The Extant Unreached Works of Abd al-Qadir Maraghi to Our Time

Öz

Some historically lost literature pertains to musical knowledge. Numerous such texts are no longer extant because private collectors sometimes stored significant original manuscripts on their shelves. In addition, texts were housed in libraries and transferred to overseas libraries during wars, never to be discovered again. Consequently, scientific disciplines could not benefit from such single-copy texts. We know the titles of some forgotten works through references to them in other works by their authors. We also know citations made to them before disappearance. We can utilize the information obtained about lost manuscripts from the extant literature to research such lost works and notify scholars about their existence. Abd al-Qadir Maraghi wrote the most important extant texts on musical theory: for example, Câmi‘u’l-elhân (Jâmiʿ al-alḥân), Makâsidu’lelhân (Maqâṣid al-alḥân), and Şerh-i Edvâr (Sharh al-Adwâr, a commentary on Ṣafî al-Dîn al-Urmawî’s Kitâb alAdwâr). These texts are still found in libraries and offer information about Maraghi’s lost works, including Kenzü’lelhân, Risâle der Istıhâb-ı Gayr-i Ma‘hûd, and Kitâb-ı Lahniyye. The present article attends comparatively to such information. Kenzü’l-elhân (Qanz al-alḥân) is known as a lost text attributed to Maraghi. However, the scientific community is not even aware of the existence of Maraghi’s other lost works, Risâle der Istıhâb-ı Gayr-i Ma‘hûd and Kitâb-ı Lahniyye. This paper combines all available information on these works with evidence obtained from other texts by Maraghi.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Music
• Musicology
• Abd al-Qadir Maraghi
• Works of Abd al-Qadir Maraghi
• Qanz al-alḥân

Abdülkâdir-i Merâgî’nin Günümüze Ulaşamayan Eserleri

Öz

Tarih boyunca ilmî değeri yüksek birçok kıymetli kitap veya eser kaybolmuştur. Bunların bir kısmı da mûsikî ilmine aittir. Bu eserler bazen koleksiyonerlerin raflarında gizlenmiştir. Kütüphanelerde bulunan önemli eserler de savaşlar ve sair sebeplerle başka ülkelerin kütüphanelerine intikal ettirilmiş ve gün yüzüne çıkartılmamıştır. Tüm bunların sonucunda ilim dünyası özellikle bu tür tek nüsha olan eserlerden yararlanma imkânını kaybetmiştir. Kaybolan bazı eserlerin isimlerini, müelliflerinin elimizde bulunan diğer eserlerinden ya da eser kaybolmadan önce bu eserleri kullanan diğer müelliflerden öğrenmekteyiz. Kaybolan kitaplarla ilgili buralarda verilen bilgiler bize bu eserleri araştırma ve bilim dünyasını bu eserlerin varlığından haberdar etme fırsatını tanımaktadır. Bu makalede mûsikî nazariyatı açısından önemli eserler kaleme alan Abdülkâdir-i Merâgî’nin (ö. 838/1435) elimizde bulunan Câmi‘u’l-elhân, Makâsıdü’l-elhân ve Şerh-i Edvâr isimli eserlerinde, şu an elimizde olmayan Kenzü’l-elhân, Risâle der-Istıhâb-ı Gayr-i Ma‘hûd ve Kitâb-ı Lahniyye hakkında verilen bilgiler mukayeseli olarak ele alınmıştır. Bunlardan, Kenzü’l-elhân, Merâgî’nin kayıp eseri olarak bilinmekte fakat Risâle der Istıhâb-ı Gayr-i Ma‘hûd ve Kitâb-ı Lahniyye ilim dünyası tarafından bilinmemektedir. Makalede bu eserler hakkında bulunabilen tüm bilgiler müellifin diğer eserlerindeki bilgilerle birleştirilerek verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Mûsikîsi
• Müzikoloji
• Abdülkâdir-i Merâgî
• Abdülkâdir-i Merâgî Eserleri
• Kenzü’l-elhân

Kaynakça

1. Bardakçı, Murat. Maragalı Abdülkâdir. İstanbul: Pan Yayıncılık, 1986. google scholar
2. Benâyî, M. K. Resâle der Mûsikî. thk. D. Saffvat. Tahran: Merkez-i Neşr-i Dânişgâhî, 1990. google scholar
3. Ensârî, Muhammed. “Ebu Eyyüb-i Medinî”. Dâiretü’l-Ma’ârifi Büzürg-i İslâmîc. 5/196, Tahran: Merkez-i Dâiretü’l-Ma‘ârif, 2000. google scholar
4. Fârâbî. el-Mûsîka’l-kebîr. thk. G. A. Haşebe ve M. A. el-Hafnî. Mısır: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî. 1967. google scholar
5. Farmer, Henry George. Târîhu’l-mûsîka’l-‘Arabiyye. çev. Y. Nassâr el-Ehvânî. Kahire: Mektebetü Mısır, 1956. google scholar
6. Hüseyni, Seyyid Muhammed Tagi. Kitâb-i Fârsî Fî Fenni’l-elhân ve 15.yy Mûsikî Nazariyâtındaki Yeri ve Önemi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021. google scholar
7. Hüseyni, Seyyid Muhammed Tagi. Fihrist-i Destnîvîshâ-yı Fârsî-yi Kitâphâne-i Nuruosmaniye. Tahran: Bünyâd-ı Şükûhî, 2016. google scholar
8. İbnü’n-Nedîm. el-Fihrist fî ahbâri’l-'ulemâ’i’l-musanmfln mine’l-kudemâ' ve’l-muhdesîn ve esmai kütübihim. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1978. google scholar

