Word Formation in Esperanto: Derivation

Öz

Esperanto (1887), besides being a constructed language designed as an intellectual and artistic production of the human mind, has been a subject of research and analysis that has attracted the attention of researchers in terms of its distinctive characteristics. This study examines the derivational appearances among the word-formation methods within the working mechanism of Esperanto in a descriptive and comparative manner. In this respect, the bound morphemes of suffixes and prefixes have been analysed from morphosemantic perspectives. Related morphemes have been described in terms of the novel meanings they bring to the conceptual fields of roots/stems and the behavioural restrictions they exhibit during the derivational processes. Considering the quantitative scale of the morphemes in the language, only those classified as official affixes in Wennergren (2005) have been included. Semantic categories in Bagasheva et al. (2017) have been used as a theoretical framework to label semantic information processed by morphemes into roots/stems. Findings, as the final stage, have been evaluated in terms of morphemic polysemy and homonymy, questioning Esperanto’s position against natural languages. Contrastive analyses have concluded that Esperanto behaves like a natural language in derivational processes.

Anahtar Kelimeler

• Esperanto
• constructed language
• morphology
• word-formation methods
• derivation

Esperanto’da Söz Yapımı: Türetme

Öz

Esperanto (1887), insan zihninin düşünsel ve sanatsal bir üretimi olarak tasarlanan yapay bir dil olmasının yanı sıra yapısında barındırdığı kendine özgü özellikler bakımından da araştırmacıların ilgisini üzerine çeken bir araştırma ve inceleme konusu olmuştur. Bu çalışma, dilin varlığını sürdürebilmesi için vazgeçilmez bir konumda bulunan söz yapım yolları arasından türetme yönteminin Esperanto’nun çalışma düzeneği içerisindeki görünümlerini betimlemeli ve karşılaştırmalı olarak irdeleme amacı gütmektedir. Bu doğrultuda Esperanto’nun sözvarlığına yeni sözlükbirim üyeleri katmak için işlettiği sonek ve önek türünden bağımlı biçimbirimler, anlambilgisel ve biçimbilgisel açılardan ele alınmıştır. Söz konusu biçimbirimler, kök/gövde yapılarının kavram alanlarına kazandırdıkları yeni anlamlar ve türetme işlemleri sırasında sergiledikleri davranışsal sınırlılıklar bakımından betimlenmiştir. Dilin sahip olduğu biçimbirimlerin niceliksel boyutu göz önünde bulundurularak yalnızca Wennergren (2005)’te resmî ekler olarak sınıflandırılan biçimbirimler çalışma kapsamına alınmıştır. Biçimbirimlerin kök/gövde yapılarına işledikleri anlamsal bilgileri etiketlemek için Bagasheva ve ark. (2017)’deki anlamsal ulamlar çalışmanın kuramsal çerçevesi olarak kullanılmıştır. Çalışmanın son aşaması olarak betimlemeli incelemeler sonucunda elde edilen bulgular biçimbirimlerin sergiledikleri çokanlamlılık ve eşanlamlılık davranışları bağlamında değerlendirilerek Esperanto’nun doğal diller karşısındaki konumu sorgulanmıştır. Gerçekleştirilen karşıtsal çözümlemelere dayanarak Esperanto’nun türetme süreçlerinde doğal bir dil gibi davrandığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Esperanto
• yapay dil
• biçimbilim
• söz yapım yolları
• türetme

Kaynakça

1. Akdeniz, D., ve Qokbankir §engul, N. (2023). Mitoloji ve ortak biliny: Homeros ve Vergilius’un Aeneas’i. Belgu, (Ozel Sayi), 295-304. google scholar
2. Bagasheva, A., Kortvelyessy, L., Stekauer, P. ve Valera, S. (2017). Semantic categories (update) [Excel Dosyasi]. Erijim tarihi: 2023, 18 Aralik. Erijim adresi: https://www.ugr.es/~svalera/Monika/downloads/ Semantic%20categories_Revised_12_May_2017.xlsx google scholar
3. Brown, R. (2006). Glossopoeia & glossopoeic languages. Erijim tarihi: 2024, 31 Ocak. Erijim adresi: http:// www.carolandray.plus.com/Glosso/Glossopoeia.html google scholar
4. Corsetti, R. (1996). A mother tongue spoken mainly by fathers. Language Problems and Language Planning, 20(3), 263-273. google scholar
5. Corsetti, R., Pinto, M. A. ve Tolomeo, M. (2004). Regularizing the regular: the phenomenon of overregularization in Esperanto-speaking children, Language Problems & Language Planning, 28(3), 261-282. google scholar
6. Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics (6. Baski). Oxford: Blackwell Publishing. google scholar
7. Dural, H. (2019). Esperanto Turkqe Sozluk. Ankara: Gece Kitapligi. google scholar
8. Fitch, W. T. (2010). The Evolution of Language. Cambridge: Cambridge University Press. google scholar

