Varoluşun Edebi Bir Ontolojisi: Edebi Temsile Dair Bir Sartre Okuması

Yıl 2025, Sayı: 63, 193 - 208, 07.01.2026

Esra Başak Kurtuluş

https://doi.org/10.26650/arcp.1668411

https://izlik.org/JA32SM26UN

Öz

Bu çalışma, Jean-Paul Sartre’ın roman estetiğini varoluşçu ontolojiyle birlikte ele alarak, edebiyatın düşünsel bir edim olarak nasıl biçimlendiğini araştırır. Sartre için roman sadece, ne gerçekliğin pasif bir yansıması ne de ideolojik bir araçtır; aksine, varoluşun, özgürlüğün ve hiçliğin anlatı yoluyla sahnelendiği dinamik bir uzamdır. Varlık ve Hiçlik (1943) ve Edebiyat Nedir? (1948) gibi felsefi metinler ile Bulantı (1938) ve Özgürlük Yolları (1945–1949) romanlarının birlikte okunması, felsefenin yazı aracılığıyla ete kemiğe büründüğü bir alanı açığa çıkarır. İlk bölüm, Sartre’ın “kendisi-için-varlık” ve “hiçleşme” kavramlarının anlatıdaki izdüşümlerini inceler: özne, zamanın kırılgan yapısı içinde kaygı, saçma ve rastlantısallıkla karşılaşır. İkinci bölüm, klasik anlatı kalıplarının çözülüşüne odaklanır; olay örgüsü yerini parçalanmış bilinç akışına, kahraman figürü ise kendi çözülüşüne tanıklık eden bir bilince bırakır. Bu anlatı yapısı, varoluşu doğrudan deneyimleme arzusunu yansıtır. Son bölüm, Sartre’ın açtığı bu edebî-felsefi hattın Beauvoir, Duras, Robbe-Grillet ve Sarraute gibi çağdaş yazarlarca nasıl dönüştürüldüğünü tartışır. Onlarda da edebiyat, düşüncenin soyut bir alanı olarak değil, hissedilen bir varoluş biçimi olarak sürer. Sonuçta Sartre’ın romanı, düşüncenin anlatıya dönüştüğü bir “varlık laboratuvarı” olarak belirir; edebiyat, varlığı temsil eden değil, onu dil içinde yeniden kuran bir eylem hâline gelir.

Anahtar Kelimeler

Sartre , ontoloji , varoluşçuluk , edebiyat , anlatı fenomenolojisi

A Literary Ontology of Existence: A Sartrean Reading of Literary Representation

https://izlik.org/JA32SM26UN

Öz

This study examines Jean-Paul Sartre’s novelistic aesthetics in conjunction with his existential ontology, exploring how literature becomes a mode of philosophical action. For Sartre, the novel is neither a passive reflection of reality nor a mere ideological instrument; rather, it is a dynamic space where existence, freedom, and nothingness are staged through narrative. A comparative reading of philosophical works such as Being and Nothingness (1943) and What Is Literature? (1948) alongside novels like Nausea (1938) and The Roads to Freedom (1945–1949) reveals a domain where philosophy takes on tangible form through writing. The first section analyses the narrative projections of Sartre’s key concepts, “being-for-itself” and “nothingness.” Within the fragile temporality of the novel, the subject encounters anguish, absurdity, and contingency. The second section focuses on Sartre’s subversion of classical narrative conventions: the plot gives way to a fragmented stream of consciousness, while the traditional hero is replaced by a consciousness witnessing its own dissolution. This narrative structure reflects the desire to experience existence directly through language. The final section discusses how the literary-philosophical trajectory inaugurated by Sartre is reinterpreted by contemporary writers such as Beauvoir, Duras, Robbe-Grillet, and Sarraute. In their works as well, literature persists as a felt mode of existence rather than an abstract speculation. Ultimately, Sartre’s novel emerges as a “laboratory of being,” where thought is transformed into narrative action; literature does not merely represent existence but continually reconstructs it within the movement of language.

