Araştırma Makalesi

Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım

Sayı: 51 31 Aralık 2019
  • Arman Besler *
PDF İndir
EN TR

Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım

Öz

Geleneksel terim mantığının (logica termini) temel öğretileri, tasımlık çıkarımların oluşum yapısına uygun olarak düzenlenir. Tasımlık bir çıkarım önermelere, önermelerse – son aşamada – terimlere çözümlenir; bu oluşum yapısına uygun olarak da terim mantığı, (i) terimler (termini) öğretisi, (ii) önermeler (propositiones) veya yargılar (judicia) öğretisi ve (iii) dolaylı/dolaysız çıkarımlar veya izlemeler (consequentiae immediatae/mediatae) öğretisi olarak bölümlenir. Bu yapı, bir öğretinin, kendinden sonra gelen öğretiden belli bir dereceye kadar bağımsızca işlenebileceği fikrini doğurabilir, öyleyse, örneğin, önermeler, en azından bir dereceye kadar, tasımlık çıkarımlardan bağımsız olarak incelenebilecektir. Immanuel Kant gibi bazı klasik felsefeciler, en parlak ifadesini, Port-Royal Mantığı’nda (Arnauld & Nicole’ün Mantık veya Düşünme Sanatı’nda) bulan bu öğreti düzenindeki çözümleme sırasını kısmen (Kant örneğinde, yargı öğretisi lehine) bozan yaklaşımlar geliştirmiştir. Bu yazı, Fransız felsefeci Jules Lachelier’nin (18321918) yine aynı öğreti düzenini kısmen bozan, daha özelde, önerme tipleşmesini, önermelerin tasımlarda oynayacakları rollere göre incelten yaklaşımını incelemektedir. Bu yaklaşımın odak noktası, yüklemeli önermelerde (Lachelier’nin terimleriyle, içindelik önermelerinde) anlam değeri tiplerinin, bahsedilen rolleri belirleyen kiplik statüleri üzerinden ayırt edilmesidir. Lachelier, yüklemeli biçimlere atadığı anlam değerlerini, hangi yükleme tiplerinin hangi yükleme tiplerini mantıki olarak içerdiğini denetlemenin bir aracı olarak, yani adeta, modern anlamıyla, bir tür semantik kuram olarak kullanıyor görünmektedir. Lachelier, üç şekilli kategorik tasım kuramını da, G. W. Leibniz’in etkin bir biçimde kullanmış olduğu, tasım kiplerini birbirlerine dönüştürme yöntemiyle birlikte ele alarak, önerdiği anlam kuramının bunun üzerinden bir tür sağlamasını yapmaya çalışmaktadır. Lachelier’nin anlam çözümlemesini, formel olmayan bir yükleme semantiği olarak ele alıp açıklayan bu yazı, Lachelier’nin genel tasım kuramı anlayışını modern terimlerle anlamaya çalışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arnauld, Antoine & Nicole, Pierre. La logique ou l’art de penser. Paris: Gallimard, 1996.
  2. Belna, Jean-Pierre. Histoire de la Logique. Paris: Ellipses, 2014. Besler, Arman. “Syllogistic Expansion in the Leibnizian Reduction Scheme”. Kilikya Felsefe Dergisi, 0 (2018): 1-16.
  3. Corcoran, John. “Aristotle’s Natural Deduction System”. Ancient Logic and Its Modern Interpretations (Proceedings of the Buffalo Symposium on Modernist Interpretations of Ancient Logic, 21 and 22 April, 1972). Edited by John Corcoran. Dordrecht-Holland: D. Reidel, 1974.
  4. Fara, Delia Graff. “Socratizing”. American Philosophical Quarterly, vol. 48 (2011): 229-238.
  5. Greenwood, Thomas. “The Logic of Jules Lachelier”. Proceedings of the Aristotelian Society, vol. 35 (1935): 75-94.
  6. Kant, Immanuel. Introduction to Logic – The Mistaken Subtilty of the Four Syllogistic Figures. Translated by Thomas Kingsmill Abbott. London: Longsman, Green, & Co, 1885.
  7. _______Lectures on Logic. Translated and edited by J. Michael Young. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
  8. _______Critique of Pure Reason. Translated and edited by Paul Guyer & Allen W. Wood. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Felsefe

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2019

Gönderilme Tarihi

10 Kasım 2019

Kabul Tarihi

16 Aralık 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Sayı: 51

Kaynak Göster

APA
Besler, A. (2019). Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım. Felsefe Arkivi, 51, 61-77. https://izlik.org/JA69ZZ92LM
AMA
1.Besler A. Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım. Felsefe Arkivi. 2019;(51):61-77. https://izlik.org/JA69ZZ92LM
Chicago
Besler, Arman. 2019. “Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım”. Felsefe Arkivi, sy 51: 61-77. https://izlik.org/JA69ZZ92LM.
EndNote
Besler A (01 Aralık 2019) Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım. Felsefe Arkivi 51 61–77.
IEEE
[1]A. Besler, “Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım”, Felsefe Arkivi, sy 51, ss. 61–77, Ara. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA69ZZ92LM
ISNAD
Besler, Arman. “Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım”. Felsefe Arkivi. 51 (01 Aralık 2019): 61-77. https://izlik.org/JA69ZZ92LM.
JAMA
1.Besler A. Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım. Felsefe Arkivi. 2019;:61–77.
MLA
Besler, Arman. “Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım”. Felsefe Arkivi, sy 51, Aralık 2019, ss. 61-77, https://izlik.org/JA69ZZ92LM.
Vancouver
1.Arman Besler. Lachelier’nin Yükleme Semantiği ve Tasım. Felsefe Arkivi [Internet]. 01 Aralık 2019;(51):61-77. Erişim adresi: https://izlik.org/JA69ZZ92LM