SUSTAINABLE TOURISM IN DEVELOPMENT PLANS IN TURKEY: 1963-2028 PERIOD

Öz

Although tourism is a sector dependent on environmental quality, it has serious negative impacts on the environment. Therefore, the implementation of sustainable tourism policies is necessary to protect the natural, historical and cultural environment, increase repeat tourist visits and develop competitiveness. The planned development process that began in Türkiye in 1963 has given significant importance to the tourism sector. For this reason, 12 Five-Year Development Plans (DP) were examined and evaluated in terms of sustainability. Within this qualitative research model, there have employed document analysis method as a qualitative data collecting technique. Via Maxquda programme, code analysis, code document analysis, two case models, word cloud and similarity metrics methods have been used for data analyzing, in order to analyze the changes and relations between the plans. An examination of the 12 FDPs (1963-2028) reveals that early plans focused more on mass tourism, but did not take environmental impacts and sustainability into account. From the 1990s onwards, the concept of sustainable tourism began to feature more prominently in development plans, with environmental protection, local community participation, and economic and legal sustainability becoming priorities. The Seventh Development Plan, in particular, placed greater emphasis on environmental sustainability issues. According to the Maxqda analysis, environmental (27.3%) and economic (24.2%) sustainability were the most prioritised issues. Consequently, sustainable tourism policies have gained increasing importance in Türkiye's development plans. However, concrete action plans addressing environmental issues need to be developed, and all stakeholders must be involved in the process. This study evaluates the place of sustainable tourism policies in planning.

Anahtar Kelimeler

• Tourism
• Environment
• Sustainable Tourism
• Development Plans

Kaynakça

1. Akbudak, E. (2024). Turizmde sürdürülebilirlik: Analitik hiyerarşi prosesi yöntemi ile kriterlerin değerlendirilmesi (Master’s Thesis). Alanya Alaaddin Keykubat University, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İşletme Mühendisliği Anabilim Dalı, Antalya.
2. Akça, Y. (2016). Türkiye’nin Kalkınma Planlarında Turizm Politikası. [International Conference on Eurosian Economies], (Ed.) S. Sarı, A. H. Gencer ve İ. Sözen, 29-31 August 2016, Kaposvar/Hungary, Beykent University Publications, No. 115, 721-726.
3. Bozkurt, K., Bahar, O., & Süslü, B. (2015). Destinasyonların turizm gelirlerindeki farklılıkları etkileyen faktörler: Kavramsal bir yaklaşım [Factors Affecting Differences in Tourism Revenues of Destinations: A Conceptual Approach), Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(12).
4. Can, İ. İ., & Emir, O. (2021). Beş yıllık kalkınma planları kapsamında kitle turizmine ve alternatif turizme bakışın değerlendirilmesi [Evaluation of Mass Tourism and Alternative Tourism in the Scope of Five-Year Development Plans] Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 125-155. https://doi.org/10.37847/tdtad.884687
5. Ceylan, Y. (2019). Sürdürülbilir Turizm Kapsaminda Turizmde Eko Etiketler [Eco-labels in Tourism within the Scope of Sustainable Tourism]. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 1(1), 65-80.
6. Colby, M. (1989). The evolution of paradigms of environmental management in development. World Bank Strategic Planning and Review Discussion Papers, 1. Washington DC: The World Bank.
7. Costa, C. (2020). Tourism planning: A perspective paper. Tourism Review, 75(1), 198–202. https://doi.org/10.1108/TR-09-2019-0394
8. Costa, G., & Vila, M. (2014). Sustainable marketing: An exploratory study of the perceptions of marketing managers in international Spanish hotels. Journal of Management for Global Sustainability, 2(1), 73–94. https://doi.org/10.13185/2244-6893.1035.