Anahtar Kelimeler

Sartre , ontology , existentialism , literature , phenomenology of narration

Kaynakça

• Bal, Metin. “Sartre’ın Varoluşçu Felsefesi ve Dava Edebiyatı Teorisi.” Felsefe Arkivi 50 (2019): 17–29. google scholar
• Barthes, Roland. Le Degré zéro de l’écriture. Paris: Seuil, 1953. google scholar
• Beauvoir, Simone de Les Mandarins. Paris: Gallimard, 1954. google scholar
• Beauvoir, Simone de. Le Deuxième Sexe. Paris: Gallimard, 1949. google scholar
• Blanchot, Maurice. L’espace littéraire. Paris: Gallimard, 1955. google scholar
• Butler, Judith. Giving an Account of Oneself. New York: Fordham University Press, 2005. google scholar
• Çelebi, Emin. “J. P. Sartre’da Özgürlüğün Ontolojik Temelleri Üzerine.” Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 30, no.30 (2010): 93–104. google scholar
• Cixous, Hélène. La venue à l’écriture. Paris: UGE, 1975. google scholar
• Contat, Michel, and Michel Rybalka. Les écrits de Sartre: Chronologie, bibliographie commentée. Paris: Gallimard, 1985. google scholar
• Derrida, Jacques. De la grammatologie. Paris: Minuit, 1967. google scholar
• Derrida, Jacques. La dissémination. Paris: Seuil, 1972. google scholar
• Derrida, Jacques. La voix et le phénomène. Paris: PUF, 1967. google scholar
• Duras, Marguerite. Le Ravissement de Lol V. Stein. Paris: Gallimard, 1964. google scholar
• Fırat, Merve. “Ontolojik Özgürlükten Toplumsal Belirlenimli Özgürlüğe: Jean-Paul Sartre ve Simone de Beauvoir.” Kastamonu Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi 1, no. 1 (2023): 99–114. google scholar
• Genette, Gérard. Figures III. Paris: Seuil, 1972. google scholar
• Howells, Christina. Sartre: The Necessity of Freedom. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. google scholar
• Kılınç, Nermin. “Sartre’ın Fenomenolojik Ontolojisi ve Edebiyat Anlayışı.” Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, 2012. google scholar
• Lévy, Bernard-Henri. Le siècle de Sartre. Paris: Grasset, 2000. google scholar
• Louette, Jean-François. Sartre: Une écriture en situation. Paris: Presses Universitaires de France, 2000. google scholar
• Merleau-Ponty, Maurice. Sens et non-sens. Paris: Gallimard, 1948. google scholar
• Ricœur, Paul. Temps et récit I: L’intrigue et le récit historique. Paris: Seuil, 1983. google scholar
• Robbe-Grillet, Alain. Pour un nouveau roman. Paris: Minuit, 1963. google scholar
• Sarraute, Nathalie. L’Ère du soupçon. Paris: Gallimard, 1956. google scholar
• Sartre, Jean-Paul . Edebiyat Nedir?. Çeviren Bertan Onaran. İstanbul: Can Yayınları, 2014. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. Bulantı. Çeviren Samih Tiryakioğlu. İstanbul: Can Yayınları, 1998. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. İmgelem. Çeviren İsmail Yerguz. İstanbul: İthaki Yayınları, 2013. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. L’Être et le Néant. Paris: Gallimard, 1943. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. L’existentialisme est un humanisme. Paris: Nagel, 1946; repr., 1983. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. La Nausée. Paris: Gallimard, 1938. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. Les Chemins de la liberté (trilogie). Paris: Gallimard, 1945–1949. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. Özgürlük Yolları 1: Akıl Çağı. Çeviren Bertan Onaran. İstanbul: Can Yayınları, 2006. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. Özgürlük Yolları 2: Kuşatma. Çeviren Bertan Onaran. İstanbul: Can Yayınları, 2007. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. Özgürlük Yolları 3: Yıkılış. Çeviren Bertan Onaran. İstanbul: Can Yayınları, 2008. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. Qu’est-ce que la littérature ? Paris: Gallimard, 1948. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. Sözcükler. Çeviren Samih Tiryakioğlu. İstanbul: Can Yayınları, 2012. google scholar
• Sartre, Jean-Paul. Varlık ve Hiçlik: Fenomenolojik Ontoloji Denemesi. Çeviren Turhan Ilgaz. İstanbul: İthaki Yayınları, 2011. google scholar
• Van den Hoven, Adrian. Sartre and Fiction: The Ethics of the Imaginary. Oxford: Peter Lang, 2012. google scholar
• Yılmaz, Gökhan. “Jean-Paul Sartre’da Sanatın Özgürleştirici Rolü.” Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2015 google scholar