9. Gledhilll, C. (2000). Grammar of Esperanto: A Corpus-Based Description. Erijim tarihi: 2023, 3 Aralik. Erijim adresi: https://www.researchgate.net/publication/328306566_The_Grammar_of_Esperanto_A_corpus-based_description google scholar
10. Gobbo, F. (2020). Introduction to Interlinguistics. Munih: GRIN Verlag. google scholar
11. Guinard, T. (2016). An algorithm for morphological segmentation of Esperanto words. The Prague Bulletin of Mathematical Linguistics, 105, 63-76. google scholar
12. Gundogdu, A. E. (2023). Turkyede [-CIK] kuyultme biyimbiriminin biyim-anlambilimsel ijlevleri. Turkqe Uygulamali Dilbilim Dergisi, 1(1), 59-74. google scholar
13. Hatiboglu, V. (1974/1981). Turkqenin Ekleri (2. Baski). Ankara: Turk Dil Kurumu Yayinlari. google scholar
14. imer, K., Kocaman, A. ve Ozsoy, A. S. (2011). Dilbilim Sozlugu. istanbul: Bogaziyi Universitesi Yayinevi. google scholar
15. Jansen, W. (2016). Derivation in the lexicon: The case of Esperanto. Linguistics, 54(5), 1101-1133. google scholar
16. Janton, P. (1992). Esperanto: Language, Literature, and Community (H. Tonkin, J. Edwards ve K. Johnson-Weiner, Qev.). Albeny: State University of New York Press. google scholar
17. Kapan, A. (2019). Derivational Networks of Nouns and Adjectives in Turkish (Yayimlanmamij Yuksek Lisans Tezi). Bogaziyi Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu, istanbul. google scholar
18. Kellerman, I. (2008). A Complete Grammar of Esperanto: The International Language. Whitefish: Kessinger Publishing. google scholar
19. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sozlugu. Ankara: Turk Dil Kurumu. google scholar
20. Korkmaz, Z. (2003/2009). Turkiye Turkqesi Grameri $ekil Bilgisi (3. Baski). Ankara: Turk Dil Kurumu Yayinlari. google scholar
21. Koutny, I. (2015). A typological description of Esperanto as a natural language. J^zyk. Komunikacja. Informacja, 10, 43-62. google scholar
22. Kortvelyessy, L., Bagasheva, A. ve Stekauer, P. (2020). Introduction. L. Kortvelyessy, P Stekauer ve S. Valera (Ed.), Derivational Networks Across Languages iyinde (s. 1-26). Berlin, Boston: Walter de Gruyter. google scholar
23. McGlinch, A. (2021). Kial mi decidis eklerni Esperanton or, Why I Decided to Start Learning Esperanto. Erijim tarihi: 2024, 1 Ocak. Erijim adresi: https://medium.eom/@antmcglinch/kial-mi-decidis-eklerni— esperanton-or-why-i-decided-to-start-learning-esperanto-893602553049 google scholar
24. Merriam-Webster (MW). (t.y.). Anglicism. Merriam-Webster.comDictionary icinde. Erijim tarihi: 2023, 30 Aralik. Erijim adresi: https://www.merriam-webster.com/dictionary/anglicism google scholar
25. Peterson, D. J. (2015). The Art of Language Invention. New York: Penguin Books. google scholar
26. Plena Ilustrita Vortaro (PIV). (2020). PlenaIlustrita Vortaro. Erijim tarihi: 2024, 8 §ubat. Erijim adresi: https:// vortaro.net/ google scholar
27. Reta-Vortaro (RV). (t.y.). Reta-Vortaro. Erijim tarihi: 2024, 8 §ubat. Erijim adresi: https://reta-vortaro.de/ revo/dlg/index-2k.html google scholar
28. Rhiemeier, J. (2012). The art of conlang classification. Erijim tarihi: 2024, 31 Ocak. Erijim tarihi: http://www.joerg-rhiemeier.de/Conlang/classification.html google scholar
