Enformasyon Yayılımı ve Demokrasinin Çıkmazı

Yıl 2025, Sayı: 63, 302 - 318, 07.01.2026

Nusret Erdi Elmacı

https://doi.org/10.26650/arcp.1642377

https://izlik.org/JA62GZ85XS

Öz

Günümüzde enformasyon yayılımı takip edilemez bir düzeye ulaşmıştır. Teknoloji ve sosyal medya yoluyla muazzam ölçekte enformasyon herkesin erişimindedir. Bu nedenle enformasyonları kişinin kullanım alışkanlıklarına bağlı olarak kısıtlayan algoritmalar geliştirilmiştir. Dahası, kişilerin tercihleri de bu kısıtlamayı daha ileri bir noktaya taşır. Sorun şu ki, enformasyonlar yanlış veya yanıltıcı olabilir ve bunlar bilinçli ya da bilinçsiz şekilde yayılabilir. Özellikle sosyal medya aracılığıyla bu tür enformasyonların yayılımı ve tüketimi günümüzde önemli bir problem teşkil etmektedir. Çünkü kişilerin yargıları enformasyonlar aracılığıyla gelişir. Üstelik bu yargılar salt bireysel değildir. Belirli bir eğilim ortaklığı nedeniyle gelişen gruplaşmalar edinilecek ya da dışarıda bırakılacak enformasyonun da belirleyicisi haline gelir. Böylece, toplumun yargıları doğruları hedefleme olanağından uzaklaşır. Demokrasilerin temel dinamiği olan karar mekanizmasının enformasyonlara dayandığı düşünüldüğünde söz konusu süreç önemli bir çıkmaz olarak ortaya çıkar. Yanlış veya yanıltıcı enformasyonların kolaylıkla yayılabiliyor ve tüketilebiliyor olması demokratik kararların rasyonellikten uzaklaşması anlamına gelmektedir. Demokrasinin cahillerin yönetimi olmadığını savunmanın tek yolu yurttaşların karar süreçlerinin epistemik anlamda iyi bir zemine sahip olduğunu gösterebilmektir. Ancak, mevcut yapılar bunu engelleyen süreçleri ortaya çıkarıyorsa bu yapılarla mücadele edilmesi gerekir. Bununla birlikte, mücadelenin demokratik ilkelerden ödün vermeden yapılabilmesi güç görünmektedir. Çalışmanın amacı enformasyon ve demokrasi arasındaki ilişkiyi inceleyerek günümüzdeki dezenformasyon sorununun demokratik işleyiş üzerindeki baltalayıcı etkisini göstermek ve buna karşı yapılabilecekleri değerlendirmektir.

Anahtar Kelimeler

Enformasyon , epistemoloji , sosyal medya , karar süreçleri , demokratik işleyiş

Information Dissemination and the Impediment of Democracy

https://izlik.org/JA62GZ85XS

Öz

Recently, information dissemination has reached an untrackable level. Information is available to everyone on a massive scale through technology and social media. For this reason, algorithms have been developed that restrict information based on a person’s usage habits. Moreover, people’s preferences take this restriction to a further level. The problem is that information can be false or misleading and can be spread consciously or unconsciously. The dissemination and consumption of such information, especially through social media, poses a significant problem today. Because people’s judgments develop through information. Moreover, these judgments are not solely individual. Groupings that develop due to a certain common tendency also become determinants of the information to be acquired or excluded. Thus, society’s judgments are distanced from the possibility of targeting the truth. When it is considered that the decision-making mechanism, which is the basic dynamic of democracies, is based on information, this process emerges as a significant problem. The fact that false or misleading information can easily spread and be consumed means that democratic decisions are departing from rationality. The only way to argue that democracy is not the rule of the ignorant is to show that citizens’ decision-making processes have good epistemological grounds. However, it seems difficult to fight without compromising democratic principles. The aim of the study is to examine the relationship between information and democracy, to show the undermining effect of today’s disinformation problem on democratic functioning and to evaluate what can be done against it.

