Postmodernizm Bağlamında Sosyal Bilimlerde “Gerçeklik”e Bir Bakış

Yıl 2025, Sayı: 63, 285 - 301, 07.01.2026

Yunus Gümüş

https://doi.org/10.26650/arcp.1607110

https://izlik.org/JA59TR47PX

Öz

Bu çalışmadaki amacımız, postmodernizm ile birlikte gündeme gelen “gerçeklik”e bakış açısındaki farklılaşmayı ve çeşitliliği ortaya koyabilmektir. Böylece özellikle sosyal bilimler alanında çalışmalarını yürütenler için bir farkındalık yaratılarak, söz konusu alan içinde kalan bilimsel çalışmalara hermenötikçi bir bakış açısı ile yaklaşılması hedeflenmiştir. Böyle bir farkındalığın yaratılmasından elde edilecek başarı ile durağan bilimsel yöntem ve yaklaşımlardan vazgeçilerek, yeni bilimsel yaklaşım ve anlayışlara kapı aralanması amaçlanmıştır. Çalışmada Hans-Georg Gadamer’in (1900-2002) felsefi hermenötik yaklaşımı çerçevesinde makalenin konusu anlaşılmaya ve yorumlanmaya çalışılmıştır. Bu makalede ortaya konan yorumlamalar ise konuyla ilgili yazılı kaynaklar üzerinden gidilerek yapılmıştır.

Tüm zaman ve mekânlar için geçerli bir gerçeklikin olması pek olası görünmemektedir. Çünkü gerçeklik bir yanılsama ve kurmacadan ibarettir. Özellikle sosyal yaşam için gerçeklik; dil, kültür ve gelenek ile inşa edilen, toplumdan topluma değişebilen, aynı toplum içinde yavaş da olsa şekil değiştirebilen sabit olmayan geçici doğrulardan ibarettir. Bizleri durağanlığa sevk edebilecek, yeni yorumlara zihnimizi kapatabilecek, sabit bir anlama ve yorum sürecine mahkûm edebilecek tüm yorum ve ideolojilere temkinli yaklaşmamız gerekmektedir. Tüm bilgi, aslında eleştirel bir yorum sürecinin parçası olduğundan yorumların (bilgilerin) gerçekliği üzerine yeni yorumlar yapmaktan kendimizi alıkoymamalıyız. Bilgi, otorite istencinin doğal bir parçası olarak herkesin elde etmek istediği büyük ve değişken bir güçtür. Yani inşa edilen bilgi güç, güç ise inşa edilen bilgi demektir. O zaman toplumların, inşa edecekleri bilgi sayesinde ulaşabilecekleri güç ile elde etmek istedikleri evrensel otorite talebi, yaşamın her döneminde varlığını sürdürecektir diyebiliriz.

Anahtar Kelimeler

Gerçeklik , postmodernizm , bilim , din , kültür

A Look at “Reality” in the Social Sciences in the Context of Postmodernism

https://izlik.org/JA59TR47PX

Öz

Our aim in this study is to reveal the differentiation and diversity the perspective on “reality” that came to the fore with postmodernism. Thus, it is aimed to raise awareness, especially for those who work in the field of social sciences, and to approach scientific studies within the field in question from a hermeneutic perspective. With the success achieved in creating such awareness, it is aimed to abandon static scientific methods and approaches and open the door to new scientific approaches and understandings. The subject of the article was tried to be understood and interpreted within the framework of Hans-Georg Gadamer’s hermeneutic approach. The interpretations put forward in this article were made based o written sources on the subject.

It seems unlikely that there is a reality valid for all times and places. Because reality is an illusion and fiction. Reality, especially for social life; It consists of unfixed, temporary truths that are built by language, culture and tradition, that can change from society to society, and that can change shape, albeit slowly, within the same society. We need to be cautious about all interpretations and ideologies that may lead us to stagnation, close our minds to new interpretations and condemn us to a fixed process of understanding and interpretation. Since all information is actually part of a critical interpretation process, we should not refrain ourselves from making new comments on the reality of the interpretations (information). Knowledge is a great and variable power that everyone wants to obtain as a natural part of the will to authority. In other words, knowledge built means power and power means knowledge built. Then we can say that the demand for universal authority, which societies want to achieve with the power they can achieve thanks to the knowledge they will build, will continue to exist in every period of life.