9. Dinç, H. (1995). Kitle turizmine dönük politikaların faturası ve karşı tepki: Alternatif turizm arayışları [The Costs of Policies Towards Mass Tourism and the Backlash: Searches for Alternative Tourism]. Sürdürülebilir Turizm: Turizm Planlamasına Ekolojik Yaklaşım, Türkiye’de 19. Dünya Şehircilik Günü Kolokyumu, Alanya, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 108-117.
10. DPT. (1963). Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı [First Five-Year Development Plan](1963-1967). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı. Access address: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Kalkinma_Plani_Birinci_Bes_Yillik_1963-1967.pdf.
11. DPT. (1968). İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı [Second Five-Year Development Plan]( (1968-1972). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı. Access address: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Ikinci_Bes_Kalkinma_Plani-1968-1972.pdf.
12. DPT. (1973). Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı [Third Five-Year Development Plan]( (1973-1977). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı. Access address: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Yeni-Strateji-ve-Kalkinma-Plani_Ucuncu-Bes-Yil_1973_1977.pdf.
13. DPT. (1979). Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı [Fourth Five-Year Development Plan]( (1979-1983).Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı.Access address:https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Dorduncu-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani_1979_1983.pdf
14. DPT. (1984). Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı [Fifth Five-Year Development Plan]( (1985-1989). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı. Access address: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Besinci-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani-1985-1989.pdf.
15. DPT. (1989). Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı [Sixth Five-Year Development Plan]( (1990-1994). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı. Access address: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Altinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-1990-1994.pdf.
16. DPT. (1995). Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı [Seventh Five-Year Development Plan]( (1996-2000). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı. Access address: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Yedinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-1996-2000.pdf.
17. DPT. (2000). Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı [Eighth Five-Year Development Plan]( (2001-2005). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı. Access address: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Uzun_Vadeli_Strateji_ve_Sekizinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-2001-2005.pdf.
18. DPT. (2006). Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planı [Ninth Five-Year Development Plan](2007-2013). Resmi Gazete, Sayı: 26215, Ankara. Access address: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/03/Dokuzuncu_Kalkinma_Plani_2007-2013.pdf
19. Erdem, M. S., & Bozan, M. (2021). Türkiye’de sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde ekolojik turizmin kalkınma planları içerisinde değerlendirilmesi [Evaluation of Ecological Tourism within the Development Plans in the Context of Sustainable Development in Turkey]. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 67-90. https://doi.org/10.30561/sinopusd.917549
20. Eser, S., Dalgin, T., & Çeken, H. (2010). Sürdürülebilir kültür turizmi: Efes örneği [Sustainable Cultural Tourism: The Case of Ephesus]. Ege Coğrafya Dergisi, 19(2), 27-34.
21. Fleiss, J. L. (1971). Measuring nominal scale agreement among many raters. Psychological bulletin, 76(5), 378.
22. Fossey, R. D. (2022). Features of Highly Adaptable Senior Leadership Teams (Doctoral dissertation, University of Calgary (Canada)).
23. Fritz, G., 1998, "Uluslararası Antlaşmalar Çerçevesinde Sürdürülebilir Bir Turistik Gelişme Politikası", 21. Yüzyılda Sürdürülebilir Turizm Politikaları [Sustainable Tourism Development Policy within the Framework of International Agreements: Sustainable Tourism Policies in the 21st Century]. 1. Uluslararası Turizm Sempozyum^ Y.T.Ü. Mim. Fak. ve Goethe Instıtut, İstanbul, s. 70
24. Garda, B., & Temizel, M. (2016). Sürdürülebilir turizm çeşitleri [Types of Sustainable Tourism]. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (12), 83-103.
25. Gould, S. (2011). Accounting for sustainability Accountancy Plus, 1, 19–20. The document can be found at Access address: https://www.ifac.org/system/files/news/files/2011-03-CPA-Ireland-AccountancyPlus-Accounting-for-Sustainability-Stethis-Gould.pdf.
26. Gürçam, Ö. S. (2022). Sürdürülebilir turizm ve sürdürülebilir kalkınma: Bibliyometrik haritalama ile inceleme [Sustainable Tourism and Sustainable Development: An Examination through Bibliometric Mapping]. In Multidisipliner Perspektiften Sürdürülebilir Turizm Ilgaz (ed.) Ö. S. Gürçam, (s. 3-29). İksad Yayınevi. Access address: https://iksadyayinevi.com/wp-content/uploads/2022/10/MULTIDISIPLINER-PERSPEKTIFTEN-SURDURULEBILIR-TURIZM.pdf
27. Harris, J. M. (2000). Basic Principles of Sustainable Development. Bawa, K.S. & Seidler, R. (Eds.), Dimensions of Sustainable Development, Oxford: Eolss Publishers.
28. Işık, S. (2024). ESG Raporlaması ve Sürdürülebilir Kalkınma Bağlamında İç Denetim [The Role of Internal Auditing in ESG Reporting and Sustainable Development] Menba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 10(3), 267-278.
29. Kaman, D., & Bozkurt, Y. (2025). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre: geleceği şekillendirecek stratejiler [Sustainable Development and Environment: Strategies to Shape the Future]. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 83, 299-316. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1581194