29. Salvadori, J. ve Huyghe, R. (2022). Affix polyfunctionality in French deverbal nominalizations. Morphology, 33, 1-39. google scholar
30. Sari, i. (2020). Turkqede Kuqultme. Ankara: Nobel Akademik Yayincilik. google scholar
31. Schulte, M. (2015). The Semantics of Derivational Morphology: A Synchronic and Diachronic Investigation of the Suffixes -age and -ery in English. Tubingen: Narr. google scholar
32. Tekstaro de Esperanto (t.y.). Tekstaro de Esperanto. Erijim tarihi: 2024, 8 §ubat. Erijim adresi: https://tekstaro. com/ google scholar
33. Vardar, B. (2002). Aqiklamali Dilbilim Terimleri Sozlugu. istanbul: Multilingual. google scholar
34. Wandel, A. (2015). How many people speak Esperanto? Or: Esperanto on the web. Interdiciplinary Description of Complex systems, 13(2), 318-321. google scholar
35. Waringhien, G. (1959). Lazar Ludvik Zamenhof (E. Ockey, Qev.). NordamerikaEsperanto-Revuo. Honore al D-ro Zamenhof (Novembro-Decembro, 1959), 7(6), 1-7. google scholar
36. Wennergren, B. (2005). Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko. Erijim tarihi: 2023, 17 Aralik. Erijim adresi: https://bertilow.com/pmeg/index.html google scholar
37. Zamenhof, L. L. (1887). MeoH-dyiuipoOiihiii /hhii:. Varjova: Kel’ter. google scholar
38. Zamenhof, L. L. (1905). Fundamento. Paris: Hachette et Cie. google scholar
39. Zulfikar, H. (1991/2011). TerimSorunlari ve Terim Yapma Yollari (2. Baski). Ankara: Turk Dil Kurumu Yayinlari. google scholar
40. AeM1 Bircok Yazar. (1997-2003). Artikoloj el Monato 1997-2003. Anvers: Flandra Esperanto-Ligo. google scholar
41. AeM2 Bircok Yazar. (2012-2018). Artikoloj el Monato 2012-2018. Anvers: Flandra Esperanto-Ligo. google scholar
42. aT Engholm, S. (2001). Al Torento. Tyreso: Inko. google scholar
43. CL Vallienne, H. (2003). Cu Li?. Tyreso: Inko. google scholar
44. CLVT Valano, J. (1980). Cu Li Venis Trakosme?. Anvers: TK/Stafeto. google scholar
45. CNKV Valano, J. (1982). Cu Ni Kunvenis Vane?. Anvers: TK/Stafeto. google scholar
46. CRV Valano, J. (1986). Cu Rakonti Novele?. Anvers: TK/Stafeto. google scholar
47. CVKC Valano, J. (1996). Cu Vi Kuiras Cine?. Viyana: Internacia Esperanto-Muzeo. google scholar
48. DLdlLI Zamenhof, L. L. (1888). DuaLibro de l’Lingvo Internacia. Varjova: Presejo de H. Kelter. google scholar
49. EdlFdE Zamenhof, L. L. (1968). Ekzercaro de la Fundamento de Esperanto. Marmande: Esperantaj Francaj Eldonoj. google scholar
50. EF Grimm Kardejler. (2002). ElektitajFabeloj (K. Bein, Qev.). Tyreso: Inko. google scholar
51. FdA1 Andersen, H. C. (1926). Fabeloj de Andersen 1 (L. L. Zamenhof, Qev.). Paris: Esperantista Centra Librejo. google scholar
52. FdA2 Andersen, H. C. (1926). Fabeloj de Andersen 2 (L. L. Zamenhof, Qev.). Paris: Esperantista Centra Librejo. google scholar
53. FdA3 Andersen, H. C. (1932). Fabeloj de Andersen 3 (L. L. Zamenhof, Qev.). Paris: Centra Librejo. google scholar
54. FdA4 Andersen, H. C. (1963). Fabeloj de Andersen 4 (L. L. Zamenhof, Qev.). Bruksel: Heroldo de Esperanto. google scholar
55. FK1 Biryok Kiji. (1905). Fundamenta Krestomatio. Paris: Hachette et Cie. google scholar
56. FK2 Zamenhof, L. L. (1905). Fundamenta Krestomatio. Paris: Hachette et Cie. google scholar
57. FSMI Matthias, U. (1990). Fajron Sentas Mi Interne. Viyana: Pro Esperanto. google scholar