Anahtar Kelimeler

Reality , postmodernism , science , religion , culture

Kaynakça

• Açıkgenç, Alparslan. İslam Medeniyetinde Bilgi ve Bilim. İstanbul: İsam Yayınları, 2006. google scholar
• Aslan, Seyfettin ve Yılmaz, Abdullah. “Modernizme Bir Başkaldırı Projesi Olarak Postmodernizm.” C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 2 (2001): 93-108. google scholar
• Aşkın, Zehragül ve Çellik, Hüseyin. “Hermeneutiğin OntoLojik Temellendirilişi: Heidegger ve Gadamer.” Beytulhikme An International Journal of Philosophy 2 (2015): 1-32. google scholar
• Cevizci, Ahmet. Paradigma Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları, 2000. google scholar
• Çavuşoğlu, HaLis. “Varoluşçuluğun Terminolojisinin Kökenleri ve ÖzcüLüğün Kavramsal EpistemoLojisi Üzerine.” Bingöl Üniversitesi ilahiyat Fakültesi Dergisi (2023): 1-16. google scholar
• Çoşkun, Seyİt. “Varoluşçuluk ve Özgürlük Problemi.” Felsefe Dünyası Dergisi 61 (2015): 80-105. google scholar
• Derrida, Jacques. Of Grammatology. Trans. Gayatri Chakravorty Spivak. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1997. google scholar
• Derrİda, Jacques. Writing and Difference. Trans. Alan Bass. London: Routledge and Kegan Paul, 1978. google scholar
• Descartes, Rene. Meditasyonlar. Çeviren İsmet Bİrkan. Ankara: Bİlgesu Yayıncılık, 2007. google scholar
• Eagleton, Terry. Postmodernizmin Yanılsamaları. Çeviren Mehmet Küçük. İstanbul: AYrıntı Yayınları, 1999. google scholar
• Fiske, John. “Postmodernizm ve Televizyon.” Çeviren Yasemin İnceoğlu. Marmara iletişim Dergisi 9 (1995): 233-249. google scholar
• Gadamer, Hans Georg. Erganzung zur Wahrheit und Methode. Tübİngen: Gesammelte Werke Band 2, 1986. google scholar
• Gadamer, Hans Georg. Hakikat ve Yöntem I. Çeviren Hüsamettin Arslan ve İsmail Yavuzcan. İstanbul: Paradigma Yayınları, 2008. google scholar
• Gadamer, Hans Georg. Hakikat ve Yöntem II. Çeviren Hüsamettin Arslan ve İsmail Yavuzcan. İstanbul: Paradigma YaYınları, 2009. google scholar
• Gadamer, Hans Georg. Philosophical Hermeneutics. Trans. and Ed. by David E. Ling. Berkeley: University of California Press, 1977. google scholar
• Gadamer, Hans Georg. “Tarih Bilinci Sorunu.” Toplum Bilimlerinde Yorumcu Yaklaşım. Çeviren Taha Parla. DerleYen P. Robinow ve W. Sullivan. İstanbul: Doğan Kitapçılık, 1990. google scholar
• Gadamer, Hans Georg. Truth and Method. Trans. bY Joel Weinsheimer and Donald G. Marshall. New York: Continuum Press, 1989. google scholar
• Gül, Fikri. “Varoluşçu Felsefenin Türk Düşünce HaYatındaki Yansımaları.” Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 18 (2014): 27-32. google scholar
• Gündoğdu, Hakan. “Varoluşçu Felsefelerdeki Bazı Ortak Özellikler.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 1 (2007): 95-131. google scholar
• Habermas, Jürgen. On The Logic of The Social Sciences. Trans. by Shierry Weber Nicholsen and Jerry A. Stark. Cambridge: MIT Press, 1988. google scholar
• Heidegger, Martin. Being and Time. Trans. John Macquarrie and Edward Robinson. Oxford: Basil Blackwell, 1967. google scholar
• Heidegger, Martin. Nedir Bu Felsefe? Çeviren Ali Irgat. İstanbul: Afa Yayınları, 1995. google scholar
• Heidegger, Martin. Varlık ve Zaman. Çeviren Kaan H. Ökten. İstanbul: Agora Kitaplığı, 2011. google scholar
• Hirsch, Eric Donald. “Gadamer’in Yorum Teorisi.” Çeviren Ramazan Ertürk. islami Araştırmalar Dergisi XVI 3 (2003): 405-415. google scholar
• Hoodbhoy, Pervez. islam ve Bilim. Çeviren Eser Birey. İstanbul: Cep Yayınları, 1993. google scholar
• Jaspers, Karl. Way to Wisdom: An Introduction to Philosophy. Trans. by Ralph Manheim. New Haven: Yale University Press, 1951. google scholar
• Kahraman, Yakup. “Modern Bilim ve Din.” Milel ve Nihal inanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi XII 2 (2015): 149-170. google scholar
• Kahraman, Yakup. “Yaşamın Kendisinden Varlığın Gerçekliğine.” Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 17 (2014): 187-196. google scholar
• Kant, Immanuel. Saf Aklın Eleştirisi. Çeviren Aziz Yardımlı. İstanbul: İdea YaYınları, 1993. google scholar
• Karataş, Cengiz. “Ana Çizgileriyle Varoluşçuluk ve Türk Edebiyat ve Fikir Hayatındaki Yansımalarına Bir Bakış.” Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi V 4 (2021): 2463-2479. google scholar
