Arguments Against the Actual Infinity in Nature: A Study Focusing on Ibn Sīnā and Fakhr al-Dīn al-Rāzī

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 1 , 211 - 236 , 03.04.2025

Furkan Fidan

https://doi.org/10.26650/iuitd.2025.1611016

https://izlik.org/JA74MX93BX

Öz

Ibn Sīnā argued that bodies ordered by nature or position cannot be infinite and developed several arguments to support this claim, the principal ones being the collimation argument (burhān al-muwāzāt), the ladder argument (burhān al-sullamī), and the mapping argument (burhān al-taṭbīq). This study examines Ibn Sīnā's arguments and evaluates them in light of Fakhr al-Dīn al-Rāzī’s critiques. Fakhr al-Dīn al-Rāzī considered the collimation argument, which relies on the impossibility of an infinite line intersecting a circular motion, insufficient. Similarly, he criticized the ladder argument, which attempts to demonstrate that infinite additions cannot coexist within a single dimension, by questioning the premise of uniform increments. However, he found the mapping argument were coherent and supported its validity as a strong argument against actual infinity. Furthermore, al-Rāzī argued that the mapping argument demonstrates not only the impossibility of infinite physical entities but also the impossibility of infinite voids. This study provides a comparative analysis of Ibn Sīnā and al-Rāzī’s perspectives, exploring their contributions to the discussion of actual infinity and its implications in philosophy.

Anahtar Kelimeler

Nature , Infinity , Collimation , Ladder , Mapping

Doğada Bilfiil Sonsuzluğun Reddine Dair Deliller: İbn Sînâ ve Fahreddin er-Râzî Merkezli Bir İnceleme

https://izlik.org/JA74MX93BX

Öz

İbn Sînâ, doğa veya konum bakımından sıralama sahibi olan cisimlerin sonsuz olamayacağını iddia etmiş ve bu iddiasını kanıtlamak üzere başlıcaları hizalama delili (burhan-ı muvâzât), merdiven delili (burhan-ı süllemî) ve çakıştırma delili (burhan-ı tatbîk) olmak üzere çeşitli deliller geliştirmiştir. Bu çalışmada İbn Sînâ’nın bu iddiası ve söz konusu üç delili Fahreddin erRâzî’nin eleştirileri çerçevesinde incelenmiştir. Fahreddin er-Râzî, sonsuz bir doğru varsayımının dairesel bir hareketle uyumsuz olduğu iddiası üzerine inşa edilen hizalama delilini yetersiz bulmuş; merdiven delilinde ise sonsuz artışların tamamını kapsayan bir sınırın var olamayacağını iddia etmiştir. Dolayısıyla Râzî’ye göre bu deliller en azından İbn Sînâ’daki formülasyonu itibariyle geçerli değildir. Buna karşılık, Râzî çakıştırma delilini tutarlı bulmuş ve bilfiil sonsuzluğun imkânsızlığını kanıtlamada önemli bir delil olarak kabul etmiştir. Ayrıca, çakıştırma delilinin bu hâliyle yalnızca doluluğun değil, aynı zamanda boşluğun da sonsuz olamayacağını gösterdiğini iddia etmiştir. Çalışma, İbn Sînâ ve Râzî’nin görüşlerini karşılaştırmalı olarak ele alarak, bilfiil sonsuzluk tartışmalarının felsefi arka planına ilişkin bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Doğa , Sonsuzluk , Hizalama , Merdiven , Çakıştırma

