Varoluşun Edebi Bir Ontolojisi: Edebi Temsile Dair Bir Sartre Okuması

Öz

Bu çalışma, Jean-Paul Sartre’ın roman estetiğini varoluşçu ontolojiyle birlikte ele alarak, edebiyatın düşünsel bir edim olarak nasıl biçimlendiğini araştırır. Sartre için roman sadece, ne gerçekliğin pasif bir yansıması ne de ideolojik bir araçtır; aksine, varoluşun, özgürlüğün ve hiçliğin anlatı yoluyla sahnelendiği dinamik bir uzamdır. Varlık ve Hiçlik (1943) ve Edebiyat Nedir? (1948) gibi felsefi metinler ile Bulantı (1938) ve Özgürlük Yolları (1945–1949) romanlarının birlikte okunması, felsefenin yazı aracılığıyla ete kemiğe büründüğü bir alanı açığa çıkarır. İlk bölüm, Sartre’ın “kendisi-için-varlık” ve “hiçleşme” kavramlarının anlatıdaki izdüşümlerini inceler: özne, zamanın kırılgan yapısı içinde kaygı, saçma ve rastlantısallıkla karşılaşır. İkinci bölüm, klasik anlatı kalıplarının çözülüşüne odaklanır; olay örgüsü yerini parçalanmış bilinç akışına, kahraman figürü ise kendi çözülüşüne tanıklık eden bir bilince bırakır. Bu anlatı yapısı, varoluşu doğrudan deneyimleme arzusunu yansıtır. Son bölüm, Sartre’ın açtığı bu edebî-felsefi hattın Beauvoir, Duras, Robbe-Grillet ve Sarraute gibi çağdaş yazarlarca nasıl dönüştürüldüğünü tartışır. Onlarda da edebiyat, düşüncenin soyut bir alanı olarak değil, hissedilen bir varoluş biçimi olarak sürer. Sonuçta Sartre’ın romanı, düşüncenin anlatıya dönüştüğü bir “varlık laboratuvarı” olarak belirir; edebiyat, varlığı temsil eden değil, onu dil içinde yeniden kuran bir eylem hâline gelir.

Anahtar Kelimeler

• Sartre
• ontoloji
• varoluşçuluk
• edebiyat
• anlatı fenomenolojisi

A Literary Ontology of Existence: A Sartrean Reading of Literary Representation

Öz

This study examines Jean-Paul Sartre’s novelistic aesthetics in conjunction with his existential ontology, exploring how literature becomes a mode of philosophical action. For Sartre, the novel is neither a passive reflection of reality nor a mere ideological instrument; rather, it is a dynamic space where existence, freedom, and nothingness are staged through narrative. A comparative reading of philosophical works such as Being and Nothingness (1943) and What Is Literature? (1948) alongside novels like Nausea (1938) and The Roads to Freedom (1945–1949) reveals a domain where philosophy takes on tangible form through writing. The first section analyses the narrative projections of Sartre’s key concepts, “being-for-itself” and “nothingness.” Within the fragile temporality of the novel, the subject encounters anguish, absurdity, and contingency. The second section focuses on Sartre’s subversion of classical narrative conventions: the plot gives way to a fragmented stream of consciousness, while the traditional hero is replaced by a consciousness witnessing its own dissolution. This narrative structure reflects the desire to experience existence directly through language. The final section discusses how the literary-philosophical trajectory inaugurated by Sartre is reinterpreted by contemporary writers such as Beauvoir, Duras, Robbe-Grillet, and Sarraute. In their works as well, literature persists as a felt mode of existence rather than an abstract speculation. Ultimately, Sartre’s novel emerges as a “laboratory of being,” where thought is transformed into narrative action; literature does not merely represent existence but continually reconstructs it within the movement of language.

Anahtar Kelimeler

• Sartre
• ontology
• existentialism
• literature
• phenomenology of narration

Kaynakça

1. Bal, Metin. “Sartre’ın Varoluşçu Felsefesi ve Dava Edebiyatı Teorisi.” Felsefe Arkivi 50 (2019): 17–29. google scholar
2. Barthes, Roland. Le Degré zéro de l’écriture. Paris: Seuil, 1953. google scholar
3. Beauvoir, Simone de Les Mandarins. Paris: Gallimard, 1954. google scholar
4. Beauvoir, Simone de. Le Deuxième Sexe. Paris: Gallimard, 1949. google scholar
5. Blanchot, Maurice. L’espace littéraire. Paris: Gallimard, 1955. google scholar
6. Butler, Judith. Giving an Account of Oneself. New York: Fordham University Press, 2005. google scholar
7. Çelebi, Emin. “J. P. Sartre’da Özgürlüğün Ontolojik Temelleri Üzerine.” Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 30, no.30 (2010): 93–104. google scholar
8. Cixous, Hélène. La venue à l’écriture. Paris: UGE, 1975. google scholar

