Felsefenin İlerlemediği İddiasına Bir Cevap: Felsefe İlerletiyor
Öz
Felsefede ilerleme konusu oldukça tartışmalıdır. Felsefede ilerleme tartışması genellikle bilimdeki ilerleme referans alınarak yapılır. Felsefenin ilerlediğini savunanlar gibi ilerlemediğini iddia edenler de bulunur. Bu iki uç kampta yer alanların yanı sıra, felsefede ilerlemenin bilimdeki gibi değerlendirilmemesi gerektiğini iddia edip ilerlemenin farklı anlamları olacağını savunan ılımlı bir grup da bulunur. Bu çalışmada felsefenin ilerlediğine dair bir savunma yapmıyorum; felsefenin yerinde saydığı ve ilerlemediğini de iddia etmiyorum. Bilimin ilerlediği kabulünden hareketle felsefe ve bilim arasındaki ilişkinin izlerini sürüyorum. Felsefe ve bilimin sanılanın aksine, oldukça yakın bir ilişki içerisinde olduklarını göstermeye çalışıyorum. Felsefenin, ilerleme üzerinden ele alınması gereken bir disiplin olduğunu kabul etmenin doğru bir kavrayış olmadığını iddia ediyorum. Felsefede ilerleme konusunda literatürdeki önemli çalışmaları inceleyerek felsefenin ne yaptığını; başka bir deyişle işlevinin ne olduğunu göstermeyi amaçlıyorum. İnsanın doğal bir özelliği olarak kabul edilen bilme ve anlama isteğinin karşılığı olan felsefenin (philo-sophia) ilerleyip gerilemeyeceği; aksine, bilgi arayışı serüveninde, insana bilgi birikimini artırma ve kendisiyle birlikte evreni anlama konusunda olumlu bir katkı yapacağını anlatmak istiyorum. Felsefenin; eleştirel bakış, sistematik düşünce, imgelem, güçlü sezgiler ve yaratıcılık gibi özellikleri içeren bir düşünsel aktivite olduğu söylenebilir. Dolayısıyla, bu özellikleri ile değerlendirildiğinde, felsefenin kendisinin ilerleyen bir disiplin olduğunu değil; fakat ilerlemeye katkı sağlayan itici güce sahip düşünsel bir aktivite olduğunu söylüyorum.
Anahtar Kelimeler
Teşekkür
Kaynakça
- Aristoteles. Metafizik. Çeviren Ahmet Arslan, İstanbul: Sosyal Yayınlar, 1996. google scholar
- Blackmore, Susan. Bilinç Üzerine Konuşmalar. (2. baskı). Çeviren Seda Akbıyık. İstanbul: Küre Yayınları, 2021. google scholar
- Bardon, Adrian. A Brief History of the Philosophy of Time. Oxford: Oxford University Press, 2013. google scholar
- Brake, Elizabeth. “Making Philosophical Progress: The Big Questions, Applied Philosophy, and The Profession”. Social Philosophy and Policy, 34 (2), (2017): 23-45. google scholar
- Chalmers, David John. "Why isn't There More Progress in Philosophy?” PhilosophY, 90 (i), (2015): 3-31. google scholar
- Changeux, Jean-Pierre & Ricoeur, Paul. (2013). Neden Nasıl Düşünürüz? Etik, insan Doğası ve Beyin Üzerine Bir Tartışma. Çeviren İsmet Birkan. İstanbul: Metis Yayınları, 2013. google scholar
- Dellsen, Finnur, Lawler, Insa & Norton, James. “Thinking about Progress: From Science to Philosophy”. Noûs, 56(4), (2022): 814-840 google scholar
- Dietrich, Eric. “There is No Progress in Philosophy”, Essays in Philosophy, 12(2), (2011): 330-345. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Felsefe Tarihi (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Volkan Çifteci
*
0000-0001-5576-6255
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
7 Ocak 2026
Gönderilme Tarihi
13 Mart 2025
Kabul Tarihi
30 Temmuz 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: 63