• Kuhn, Thomas. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago: The University of Chicago Press, 1970. google scholar
• Lyotard, Jean François. Postmodern Durum. Çeviren Ahmet Çiğdem. İstanbul: Arı Yayınları, 1990. google scholar
• Mardin, Şerif. ideoloji. İstanbul: İletişim Yayınları, 1997. google scholar
• Mclean, George F. “Yaşayan Düşünce Olarak Gelenek: Hans-Georg Gadamer.” Çeviren Hafsa Fidan. Bilimname VI 3 (2004): 23-40. google scholar
• Megill, Allan. Aşırılığın Peygamberleri. Çeviren Tuncay Birkan. İstanbul: Say Yayınları, 2012. google scholar
• Nietzsche, Friedrich. Putların Alacakaranlığı. Çeviren Hüseyin Kaytan. İstanbul: Akyüz Yayınları, 1991. google scholar
• Nietzsche, Friedrich. Deccal, Hıristiyanlığa Lanet. Çeviren Oruç Aruoba. İstanbul: Hiy YayınLarı, 1985. google scholar
• Okutan, Birsen Banu. “Postmodern TopLumsaL Metin ve Din: Gölgesizler Örneği.” Milel ve Nihal İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi XII 2 (2015): 125-148. google scholar
• Özlem, Doğan. “EvrenselciLik Mitosu ve Sosyal BilimLer.” Sosyal Bilimleri Yeniden Düşünmek. İstanbul: Metis YayınLarı, 2001. google scholar
• PaLmer, Richard E. Hermeneutics: Interpretation Theory in Schleiermacher, Dilthey, Heidegger and Gadamer. Evanston: Northwestern University Press, 1969. google scholar
• Ponty, Maurice Merleau. Basic Writings. London: RoutLedge, 2003. google scholar
• Raptis, Buket Korkut. "Nietzsche'nin Bakışından Varoluşçuluk.” Kaygı DergisiXIX 2 (2020): 500-517. google scholar
• Sartre, Jean PauL. Existentialism and Human Emotions. New York: PhiLosophicaL Library, 1957. google scholar
• Sartre, Jean Paul. Varlık ve Hiçlik. Çeviren Turhan Ilgaz ve Gaye Çankaya Eksen. İstanbuL: İthaki YayınLarı, 2011. google scholar
• Sartre, Jean Paul. Varoluşçuluk. Çeviren Asım Bezirci. İstanbuL: Say Yayınları, 2012. google scholar
• Sarup, Madan. Postyapısalcılık ve Postmodernizm. Çeviren AbdüLbaki Güçlü. Ankara: Pharmakon Yayınevi, 2017. google scholar
• Soykan, Ömer Naci. Türkiye'den Felsefe Manzaraları, İstanbul: Yapı-Kredi Yayinları, 1993. google scholar
• Taslaman, Caner. Modern Bilim Felsefe ve Tanrı. İstanbul: İstanbul Yayınevi, 2008. google scholar
• Tekin, Mustafa. “Postmodernizmin ‘Din’ Sorunu.” Milel ve Nihal inanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi XII 2 (2015): 7-24. google scholar
• Topakkaya, Arslan. "Felsefi Hermeneutik." Süleyman Demirel Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi 4 (2007): 75-93. google scholar
• Turner, Bryan S. Oryantalizm, Postmodernizm ve Globalizm. Çeviren İbrahim Kapaklıkaya. İstanbuL: Anka Yayınları, 2003. google scholar
• Tüzer, Abdüllatif. “Postmodernizm ve Tanrı’nın Ölümü: Öznenin Arkeolojisi Üzerine Bir Deneme.” inanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi XII 2 (2015): 73-124. google scholar
• Uludağ, Mehmet Emin. “Geleneğe Yenilen Modernizmin Zaferi! Postmodernizm.” Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi Özel SaYı (2017): 10-19. google scholar
• Varlık, Selami. “Felsefi Hermenötik ve Metafiziğin Sonu Meselesi.” İstanbul Üniversitesi ilahiyat Fakültesi Dergisi 27 (2012): 169-184. google scholar
• Varlık, Selami. “Gadamer’in Hermeneutiğinde Sola Scriptura ve Gelenek.” Modernleşme Protestanlaşma ve Selefileşme: Modern islam Düşüncesinde Nassın Araçsallaştırılması. Editör Mürteza Bedir ve diğ. İstanbul: İsar YaYınları, 2019. google scholar
• Varlık, Selami. “Ricoeur’ün Hermenötiğinde Merkezdışı Özne.” Kaygı Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24 (2015): 1-21. google scholar
• Wood, Ellen Meiksins. “Postmodern Gündem Nedir? Marksizm ve Postmodern Gündem. Çeviren Ahmet Fethi. Derleyen Ellen Meiksins Wood ve John Bellamy Foster. Ankara: Ütopya Yayınları, 2001. google scholar
• Yıldız, Hasan. “Postmodernizm Nedir?” Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 13 (2015): 1-15. google scholar
• Yurt, Canan. “Nietzsche ve Postmodernizm.” Çankırı Karatekin Üniversitesi Felsefe Bölümü I. Lisansüstü Felsefe Kongresi, (2022): 317-337. google scholar
• Zeybek, Tijen. “Küresel Dünya İçin Küresel Kültür: Postmodernizm.” TOJDAC VII 3 (2017): 395-408. google scholar