The Review and Translation of the Autobiographic Section of Sheikh Alî al-Bistâmî Musannifak’s Work Named “Tuhfa-i Mahmûdî/Tuhfa al-Vuzara”: A Classical Resume Sample

Öz

Sheikh Alî al-Bistâmî Musannifak (d. 875/1470), one of the outstanding scholars of his century, spent part of his maturity period in Khorasan after his childhood and youth. Later, he migrated to the land of Rum (Anatolia) and held scientific, military and administrative duties. Musannifak, who came to the Ottoman world at the beginning of the Hijri 860’s, made an effort to introduce himself and established close relations with Grand Vizier Mahmûd Pasha (d. 878/1474). The author dedicated his work Tuhfa-i Mahmûdî/Tuhfa al-vuzara, a work of political advice, to Mahmûd Pasha. This Persian work, completed in Edirne on Thursday, 12 Cemaziyelevvel 861/7 April 1457, is the first work the author wrote when he came to the Ottoman world. The author, who was in search of patronage and seems to have been trying to show off his career, also talked about his family, teachers, ijazets, journeys and books in the eighth chapter of the work consisting of ten chapters. This part, which includes Musannifak’s autobiography, is an interesting example of a biography from the classical period. The section, which can be viewed as analogous to a CV presentation to the prospective employer in today’s terms, has not been the subject of significant scholarly work. In our article, the relevant material has been corrected, translated, and examined from different perspectives.

Anahtar Kelimeler

• Sheikh Alî al-Bistâmî
• Musannifak
• Tuhfa-i Mahmûdî/Tuhfa al-vuzara
• autobiography
• review
• translation

Şeyh Alî el-Bistâmî Musannifek’in “Tuhfe-i Mahmûdî/ Tuhfetü’l-Vüzerâ” Adlı Eserinde Bulunan Otobiyografik Kısmın Tercüme ve Değerlendirmesi: Klâsik Bir Özgeçmiş Örneği

Öz

9/15. asır ulemâsından Şeyh Alî el-Bistâmî Musannifek (ö. 875/1470), Horasan coğrafyasında çocukluk, gençlik dönemlerinin ardından, olgunluk döneminin bir kısmını geçirmiş, daha sonra diyâr-ı Rum’a göç etmiş, ilmî, askerî ve idâri görevlerde bulunmuştur. Hicrî 860’lı yılların başında Osmanlı dünyasına gelmiş olan Musannifek kendisini tanıtma gayretine girmiştir, Sadrazam Mahmûd Paşa (ö. 878/1474) ile yakın ilişkiler kurmuştur. Müellif, bir tür nasihatnâme niteliğinde olan Tuhfe-i Mahmûdî/Tuhfetü’l-vüzerâ adlı eserini Mahmûd Paşa’ya ithaf etmiştir. 12 Cemâziyelevvel 861/7 Nisan 1457 Perşembe günü, Edirne’de tamamlanan bu Farsça eser, müellifin Osmanlı dünyasına geldiğinde yazdığı ilk eseridir. Himâye arayışında olan ve kendini gösterme çabası içinde bulunduğu anlaşılan müellif, on babdan oluşan eserin sekizinci babının altıncı faslının birinci aslında ailesinden, hocalarından, icâzetlerinden, yolculuklarından ve eserlerinden de söz etmiştir. Klâsik döneme ait dikkat çekici bir otobiyografi örneği olan, Musannifek’in tercüme-i hâlini ihtiva eden ve bugünün ifadesiyle işverene özgeçmiş sunumu şeklinde değerlendirilebilecek olan bu bölüm bilimsel çalışmalara konu edilmemiştir. Makalemizde ilgili kısım tashih ve tercüme edilerek çeşitli açılardan incelenmiştir. 

Anahtar Kelimeler

• Şeyh Alî el-Bistâmî
• Musannifek
• Tuhfe-i Mahmûdî/ Tuhfetü’l-vüzerâ
• tercüme-i hâl
• otobiyografi
• nasihatnâme
• tashih
• tercüme

