İktidar Düşünürü Olarak Blaise Pascal: Güç, İmgelem ve İstek

Öz

Bu makale Blaise Pascal’i bir iktidar düşünürü olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Pascal’in, Descartes’tan farklı olarak akıl düzeni dışında iradenin yani yüreğin düzeni ve tenin yani dünyevi isteklerin düzenini ayırt etmesi, düşüncesinin temel bir özelliği olarak öne çıkmaktadır. Böylelikle düzenler arasında farklı güç odakları ve farklı rasyonalite tipleri gözeten Blaise Pascal için Kartezyen akıl iki açıdan rasyonel olarak işlemez. Birincisi gücün düzeninde fikirler yetersiz kalır. İkincisi ise imgelem akla rakip olmanın ötesinde aklın üzerine yaslandığı zeminin kurucusudur. Aklın sınırını çizen Pascal, hem aklı daha etkin kullanmanın bir yolunu bulmuştur hem de aklın hiç işlemediği alanlarda akılla kavrayış geliştirmenin yarattığı sorunları göstermiştir. Bu bağlamda etkiler alanı aklın nedenleriyle anlaşılamaz aksine etkiler alanı kendisine ait bir akıl üretir. Güç hâkim olur, imgelemi kurar ve dünyevi istekleri yönetir. Bir fikir ile bir çıkar arasındaki mücadelenin galibi her zaman için güç sahibi olan çıkardır. Ancak bir güç, meşruiyet ilişkisi üretmeden iktidar olamaz. Bu yüzden her iktidar kendi duygularını, inanç ve fikir tiplerini de üretir. Pascal açısından gerçek bir hakkı ancak kılıç verir. Bu yüzden kılıçla hakkını elde eden iktidar kendisini adalet olarak sunar. Pascal’in düşüncesi iktidarı düşünmek açısından iki önemli yönelim sunmaktadır: İlk olarak iktidar akıl karşısında bir irrasyonalite değildir aksine kendisine ait bir rasyonalite sunar. İkinci olarak ise bu rasyonalite iktidarı güç, imgelem ve isteklerin yönetimi olarak kendisine özgü bir otonomi içerisinde ele almaya olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

• Blaise Pascal
• politik felsefe
• güç
• imgelem
• iktidar

Blaise Pascal as Thinker of Power: Force, Imagination and Concupiscence

Öz

This study aims an analysis of Blaise Pascal’s conception of power. Unlike Descartes, Pascal’s distinction between the order of the will, as the order of the heart, and the order of the flesh, as the order of worldly desires, stands out as a fundamental feature of his thought. Therefore, Cartesian reason does not function rationally on two levels, according to Blaise Pascal, who makes distinctions between various centers of power and various forms of rationality: First, the organization of power cannot be solely based on ideas. Secondly, the imagination not only challenges reason, but it also establishes the foundation upon which reason is built. By defining the boundaries of reason, Pascal not only discovered a modus operandi to make better use of reason, but also demonstrated the issues raised by trying to apply reason in places where it has no purpose at all. In this context, the field of effects generates reasons of its own and cannot be grasped through the lenses of reason. In any potential conflict between an interest and an idea, the interest always holds the upper hand. That being said, an authority cannot acquire authority if it does not first establish a legitimate connection. For this reason, each force generates its own ideas, feelings, and beliefs. Only the sword bestows, according to Pascal a true right. Consequently, justice is the appearance of the force that uses the sword to claim its right. Pascal’s philosophy provides two crucial perspectives on power to consider: First, power offers its own rationality; it is not irrational in the face of reason. Second, power can be viewed autonomously within the contexts of power, imagination, and concupiscence management thanks to this rationality.

Anahtar Kelimeler

• Blaise Pascal
• political philosophy
• force
• imagination
• power

Kaynakça

1. Pascal, Blaise. (Euvres Completes, texte etabli et annote par Jacques Chevalier, Paris : Gallimard, 1954. google scholar
2. Pensees, pre. Par G. Ferreyrolles, texte etabli par Philippe Sellier d’apres la copie de reference de Gilberte Pascal, Paris : Le Livre de Poche, 2003. google scholar
3. Pensees, texte etabli par Louis Lafuma, Paris: Editions Points, 2018 google scholar
4. Pensees, Preface et introduction de Leon Brunschvicg, Paris: Librairie Generale Française, 1972 google scholar
5. De l’esprit geometrique, ecrits sur la Grâce et autres textes, ed. Andre Clair, Paris : GF Flammarion, 1985. google scholar
6. Pensees sur la politique, suivies de Trois discours sur la condition des Grands, textes choisis et presentes par Andre Comte-Sponville, Paris: Rivages, 2015. google scholar
7. Les Provinciales, edition critique par Louis Cognet et Gerard Ferreyrolles, Paris : Classiques Garnier, 2023. google scholar
8. Provinciales, (Extraits) ed. Pierre Clarac, Paris : Larousse, 1934. google scholar