Kaynakça

• Altaş, Eşref. “Fahreddin er-Râzî’nin el-Heyûlâ ve’s-sûre Adlı Risalesi: Tahlil, Tahkik ve Tercüme”. Nazariyat: google scholar
• İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi 1/1 (2014), 51-116. google scholar
• Aristoteles. Fizik. çev. Saffet Babür. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 6. Basım, 2017. google scholar
• Aristoteles. Gökyüzü Üzerine. çev. Saffet Babür. Ankara: Bilgesu Yayıncılık, 2. Basım, 2018. google scholar
• Davis, Richard B. “Time, Infinity, and the Creation of the Universe: A Study in Al-Kindi’s First Philosophy”. Auslegung 21/1 (1996), 1-18. google scholar
• Demir, Osman. “Kelâm’da Teselsülün İptali Delilleri ve İsmail Hakkı İzmirli’nin Teselsül Risâlesi”. İslam Araştırmaları Dergisi 23 (2010), 117-142. google scholar
• Euclid. The Thirteen Books of the Elements, Vol. 1: Books 1-2. çev. Thomas L. Heath. New York: Dover Publications, 2nd. edition., 1956. google scholar
• Fahreddin er-Râzî. Şerhu Uyûni’l-hikme. 3 Cilt. Tahran: Müessesetü’s-Sâdıkli’t-Tıbaa ve’n-Neşr, 1415. google scholar
• Fahreddin Er-Râzî. Şerhu’l-İşârât ve’t-tenbîhât: Felsefe ve İrfân. Tahran: Encümen-i Âsâr, 2005. google scholar
• Fidan, Furkan. İbn Sînâ’nın Doğa Felsefesinde Sonsuzluk. İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020. google scholar
• İbn Sînâ. Dânişnâme-i Alâî. çev. Murat Demirkol. İstanbul: Türkiye Yazma Eser Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2013. google scholar
• İbn Sînâ. “el-Adhaviyye fi’l-me’âd”. çev. Mahmut Kaya. Felsefe ve Ölüm Ötesi. İstanbul: Klasik, 2013. google scholar
• İbn Sînâ. en-Necat. çev. Kübra Şenel. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2018. google scholar
• İbn Sînâ. “Fî hakîkati mâ lâ nihâyet lehü”. Lettre au Vizir Abû Sa’d. ed. Yahya Michot. 27-36. Beyrut: Les Editions al-Bouraq, 2000. google scholar
• İbn Sînâ. Fizik 1. çev. Muhittin Macit - Ferruh Özpilavcı. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2014. google scholar
• İbn Sînâ. Fizik 2. çev. Muhittin Macit - Ferruh Özpilavcı. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2005. google scholar
• İbn Sînâ. Metafizik 2. çev. Ekrem Demirli - Ömer Türker. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2013. google scholar
• İbn Sînâ. The Physics of The Healing. çev. Jon McGinnis. Provo: Brigham Young University Press, 2009. google scholar
• İzmirli, İsmail Hakkı. İslam Felsefesi Tarihi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2012. google scholar
• Kindî. “İlk Felsefe Üzerine”. çev. Mahmut Kaya. Felsefî Risâleler. İstanbul: Klasik, 2014. google scholar
• Lammer, Andreas. “Two Sixth/Twelfth-Century Hardliners on Creation and Divine Eternity: Al-Sahrastânî and Abu l-Barakât al-Bagdâdî on God’s Priority over the World”. Islamic Philosophy from the 12th to the 14th Century, 233-278. google scholar
• Lear, Jonathan. “Aristotelian Infinity”. Proceedings of the Aristotelian Society 80 (1979), 187-210. google scholar
• McGinnis, Jon. ““Avicennan Infinity: A Select History of the Infinite through Avicenna”. Documenti E Studi Sulla Tradizione Filosofica Medievale 21 (2010). google scholar
• McGinnis, Jon. “Avicenna’s Natural Philosophy”. Interpreting Avicenna. ed. Peter Adamson. New York: Cambridge University Press, 2013. google scholar
• Philoponus. Against Proclus On the Eternity of World 1-5. çev. Michael Share. London: Bristol Classical Press, 2004. google scholar
• Zarepour, Mohammad Saleh. “Avicenna on Mathematical Infinity”. Archiv für Geschichte der Philosophie 102/3 (2020), 379-425. google scholar