9. İsfahânî, Ebü’l-Ferec. el-Egânî, haz. İ. Abbas, Beyrut: Dâru Sâdır, 2008. google scholar
10. Macid, Fahri. Tarih el-felsefetü’l-islamiyye. Beyrut: Dârü’n-Neşr, 1974. google scholar
11. Merâgî, Abdülaziz. Nekâvetü’l-edvâr. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, 3646. google scholar
12. Merâgî, Abdülkâdir, Câmi‘u’l-elhân. thk. T. Bîneş. Tahran: Pejuhişgâh-ı Ulum-i İnsânî, 1987. google scholar
13. Merâgî, Abdülkâdir. Câmi‘u’l-elhân. haz. B. Hazrai. Tahran: Ferhengistan-ı Hüner, 2009. google scholar
14. Merâgî, Abdülkâdir. Câmi‘u’l-elhân. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, 3644. google scholar
15. Merâgî, Abdülkâdir. Câmi‘u’l-elhân. Oxford: Bodleian Kütüphanesi, Marsh 282. google scholar
16. Merâgî, Abdülkâdir. Câmi‘u’l-elhân Özeti. Oxford: Bodleian Kütüphanesi, Ouseley 264. google scholar
17. Merâgî, Abdülkâdir. Câmi‘u’l-elhân. Tahran: Melik Kütüphanesi, 6317. google scholar
18. Merâgî, Abdülkâdir. Mekâsidü’l-elhân. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, 3656. google scholar
19. Merâgî, Abdülkâdir. Mekâsidü’l-elhân. İstanbul: Topkapı Sarayı Kütüphanesi, 1726. google scholar
20. Merâgî, Abdülkâdir. Mekâsidü’l-elhân. Meşhed: Asitan-ı Kuds Kütüphanesi, 5390. google scholar
21. Merâgî, Abdülkâdir. Mekâsidü’l-elhân. Paris: Bibliotheque Nationale Manuscripts Kütüphanesi, 1121. google scholar
22. Merâgî, Abdülkâdir. Mekâsidü’l-elhân. Tahran: Melik Kütüphanesi, 832. google scholar
23. Merâgî, Abdülkâdir. Mekâsidü’l-elhân. Tahran: Melik Kütüphanesi, 1649. google scholar
24. Merâgî, Abdülkâdir. Mekâsidü’l-elhân. Ankara: Milli Kütüphane, A5238. google scholar
25. Merâgî, Abdülkâdir. Mekâsidü’l-elhân. thk. T. Bîneş. Tahran: Bongâh-ı Tercüme, 1977. google scholar
26. Merâgî, Abdülkâdir. Şerh-i Edvâr. thk. T. Bîneş. Tahran: Merkez-i Neşr-i Dânişgâhî, 1992. google scholar
27. Merâgî, Abdülkâdir. Şerh-i Edvâr. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, 3651. google scholar
28. Mübârekşâh-i Buhârî. Şerhü’l-Edvâr. thk. A. Envar. Tahran: Ferhengistan-i Hüner, 2013. google scholar
29. Müneccimbaşı, Ahmet Dede. Sahaifü’l-Ahbar (Müneccimbaşı Tarihi). İstanbul: y.y., 1285. google scholar
30. Özcan, Nuri. “Türk Mûsikîsinin Âbide Şahsiyetlerinden Abdülkâdir-i Merâgî”. Türkler 8/900-904, Ankara: y.y., 2002. google scholar
31. Özergin, Kemal. “Hace Abdülkâdir Maragi’nin Manzum Bir Arzıhali”. Kemal Çığ’a Armağan. (İstanbul: 1984), 131-156. google scholar
32. Rızâyî, Behram. “Târihçe-i Kâgez”. Keyhân-ı Ferhengî. Tahran: 2007, (249), 54-59. google scholar
33. Risâle fî fenni’l-elhân. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 3661, 20b-43b google scholar
34. Rosenthal, Franz. Ahmadb. at-Tayyib as-Sarahsı. New Haven: American Oriental Society, 1943. google scholar
35. Sawa, George D. Kamus kitabu’l-egânî. Leiden: Bril, 2015. google scholar
36. Şirvânî, Fethullah. el-Mecelle fî’l-mûsikî. Tahran: Milli Kütüphane, A1671, 114. google scholar
37. Şevkî, Dayf. Şi‘r ve’l-gınâ fi Medîne ve Mekke li-Asri’l-Benî Umeyye. Kahire: Dâru’l-Ma‘ârif. 1979. google scholar
38. Terbiyet, Muhammed Ali. Dânişmendân-ı Âzerbaycan. Tahran: y.y., 1314. google scholar
39. Urmevî, Safiyüddin. Kitâbü’l-Edvâr fi’l-mûsîka. thk. G. A. Haşebe. Kahire: el-Hey’etü’l-Mısriyye’l-‘Âmme li’l-Kitâb, 1986. google scholar
40. Urmevî, Safiyüddin. el-Edvâr ve tercüme-i Farsî. thk. A. Rüstemî. Tahran: Mirâs-ı Mektûb, 2002. google scholar
41. Urmevî, Safiyüddin. eş-Şerefîyye. haz. Hazrai, B. Tehran: Ferhengistan-ı Hüner, 2006. google scholar
42. Yâkût el-Hamevî. Mu‘cemü’l-udebâ. haz. İ. Abbas. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1993. google scholar
43. Yekta, Rauf. Esâtîz-i Elhân. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2002. google scholar
44. Zekeriya, Yusuf. Müellefâtü’l-Kindî el-Mûsikîyye. Bağdat: Matbaatü Şefîk, 1962. google scholar