9. Düşünceler, çev. Devrim Çetinkasap, İstanbul : İş Bankası, 2017 google scholar
10. Düşünceler, çev. Fethi Yücel, Ankara : Fol, 2023. google scholar
11. Taşra Mektupları, çev. Mehmet Alkan, Ankara : Fol, 2021. google scholar
12. Risaleler, çev. Murat Erşen, İstanbul : Pinhan, 2017. google scholar
13. Attali, Jacques. Blaise Pascal ou le genie français, Paris : Fayard, 2002. google scholar
14. Auerbach, Erich. “Kötünün Zaferi. Pascal’in Siyasi Nazariyesi Üzerine Bir Deneme”, çev. Fikret Elpe, Felsefe Arkivi, 1, no. 2, 1946, 76-98. google scholar
15. Auerbach, Erich. “Der Triumph des Bösen. Versuch über Pascals politische Theorie”, Felsefe Arkivi, 1, no. 2, 1946, 51-75. google scholar
16. Bourdieu, Pierre. Meditations pascaliennes, Paris: Seuil, 2003. google scholar
17. Boutroux, Emile. Pascal, Paris: Hachette, 1907. google scholar
18. Brunschvicg, Leon. “Chapitre X. Pascal”, Spinoza et ses contemporains. Paris: PUF, 1971, 194-211. google scholar
19. Dariosecq, Luc. “La Pensee Politique de Pascal”, PMLA 76, no. 1, 1961,54—62. google scholar
20. Droulers, Charles. La Cite de Pascal, Paris : Librairie des Sciences Politiques & Sociales Marcel Riviere, 1928. google scholar
21. Escola, Marc. “Penser contre « Pascal ». Jansenisme ou revolution”, Sophie Rabau ed., Lire contre l’auteur, Paris : Presses universitaires de Vincennes, 2012, 19-50. google scholar
22. Ferreyrolles, Gerard. Pascal et la raison du politique. Paris : PUF, 1984 google scholar
23. Ferreyrolles, Gerard. “Pascal Blaise, 1623-1662. Pensees, posthume”, in Dictionnaire des (Euvres Politiques, sous la direction de François Châtelet, O. Duhamel, E. Pisier, Paris : Presses Universitaires de France, 1989, 811-814. google scholar
24. Ginzburg, Carlo. Neanmoins. Machiavel, Pascal, Lagrasse : Verdier, 2022. google scholar
25. Goldmann, Lucien. Le Dieu Cache, Etude sur la vision tragique dans les Pensees de Pascal et dans le theâtre de Racine, Paris : Gallimard, 1959. google scholar
26. Grasset, Bernard M.-J. “Le sens pascalien du mot esprit et les trois ordres”, Revue philosophique de la France et de l’etranger, vol. 133, no. 1, 2008, 4-29. google scholar
27. Kolakowski, Leszek. “Note sur lapolitique de Pascal”, Commentaire, 1997/1, Sayı 77, 105-109. google scholar
28. Laporte, Jean. Le caur et la raison selon Pascal, Paris : Elzevir, 1950 google scholar
29. Lazzeri, Christian. Force et justice dans la politique de Pascal. Paris : PUF, 1993. google scholar
30. Lefebvre, Henri. Pascal, Tome II, Paris : Nagel, 1954. google scholar
31. Lefebvre, Henri. “Divertissement pascalien et alienation humaine”, in Blaise Pascal, L’homme et l’auvre, Paris : Les Editions de Minuit, 1956, 196-224. google scholar
32. Louis, Adrien, Les meilleurs n’aurontpas le pouvoir. Une enquete a partir d’Aristote, Pascal et Tocqueville, Paris : PUF, 2021. google scholar
33. Lafuma, Louis. Trois Pensees Inedites de Pascal, Extraites du Manuscrits de l’Abbe Perrier son neveu, Paris : Editions Litteraires de France, 1945. google scholar
34. Lafuma, Louis. Histoire des Pensees de Pascal (1656-1952), Paris : Editions du Luxembourg, 1954. google scholar
35. Laporte, Jean. Le Caur et la raison selon Pascal, Paris : Editions Elzevir, 1950. google scholar
36. Mortier, Roland. “Les Idees Politiques de Pascal ”, in Revue d’Histoire Litteraire de La France 58, no. 3, 1958, 289-96. google scholar
37. Pecharman, Martine. “Pascal et le Politique”, in L’Etat Classique, 1652-1715, textes reunis par H. Mechoulan, J. Cornette, Paris : Vrin, 1996, 113-132. google scholar
38. http://www.penseesdepascal.fr/ google scholar