9. Contat, Michel, and Michel Rybalka. Les écrits de Sartre: Chronologie, bibliographie commentée. Paris: Gallimard, 1985. google scholar
10. Derrida, Jacques. De la grammatologie. Paris: Minuit, 1967. google scholar
11. Derrida, Jacques. La dissémination. Paris: Seuil, 1972. google scholar
12. Derrida, Jacques. La voix et le phénomène. Paris: PUF, 1967. google scholar
13. Duras, Marguerite. Le Ravissement de Lol V. Stein. Paris: Gallimard, 1964. google scholar
14. Fırat, Merve. “Ontolojik Özgürlükten Toplumsal Belirlenimli Özgürlüğe: Jean-Paul Sartre ve Simone de Beauvoir.” Kastamonu Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi 1, no. 1 (2023): 99–114. google scholar
15. Genette, Gérard. Figures III. Paris: Seuil, 1972. google scholar
16. Howells, Christina. Sartre: The Necessity of Freedom. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. google scholar
17. Kılınç, Nermin. “Sartre’ın Fenomenolojik Ontolojisi ve Edebiyat Anlayışı.” Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, 2012. google scholar
18. Lévy, Bernard-Henri. Le siècle de Sartre. Paris: Grasset, 2000. google scholar
19. Louette, Jean-François. Sartre: Une écriture en situation. Paris: Presses Universitaires de France, 2000. google scholar
20. Merleau-Ponty, Maurice. Sens et non-sens. Paris: Gallimard, 1948. google scholar
21. Ricœur, Paul. Temps et récit I: L’intrigue et le récit historique. Paris: Seuil, 1983. google scholar
22. Robbe-Grillet, Alain. Pour un nouveau roman. Paris: Minuit, 1963. google scholar
23. Sarraute, Nathalie. L’Ère du soupçon. Paris: Gallimard, 1956. google scholar
24. Sartre, Jean-Paul . Edebiyat Nedir?. Çeviren Bertan Onaran. İstanbul: Can Yayınları, 2014. google scholar
25. Sartre, Jean-Paul. Bulantı. Çeviren Samih Tiryakioğlu. İstanbul: Can Yayınları, 1998. google scholar
26. Sartre, Jean-Paul. İmgelem. Çeviren İsmail Yerguz. İstanbul: İthaki Yayınları, 2013. google scholar
27. Sartre, Jean-Paul. L’Être et le Néant. Paris: Gallimard, 1943. google scholar
28. Sartre, Jean-Paul. L’existentialisme est un humanisme. Paris: Nagel, 1946; repr., 1983. google scholar
29. Sartre, Jean-Paul. La Nausée. Paris: Gallimard, 1938. google scholar
30. Sartre, Jean-Paul. Les Chemins de la liberté (trilogie). Paris: Gallimard, 1945–1949. google scholar
31. Sartre, Jean-Paul. Özgürlük Yolları 1: Akıl Çağı. Çeviren Bertan Onaran. İstanbul: Can Yayınları, 2006. google scholar
32. Sartre, Jean-Paul. Özgürlük Yolları 2: Kuşatma. Çeviren Bertan Onaran. İstanbul: Can Yayınları, 2007. google scholar
33. Sartre, Jean-Paul. Özgürlük Yolları 3: Yıkılış. Çeviren Bertan Onaran. İstanbul: Can Yayınları, 2008. google scholar
34. Sartre, Jean-Paul. Qu’est-ce que la littérature ? Paris: Gallimard, 1948. google scholar
35. Sartre, Jean-Paul. Sözcükler. Çeviren Samih Tiryakioğlu. İstanbul: Can Yayınları, 2012. google scholar
36. Sartre, Jean-Paul. Varlık ve Hiçlik: Fenomenolojik Ontoloji Denemesi. Çeviren Turhan Ilgaz. İstanbul: İthaki Yayınları, 2011. google scholar
37. Van den Hoven, Adrian. Sartre and Fiction: The Ethics of the Imaginary. Oxford: Peter Lang, 2012. google scholar
38. Yılmaz, Gökhan. “Jean-Paul Sartre’da Sanatın Özgürleştirici Rolü.” Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2015 google scholar