58. H Shakespeare, W. (1894). Hamleto (L. L. Zamenhof, Qev.). Nurnberg: Presejo de W. Tummel. google scholar
59. IdO Bulthuis, H. J. (1923). Idoj de Orfeo. Lahey: Den Haag. google scholar
60. IeT Engholm, S. (2001). Infanoj en Torento. Tyreso: Inko. google scholar
61. K Biryok Yazar. (2011-2019). Kontakto. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. google scholar
62. KdP Vallienne, H. (2002). Kastelo de Prelongo. Tyreso: Inko. google scholar
63. KkBeB Beaucaire, L. (1974). Kruko kaj Baniko el Bervalo. Kopenhag: TK/Stafeto. google scholar
64. KMS Rossetti, C. (1949). Kredu Min, Sinjorino!. Scheveningen: Heroldo de Esperanto. google scholar
65. lBdlV Dickens, C. (2001). La Batalo de l’ Vivo. (L. L. Zamenhof, Qev.). Tyreso: Inko. google scholar
66. lF Prus, B. (1927). LaFaraono (K. Bein, Qev.). Paris: Esperantista Centra Librejo. google scholar
67. lGA Szilagyi, F. (1945). La Granda Aventuro. Stockholm: Eldona Societo Esperanto. google scholar
68. lMDeE1 Biryok Yazar. (2002-2004). Le Monde Diplomatique en Esperanto 2002-2004. Embres-et-Castelmaure: Unesko-Grupo Narbonia. google scholar
69. lMDeE2 Biryok Yazar. (2005-2007). Le Monde Diplomatique en Esperanto 2005-2007. Embres-et-Castelmaure: Unesko-Grupo Narbonia. google scholar
70. lMDeE4 Biryok Yazar. (2011-2013). Le Monde Diplomatique en Esperanto 2011-2013. Embres-et-Castelmaure: Unesko-Grupo Narbonia. google scholar
71. lMDeE5 Biryok Yazar. (2014-2016). Le Monde Diplomatique en Esperanto 2014-2016. Embres-et-Castelmaure: Unesko-Grupo Narbonia. google scholar
72. lMDeE6 Biryok Yazar. (2017-2019). Le Monde Diplomatique en Esperanto 2017-2019. Embres-et-Castelmaure: Unesko-Grupo Narbonia. google scholar
73. IMdJA Lowenstein, A. (2021). La Memorajoj de Julia Agripina. Anvers: Flandra Esperanto-Ligo. google scholar
74. lOdE Biryok Yazar. (2001-2004). La Ondo de Esperanto. Kaliningrad: Sezonoj. google scholar
75. IRa Schiller, F. (1928). LaRabistoj (L. L. Zamenhof, Qev.). Paris: Centra Librejo. google scholar
76. IRe Platon. (2000). LaRespubliko (D. Broadribb, Qev.). Matraville: Centra Librejo. google scholar
77. lSU Lowenstein, A. (2000). LaStona Urbo. Anvers: Flandra Esperanto-Ligo. google scholar
78. M Varankin, V. (1992). Metropoliteno. Moskova: Eldonejo “Progresso”. google scholar
79. MA Luyken, H. A. (1913). Mirinda Amo. Londra: British Esperanto Association. google scholar
80. MT (1916). LaMalnova Testamento (L. L. Zamenhof, Qev.). Londra: Brita kaj Alilanda Biblia Societo. google scholar
81. OsIP Stimec, S. (1984). Ombro surInternaPejzago. Pisa: Edistudio. google scholar
82. OVkRT Zamenhof, L. L. (1929). Originala Verkaro. Leipzig: Ferdinand Hirt & Sohn. google scholar
83. PkF Turgenev, I. S. (1909). Patroj kajFiloj (K. Bein, Qev.). Moskova: Librejo “Esperanto”. google scholar
84. QV Sienkiewicz, H. (1957). Quo Vadis (L. Zamenhof, Qev.). Varjova: Eldonejo “Polonia”. google scholar
85. RE Biryok Yazar. (2002-2007). Revuo Esperanto 2002-2007. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. google scholar
86. RK Defo, D. (1908). Robinsono Kruso (P. A. Krafft, Qev.). Philadelphia: Henry Altemus Company. google scholar
87. VdZ Privat, E. (2001). Vivo de Zamenhof. Tyreso: Inko. google scholar
88. VV Engholm, S. (2001). Vivo Vokas. Tyreso: Inko. google scholar