30. Keskin, M. (2023). Türkiye’deki kalkınma planlarının bölgesel kalkınma perspektifinden değerlendirilmesi [Evaluation of Development Plans in Turkey from the Perspective of Regional Development]. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 5(1), 1-24. https://doi.org/10.38009/ekimad.1183480
31. Kılınç, İ. (2024). Türkiye’de uygulanan kalkınma planlarının turizm sektörü açısından incelenmesi [Examination of Development Plans Implemented in Turkey from the Perspective of the Tourism Sector]. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 475-490. https://doi.org/10.30692/sisad.1541379.
32. Kısa Ovalı, P. (2007). Kitle Turizmi Ve Ekolojik Turizmin Kavram, Mimari Ve Çevresel Etkiler Bakımından Karşılaştırılması [The Comparison of Mass Tourism and Ecotourism with Respect to Conceptual, Architectural, and Environmental Impacts]. Megaron, 2(2), 64-79.
33. Kişi, N. (2019). A strategic approach to sustainable tourism development using the A’WOT hybrid method: A case study of Zonguldak, Turkey. Sustainability, 11(4), 964. https://doi.org/10.3390/su11040964
34. Köse, S. (2024). Sürdürülebilir Kalkınma Sürecinde Yeşil Ekonomide Kadın Girişimciliğin Rolü [The Role of Women Entrepreneurship in Green Economy during the Sustainable Development Process]. Kadın/Woman 2000, Journal for Women's Studies, 25(1), 1-22.
35. Lee, B. C., & Kim, D.-K. (2009). Relative importance to tourism decision makers of indicators for sustainable rural tourism development in South Korea: Using AHP approach. Journal of Tourism, X(2), 24.
36. Loss, L. (2019) ‘Tourism has generated 20% of total world employment since 2013’, Tourism Review News, [online] 7 October, Available from: https://www.tourism-review.com/tourism-industry-is-the-pillar-of-economy-news11210.
37. Marrow, H. B. (2005). New destinations and immigrant incorporation. Perspectives on Politics, 3(4), 781-799.
38. Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage.
39. Munasinghe, M. (2001). Sustainable development and climate change: Applying the sustainomics transdisciplinary meta-framework. International Journal of Global Environmental Issues, 1(1), 13-55. https://doi.org/10.1504/IJGENVI.2001.000970
40. Olali, H., (1990), Turizm Politikası ve Planlaması [Tourism Policy and Planning]. İşletme Fakültesi Yay. No. 228, İşletme İktisadi Enstitüsü Yay. No 122, Yön Ajans, İstanbul.
41. Özkan, G. (2024). Katma Değerli Tarım, Döngüsel Ekonomi ve Sürdürülebilir Kalkınma: Ekonomik, Çevresel ve Sosyal Perspektifler [Value-Added Agriculture, the Circular Economy, and Sustainable Development: Economic, Environmental, and Social Perspectives]. JENAS Journal of Environmental and Natural Studies, 6(3 (Nesrin Algan'a Armağan Sayısı)), 287-298.
42. Özkök, F., & Gümüş, F. (2009). Sürdürülebilir turizmde bilginin önemi [The Importance of Information in Sustainable Tourism]. Yönetim Bilimleri Dergisi, 7(1), 51-72.
43. Pezikoğlu, F. (2012). Sürdürülebilir tarım ve kırsal kalkınma kavramı içinde tarım-turizm-kırsal alan ilişkisi ve sonuçları [The Relationship and Outcomes of Agriculture-Tourism-Rural Areas within the Concepts of Sustainable Agriculture and Rural Development]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012(1), 83-92.
44. Sbb.gov.tr, (2025). Presidency of the Republic of Turkey, Strategy and Budget Presidency. (2023). Twelfth Development Plan (2024-2028). Ankara: Presidency of the Republic of Turkey, Strategy and Budget Presidency.
45. Sbb.gov.tr, (2025). Presidency of the Republic of Turkey, Strategy and Budget Presidency. (2013). Tenth Development Plan (2014-2018). Ankara: Presidency of the Republic of Turkey, Strategy and Budget Presidency.
46. Sbb.gov.tr, (2025). Presidency of the Republic of Turkey, Strategy and Budget Presidency. (2019). Tenth Development Plan (2019-2023). Ankara: Presidency of the Republic of Turkey, Strategy and Budget Presidency.
47. Scott, W. A. (1955). Reliability of content analysis: The case of nominal scale coding. The Public Opinion Quarterly, 19(3), 321-325.
48. Selçuk, S. F. (2023). Uluslararası iklim değişikliği anlaşmaları ve Türkiye’nin tutumu [International Climate Change Agreements and Turkey’s Position]. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 6(1), 9-19.
49. Taylor, J. R. (2012). The mental corpus: How language is represented in the mind. Oxford University Press.
50. Tıraş, H. H. (2012). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre: Teorik bir inceleme [Sustainable Development and Environment: A Theoretical Examination]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 57-73. http://iibfdergisi.ksu.edu.tr/tr/download/article-file/107656
51. Tokmak, C. (2023). Turizm politikalarının sürdürülebilir turizm ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesi (Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılında 41 yıllık turizm politikaları) [Evaluation of Tourism Policies in Accordance with Sustainable Tourism Principles (41 Years of Tourism Policies in the 100th Year of the Republic of Turkey)]. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22(Cumhuriyet’in 100. Yılı), 738-752. https://doi.org/10.21547/jss.1361469
52. Tuncer, M. (2024). Cumhuriyet dönemi kalkınma planlarında turizmin tematik nitel veri analizi ile incelenmesi [Analysis of Tourism in the Republic Era Development Plans through Thematic Qualitative Data Analysis]. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(1), 29-38. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1378388.
53. Türkmen, İ. (2023). Türkiye’de kalkınma planlarının turizm politikaları bağlamında değerlendirilmesi [Evaluation of Development Plans in Turkey within the Context of Tourism Policies]. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 34(3), 368-378. https://doi.org/10.17123/atad.1311631
54. Yıldırım, G., & Keleş, Y. (2022). Avrupa Birliği turizm politikaları ile Türkiye turizm politikalarının karşılaştırılması [Comparison of European Union Tourism Policies and Turkey's Tourism Policies]. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 25(2), 145-169.