Kaynakça

1. Abdünnebi b. Abdürresul Ahmednagari. Düsturü’l-ulemâ: Câmiü’l-ulum fî ıstılâhâti’l-fünûn. haz. Hasen Hânî. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1421/2000. google scholar
2. Açıl, Berat (ed.). Osmanlı Kitap Kültürü, Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenâr Notları. İstanbul: İlem Yayınları, 2020. google scholar
3. Alaeddin Ali b. Muhammed b. Mes‘ud el-Bistâmî Musannifek. Tercüme-i Tuhfe-i Mahmûd-i Muhteşem, trc. Şabânzâde Mehmed. İstanbul: Hacı Salih Efendi Matbaası, Muharrem 1285/Mayıs 1868. google scholar
4. Ali el-Kâri, Ebü’l-Hasen Nureddin Ali b. Sultan Muhammed. Mirkâtü’l-mefâtîh şerhu Mişkâti’l-mesâbîh, 4. Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1422/2002. google scholar
5. Âmilî, Şeyh Behâî Muhammed b. Hüseyin. el-Keşkûl. thk. Seyyid Muhammed Seyyid Hüseyn el-Muallim. 3. Cilt. Kum: el-Mektebetü’l-Haydariyye, 1427/1385. google scholar
6. Arslan, Sami. “Eserden Müessire Seyr u Sefer: Carullah Efendi’nin Derkenar Notlarının Biyografisine Katkıları” FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (Bahar 2015), 67-83. google scholar
7. Aşıkpaşazâde, Ahmed. Tevârîh-i Âl-i Osman’dan Aşıkpaşazâde Tarihi. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1332. google scholar
8. Ayverdi, İlhan. Kubbealtı Lugatı Asırlar Boyu Târihi Seyri İçinde Misalli Büyük Türkçe Sözlük. redaksiyon: Prof. Dr. Ahmet Topaloğlu. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2006. google scholar

