https://doi.org/10.1016/0031-0182(88)90040-5. google scholar
11. Kayan, İ. (1991). Holocene geomorphic evolution of the Beşik plain and changing environment of ancient man. Studia Troica Band, 1, 79-92. google scholar
12. Kayan, İ. (1999). Holocene stratigraphy and geomorphological evolution of the Aegean coastal plains of Anatolia, The Late Quaternary in the Eastern Mediterranean Region. Quaternary Science Reviews, 18(4-5), 541-548. https://doi.org/10.1016/S0277-3791(98)90095-6 google scholar
13. Kayan İ. (2006). Mit dem Kernbohrer in die Vergangenheit-Geoarchaologische Interpretationen der holozanen Sedimente in der Troas, Troia, Archaologie eines Siedlungshügels und seiner Landschaft, 317-328, Philipp von Zabern, Germany. google scholar
14. Kayan, İ. (2012). Kuvetarner’de deniz seviyesi değişmeleri. N. Kazancı, A. Gürbüz (Ed.), Kuvaterner Bilimi kitabı içinde (s. 59-78). Ankara: Ankara Üniversitesi Yay. No: 350. google scholar
15. Marcouxs, J. (1979). Antalya Naplarının genel yapısı ve Tetis güney kenarı paleocoğrafyasındaki yeri. Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, 14(1), 1-9. google scholar
16. Öner, E. (1995). Patara ve çevresinin jeomorfolojisi. TÜBİTAK-YBAG 106 no’lu Proje Raporu, İzmir. google scholar
17. Öner, E. (1997a). Finike Ovasının alüvyal jeomorfolojisi ve antik Limyra Kenti. Ege Coğrafya Dergisi, 9, 131-157. google scholar
18. Öner, E. (1997b). Eşen Çayı taşkın-delta ovasının jeomorfolojisi ve antik Patara Limanı. Ege Coğrafya Dergisi, 9, 89-130. google scholar
19. Öner, E. (1999). Zur Geomorphologie der Eşen-Deltaebene und des antiken Hafens von Patara, Südwesttürkei, Dynamik, Datierung, Ökologieund Management von Küsten, Beitrage der 16. Jahrestagung des Arbeitskreises “Geographie der Meere und Küsten”, Marburger Geographie Schriften, 134, s.101-115, Marburg. google scholar
20. Öner, E. (2009). Güneybatı Anadolu’nun kıyı jeomorfolojisi (Teke Yarımadası kıyı bölümü). TÜBİTAK-ÇAYDAG 199Y078 no’lu Proje Raporu, İzmir. google scholar
21. Öner, E. (2013). Likya’da paleocoğrafya ve jeoarkeoloji araştırmaları. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları, Edebiyat Fakültesi Yayın No: 182. google scholar
22. Öner, E., Vardar, S. (2018). Finike ovasının Holosen jeomorfolojisi ve Limyra’nın jeoarkeolojisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(6), 286-312. google scholar
23. Özker, A. (2019). Finike ovası ve yakın çevresinde paleocoğrafya araştırmaları (Antalya)-jeoarkeolojik özellikleri. (Lisans Tezi). Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü, İzmir. google scholar
24. Stock, F. Seyer, M., Symanczyk, A. Uncu, L., Brückner, H. (2020). On the geoarchaeology of Limyra (SW Anatolia) - new insights into the famous Lycian city and its environs. Geoarchaeology, 35(4), 487-502. https://doi.org/10.1002/gea.21781. google scholar
25. Şenel, M., Serdaroğlu, M., Kengil, R., Ünverdi, M., Gözler, M. Z. (1983). Teke Torosları Güneydoğusunun jeolojisi. Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü Dergisi, 95-96, 13-43. google scholar
26. Şenel, M. (1997). Antalya-M-10-11 paftası. 1:100000 ölçekli Türkiye jeoloji haritaları, No:3,4. MTA Jeoloji Etütleri Dairesi, Ankara. google scholar
27. Tolun, N. (1965). 1:25000 ölçekli Antalya P24- a2 ve a3 paftalarının jeolojik incelenmesi. MTA Rapor No: 3627, Ankara. google scholar
28. Vardar, S., Öner, E. (2016). Batı ve güneybatı Anadolu’nun paleocoğrafya ve jeoarkeolojisinde Santorini (Thera) küllerinin önemi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 14(1), 15-37. google scholar
29. Waelbroeck, C., Labeyrie, L., Michel, E., Duplessy, J. C., Mcmanus, J. F., Lambeck, K., Balbon, E., Labracherie, M. (2002). Sea-Level and deep water temperature changes derived from benthic foraminifera isotopic records. Quaternary Science Reviews, 21, 295-305. https:// doi.org/10.1016/S0277-3791(01)00101-9 google scholar