Anahtar Kelimeler

Information , epistemology , social media , decision processes , democratic functioning

Kaynakça

• Anderson, Elizabeth. “The Epistemology of Democracy.” Episteme 3, no 1-2 (2006): 8-22. google scholar
• Cassidy, Jennifer. “How Post-Truth Politics Transformed and Shaped The Outcome of the 2016 Brexit Referandum.” Democracy and Fake News. Edited by Serena Giusti ve Elisa Piras, 53-63. New York: Routledge, 2021. google scholar
• Christiano, Thomas. “The Basis of Political Equality.” Political Epistemology. Edited by Elizabeth Edenberg and Michael Hannon, 114-134. New York: Oxford University Press, 2021. google scholar
• Dervin, Brenda. “Information ↔ Democracy: An Examination of Underlying Assumptions.” Journal of The American Society for Information Science 45, no 6 (1994): 369-385. google scholar
• Elmacı, N. Erdi. "EnformasYyon Savaşları ve Barış.” Social Science Development Journal 7, no 31 (2022): 71-82. google scholar
• Fallis, Don. "Toward an Epistemology of Wikipedia.” Journal of the American Society for Information Science and Technology 59, no 10 (2008): 1662-1674. google scholar
• Gettier, Edmund. "Is Justified True Belief Knowledge?” Analysis 23, no 6 (1963): 121-123. google scholar
• Goldman, Alvin I. “Experts: Which Ones Should You Trust?” Philosophy and Phenomenological Research 63, No.1 (2001): 85-110. google scholar
• Gutmann, AmY. “Democracy”, A Companion to Contemporary Political Philosophy. Edited by Robert E. Goodin, Philip Pettit ve Thomas Pogge, 521-531. Malden: Blackwell Publishing, 2007. google scholar
• Lackey, Jennifer. “What Is Justified Group Belief?” Philosophical Review 125, No. 3 (2016): 341-396. google scholar
• Lackey, Jennifer. “Echo Chambers, Fake News, and Social Epistemology.” The Epistemology of Fake News. Edited by Sven Bernecker, Amy K. Flowerree and Thomas Grundman, 206-227. New York: Oxford University Press, 2021. google scholar
• List, Christian and Pettit, Philip. “Aggregating Sets of Judgments: An ImpossibilitY Result.” Economics and Philosophy 18, (2002): 89-110. google scholar
• Loveless, Matthew. “Information and Democracy.” Democracy and Fake News. Edited by Serena Giusti ve Elisa Piras, 64-76. New York: Routledge, 2021. google scholar
• Magnus, P. D. “On Trusting Wikipedia.” Episteme 6, no 1 (2009): 74-90. google scholar
• NguYen, C. Thi. “Echo Chambers and Epistemic Bubbles.” Episteme 17, no 2 (2020): 141-161. google scholar
• Pariser, Eli. The Filter Bubble: What the Internet Is Hidding From You. London: Penguin, 2011. google scholar
• Platon. The Being of the Beautiful; Plato’s Theaetetus, Sophist, and Statement. Translated and with Commentary by Seth Benardete. Chicago: The University of Chicago Press, 1984. google scholar
• Platon. Sokrates’in Savunması. Çeviren Özgü Çelik. Ankara: Say Yayınları, 2009. google scholar
• Rini, Regina. “Weaponized Skepticism.” Political Epistemology. Edited by Elizabeth Edenberg and Michael Hannon, 31-48. New York: Oxford University Press, 2021. google scholar
• Santos, Breno R. G. “Echo Chambers, Ignorance and Domination.” Social Epistemology 35, no 2 (2021): 109-119. google scholar
• Sarıoğlu, Elif Başak. “Yalan Haber, ‘Post-Truth’ Kavramı ve Medya Üçlemesi: Geçmişten Günümüze Gündem Belirleyen Örnekler.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 9, no 1 (2020): 377-397. google scholar
• Spohr, Dominic. “Fake News and Ideological Polarization: Filter Bubbles and Selective Exposure On Social Media.” Business Information Review 34, no 3 (2017): 150-160. google scholar
• Şen, A. Fulya ve Şen, Y. Furkan. “Sosyal Medya, İletişim Hakkı ve İfade Özgürlüğü Üzerine Bir Değerlendirme,” Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17, no 2 (2015): 122-136. google scholar
• Tunç, Hasan. “Demorkasi Türleri ve Müzakereci Demokrasi Kavramı”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12, no 1 (2008): 1113-1132. google scholar
• Yla-Antilla, Tuukka. "Popülist Knowledge: ‘Post-truth’ Repertoires of Contesting Epistemic Authorities.” European Journal of cultural and Political Sociology 5, no 4 (2018): 356-388. google scholar
• Watson, Jamie, C. "Filter Bubbles and the Public Use of Reason: Applying Epistemology to the Newsfeed.” Social Epistemology and Technology: Toward Public Self-Awareness Regarding Tecnological Mediation. Edited by Frank Scalambrino , 47-57. London: Rowman & Littlefield, 2016. google scholar