9. Başar, Aliosman. Şabanzâde Mehmed Muhteşem’in Âdâbu’l-Hükkâm Adlı Eseri (İnceleme-Metin). Çanakkale: Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018. google scholar
10. Başkan, Yahya. “Siyasi Mekân Değişikliğinin Eser Telifine Yansımasına Bir Örnek: Musannifek”, Doğu Araştırmaları, Doğu Dil, Edebiyat, Tarih, Sanat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 10 (2012/2), 117-122. google scholar
11. Beğavî, Muhyissünne el-Hüseyn b. Mes‘ud. Mesâbîhu’s-Sünne. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fâtih, 1186. google scholar
12. Cenâbî, Mustafa b. Hasen b. Sinan. Târih-i Cenâbî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, 3100, 315b-316a. google scholar
13. Devletşâh-ı Semerkandî. Tezkiretü’ş-şuarâ. Tsh. Edward Browne. Tahran: Esâtîr, 1382. google scholar
14. Dîvân-ı Ebî Fırâs el-Hamdânî. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-’Arabî, 2. Basım, 1414/1994. google scholar
15. Dîvân-ı Hâkân-yi Şirvânî. tashih ve şerh: Ali Abdurresulî. Tahran: Çaphane-i Mervî, 1357ş. google scholar
16. Dîvân-ı Kemaleddin İsmail-i İsfâhânî, tsh. Hüseyin Bahru’l-ulumî. Tahran: İntişarat-i Dehhudâ, 1384. google scholar
17. Dîvân-ı Selmân-ı Sâvecî. tsh. Mensur Muşfik. Tahran: Matbû’ât -ı Safî Ali Şâh, 1336. google scholar
18. Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim b. Kuteybe Dîneverî. Te’vilu muhtelifi’l-hadis. el-Mektebü’l-İslamî, Müessesetü’l-İşrak, 1999. google scholar
19. el-Câmi‘u’s-Sahîhu’l-Müsnedü’l-Muhtasar Min Hadîsi Rasülillâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem, Sahîh-i Buhârî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Murad Molla, no. 577’de Kayıtlı Nüshanın Tıpkıbasımı, İnceleme: Muhammed Mücîr el-Hatîb, Arafat Aydın. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2018. google scholar
20. Enuşe, Hasen. Dânişnâme-i Edeb-i Fârisi: Edeb-i Farisi der Anatoli ve Balkan. Tahran: Vizaret-i Ferheng u İrşad-i İslami, 1383. google scholar
21. Gaffârî-yi Kâşânî Kâdî Ahmed. Târih-i Nigâristân. tashih ve Mukaddime: Müderris-i Gilânî, Tahran: Çap-ı Ferheng, 1404. google scholar
22. Herzfeld Ernst. “Bistâmî”. İslam Ansiklopedisi. İstanbul: 1979. google scholar
23. Hoca Sadeddin Efendi. Tâcü’t-tevârîh. 2. Cilt. İstanbul: Tabhane-i Amire, 1279. google scholar
24. İbn Sînâ. Penc Risâle. Mukaddime, haşiye ve tashih: İhsan Yârşâtır. Hemedân: Dânişgâh-ı Bu Alî Sînâ, 1383. google scholar
25. İmâm Yâfiî, Ebu Muhammed Abdullah b. Ali b. Süleyman el-Yemenî. Mir’atü’l-cinân ve ibretü’l-yakzân fî ma’rifeti havâdisi’z-zeman. 4. Cilt. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, 1997. google scholar
26. İsmail Hakkı b. Mustafa el-Hanefî el-Halvetî el-Bursevî. Ruhu’l-beyan fi tefsiri’l-Kur’ân. tsh. Abdüllatif Hasen Abdurrahman. 9. Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1971. google scholar
27. Kalaycı, Mehmet & Tan, Muzaffer. “Bir 16. Yüzyıl Osmanlı Âliminin Peşinde: Zeyrekzâde Emrullâh Mehmed Efendi ve Otobiyografik Anlatıları”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 62 (2021), 1-90. google scholar
28. Karaver, Ümit & Hosseini, Mohammad Taghi. “Şeyh Alî El-Bistâmî’nin (Musannifek) ‘Risâle Der Cevâbi Hasen/Kâfûr-i Hasen’ Adlı Risâlesi Üzerine Bir İnceleme: Tercüme ve Değerlendirme”. İslam Tetkikleri Dergisi-Journal of Islamic Review 10/1 (Mart 2020), 421-437. google scholar
29. Karaver, Ümit. “Şeyh Alî el-Bistâmî’nin (Musannifek) Biyografisi ve Tefsir Alanındaki Çalışmaları”. Osmanlı’da İlm-i Tefsir. ed: M. Taha Boyalık, Harun Abacı. 69- 109. İstanbul: İsar Yayınları, I. Basım, 2019. google scholar
30. Karaver, Ümit. Şeyh Alî el-Bistâmî’nin (Musannifek) “Hakâiku’l-imân li-ehli’l yakîn ve’l-irfân” Adlı Eseri Üzerine Bir İnceleme. İslam Tetkikleri Dergisi-Journal of Islamic Review 11/2 (Eylül 2021), 723-750. google scholar
31. Karaver, Ümit. Musannifek’e Nisbet Edilen ‘Avâmil-i Atîk’ Şerhi (Tahkik ve Tahlil). İstanbul: Kitâbi, 2019. google scholar
32. Kâtib Çelebî. Keşfü’z-zunûn an esâmi’l-kütübi ve’l-fünûn. İstanbul: Maarif Matbaası, 1360-1362/1941-1943. google scholar
33. Kazvînî, Muhammed b. Abdurrahman b. Ömer Celaleddin. el-Îzâh fî ulumi’l-belâga. thk. Muhammed Abdülmün‘im Hafâcî. Beyrut: Dâru’l-cîl, III. Baskı, t.y. google scholar
34. Kemâleddin Muhammed Hârizmî. Yenbû’u’l-esrâr fî nesâyîhi’l-ebrâr. tsh. Mehdi Derakhshân. Tahran: Encümen-i Asar ve Mefâhir-i Fethengî, 1384. google scholar
35. Konyalı, İbrahim Hakkı. Âbideleri ve Kitabeleri ile Karaman Tarihi Ermenek ve Mut Âbideleri. İstanbul: Baha Matbaası, 1967. google scholar
36. Külliyyât-ı Sadi-yi Şirazî, tsh. Muhammed Ali Furûgî. Tahran: İntişarat-ı Hermes, 1385ş. google scholar
37. Mecdî, Mehmed Efendi. Hadâiku’ş-Şekaik Tercüme ve Zeyl-i Şekaik-i Nu’mâniyye. Haz. Abdülkadir Özcan, 2. Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1409/1989. google scholar
38. Mevlânâ, Celaleddîn Muhammed Rûmî. Külliyyât-ı Şemsi Tebrîzî. tsh. Bediuzzaman Furuzanfer. Tahran: İntişârât-ı Emir Kebir, 1376. google scholar
39. Musannifek, Şeyh Alî b. Muhammed eş-Şâhrûdî el-Bistâmî. el-Muhammediye fi’t-tefsir fi tefsiri’l-Fâtiha. Müellif Hattı. İstanbul: Beyazıt Kütüphanesi, Veliyüddin Efendi, 260, 1b-307a. google scholar
40. Musannifek. el-Muhammediye fi’t-tefsir fi tefsiri’l-Fâtiha. İstanbul: Beyazıd Kütüphanesi, Veliyüddin Efendi, 261. google scholar
41. Musannifek. er-Reşâd fi Şerhi’l-İrşâd. Müellif Hattı İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Atıf Efendi, 2479, 64a. google scholar
42. Musannifek. Hakaiku’l-îmân li-ehli’l-yakîn ve’l-irfân. Bursa: İnebey Kütüphanesi, Hüseyin Çelebi, 136/4, 152a. google scholar
43. Musannifek. Hallü’r-rumûz ve keşfu’l-kunûz. Müellif Hattı. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fâtih, 2611, 1b, 145a, 201b. google scholar
44. Musannifek. Hâşiye alâ şerhi’l-Misbâh. Müellif Hattı. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 4583, 1b-177a. google scholar
45. Musannifek. Hâşiye ale’l-Keşşâf. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Laleli, 326, 1b-117a. google scholar
46. Musannifek. Hâşiye ale’l-Mutavvel. Müellif Hattı. Konya: Yazma Eserler Kütüphanesi, Yusuf Ağa, 5531, 1b-419b. google scholar
47. Musannifek. Kitâbu’l-hudûd ve’l-ahkâm. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 668, 44b. google scholar
48. Musannifek. Kitâbü’ş-şifâ. müst. Şabânzâde. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya 285. google scholar
49. Musannifek. Mülteka’l-bahreyn. Müellif Hattı. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fâtih, 636, 3a. google scholar
50. Musannifek. Şerh-i Mesnevî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Nâfiz Paşa, 604, 1a-117a. google scholar
51. Musannifek. Şerhu’l-Hidâye. Müellif Hattı. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 1966, 1b-97a. google scholar
52. Musannifek. Şerhu’l-Lübâb. Müellif Hattı. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fâtih, 5004, 725b-726a. google scholar
53. Musannifek. Şerhu’l-Misbâh. Müellif Hattı. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fâtih, 5032, 40b. google scholar
54. Musannifek. Tuhfetü’l-vüzerâ. Müellif Hattı. İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Emanet Hazinesi, 1342, 1b-121a. google scholar
55. Musannifek. Tuhfetü’l-vüzerâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 2855, 1b-142b. google scholar
56. Mütenebbî. Dîvânu’l-Mütenebbî. Beyrut: Dâru’l-Beyrut, 1403/1983. google scholar
57. Nâsır Hüsrev Kubâdiyânî. Lugatnâme-i Dehkoda. 1. Cilt. Tahran: y.y. 1363ş. google scholar
58. Necmeddin-i Râzî. Mirsâdü’l-ibâd. tsh. Muhammed Emin Riyâhî. Tahran: İlmi ve Ferhengi, 1366ş. google scholar
59. Taşdelen, Sinan. Musannifek Alaaddin Ali Bin Muhammed’in Mevlânâ’nin Mesnevî’si İle Ilgili Risâlesi (Inceleme, Metin, Tercüme). Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2007. google scholar
60. Öngören, Reşat. “Mehmed Efendi, Şâbanzâde”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/457-458. Ankara: TDV Yayınları, 2003. google scholar
61. Özen, Şükrü. “Teftâzânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/299-308. İstanbul: TDV Yayınları, 2011. google scholar
62. Taşköprülüzâde, Ahmed Efendi. eş-Şekaiku’n-Nu‘mâniye fî Ullemâti’d-dkvleti’--‘Omâmiyye. thk. Ahmed Subhi Furat. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi, 1405/1985. google scholar
63. Vehbî Süleyman Gâvecî. Ebû Hanife en-Nu‘man imâmü’l-eimmeti’l-fukaha. Dımaşk: Dârü’l-Kalem, VI. Baskı, 1420/1999. google scholar
64. Zebîdî, Seyyid Muhammed Murtaza el-Hüseynî. Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-Kâmûs. thk. Hicâzi, Tahâvî, vd. 15. Cilt. Kuveyt: Matbaa Hukûmet-i Kuveyt, 1395/1975. google scholar
65. Zebîdî. Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-Kâmûs. thk. Mustafa Hicâzî, 24. Cilt. Kuveyt: Matbaa Hukûmet-i Kuveyt, 1408/1987. google scholar
66. Zemahşerî, Carullah Mahmûd b. Ömer. el-Keşşâf an hakaiki’t-tenzil. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fâtih, 393, 247b-248a. google scholar
67. Zemahşerî. el-Keşşâf. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fâtih, 386. google scholar
68. Zeydânî, Mazharuddîn Hüseyn b. Mahmûd. el-Mefâtîh fi Halli’l-Mesâbîh. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 5360, 128b-129a. google scholar