Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı

Mehmet Kalaycı

doi:10.26650/iuitd.2021.886375

Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı

Öz

Bu yazının amacı, Veliyyüddin Carullah'ın terceme-i haline dair Muhammed Usame Onuş tarafından kaleme alınmış bir yazıyı tamamlayacak bir katkı sunmaktır. Laleli Koleksiyonu 1256 numarada kayıtlı bulunan ve Veliyyüddîn Efendi’nin temellük kaydının bulunduğu bir eserin zahriye sayfasına kendisi tarafından düşülmüş otobiyografik bir not, sunmak istediğimiz katkının merkezinde yer almaktadır. Veliyyüddîn Efendi, bu kısa notta İstanbul’da başlayıp Hicaz’a ve diğer İslam beldelerine uzanan, sonrasında da tekrar İstanbul’a dönmesiyle neticelenen kendi yaşam kronolojisini ana hatlarıyla ortaya koymaktadır. Not, Veliyyüddîn Efendi’nin nerede ne kadar kaldığı bilgisinin yanı sıra, bilhassa İstanbul’dan ayrılmadan önce ve buraya döndükten sonraki hayatı hakkında mevcut bilgilerimizi genişletecek önemli ayrıntılar ihtiva etmektedir. Bu çerçevede önce Veliyyüddîn Efendi’nin ilgili notu hakkında genel bir bilgi sunulmuş, ardından notun muhtevasına yansıyan hususlar başta Onuş’un yazısı olmak üzere Açıl’ın editörlüğünde gerçekleştirilen çalışma içerisinde yer alan yazılarla da ilişkilendirilerek tahlil edilmiştir. En sonda da zahriye notunun Arapça ve Türkçe metni ile görseli ek olarak sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

çıl, Berat (ed.). Osmanlı Kitap Kültürü: Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları. İstanbul & Ankara: İlem Kitaplığı & Nobel, 2015. google scholar
Akgündüz, Ahmet. “Fetâvâ-yı Ankaravî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/438-39. İstanbul: TDV Yayınları, 1995. google scholar
Aksoyak, İsmail Hakkı. “Nâbî’nin Tuhfetü’l-Harameyn’inin Edirneli Nâtık’ın Tuhfetü’l-Harameyn’ine Etkisi: Hikâyeler, Gelenekler, İnanışlar...”. Milli Folklor 24: 95 (2012), 9-22. google scholar
Ankaravî, Mehmed Emîn. Mecmû‘atü’l-Fetâvâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Laleli, 1256, 1-448. google scholar
Arabzâde Abdülvehhâb Efendi. Medhiye-i Risâle-i Birgivî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 496, 185-186. google scholar
Armağan, A. Latif. “XVIII. Yüyılda Hac Holu Güzergâhı ve Menziller (=Menâzilü’l-Hacc)”. Osmanlı Araştırmaları 20 (2000), 73-118. google scholar
Ayaz, Kadir. “Köprülülerin Şam, Mısır ve Hicâz Ulemâsı ile Münasebetlerinin Osmanlı Hadis Çalışmalarına Yansıması (İcâzet ve Kütüphane)”. Sahn-ı Semân’dan Dârulfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası (Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler) - XVII. Yüzyıl. Ed. H. Aydar-A. F. Yavuz. 307-340. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Yayınları, 2017. google scholar
Benli, Ali. “Veliyyüddin Cârullah Efendi’nin Dil İlimleri ile İlgili Kitaplara Düştüğü Notlar”. Osmanlı Kitap Kültürü: Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları. Ed. B. Açıl. 315-337. İstanbul & Ankara: İlem Kitaplığı & Nobel, 2015. google scholar

Bozkurt, Ömer. “XVI. Yüzyılda Kostantiniye’den İskenderiye’ye Ticaret Gemisiyle Yolculuk” http://www. omerbozkurt.com/yazilar-soylesiler/xvi-yuzyilda-kostantiniyeden-iskenderiyeye-ticaret-gemisiyle-yolculuk/ (Erişim: 10.02.2021) google scholar
Cici, Recep. “Kûrânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/426-27. Ankara: TDV Yayınları, 2002. google scholar
Çöğenli, M. Sadi - Kara, Ömer. “Feyzullah Efendi’nin Kendi Kaleminden Otobiyografisi: Tenkitli Neşir”. Erzurumlu Şeyhulislam Seyyid Feyzullah Efendi Sempozyumu-Tebliğler-. Ed. Ö. Kara. 101-117. Erzurum: y.y., 2015 google scholar
Defterdar Sarı Mehmed Paşa. Zübde-i Vekayiât. Haz. Abdülkadir Özcan. Ankara: TTK Yayınları, 1995. google scholar
Kûrânî, İbrahim b. Hasen el-Kûrânî. İlmâ‘u’l-Muhît bi-Tahkîki’l-Kesbi’l-Vasat Beyne Tarafeyi’l-İfrât ve’t-Tefrît. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa, 2722, 151-161. google scholar
İlmiyye Sâlnâmesi: Osmanlı İlmiyye Teşkilatı ve Şeyhülislamlar. Haz. S. Ali Kahraman-A. Nezih Galitekin-Cevdet Dadaş. İstanbul: İşaret Yayınları, 1998. google scholar
İpşirli, Mehmet. “Atâullah Mehmed Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/46-47. İstanbul: TDV Yayınları, 1991. google scholar
İpşirli, Mehmet. “Sâdık Mehmed Efendi, Sadreddinzâde”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/395. İstanbul: TDV Yayınları, 2008. google scholar
İpşirli, Mehmet. “Abdülkadir Şeyhî Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1/144. İstanbul: TDV Yayınları, 1988. google scholar
İpşirli, Mehmet. “Çatalcalı Ali Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/234-235. İstanbul: TDV Yayınları, 1993. google scholar
İpşirli, Mehmet. “İşâret-i Aliyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/423-24. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. google scholar
İpşirli, Mehmet. “Mülazemet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31/537-539. İstanbul: TDV Yayınları, 2006. google scholar
İpşirli, Mehmet. “Şeyhülislam”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/91-96. İstanbul: TDV Yayınları, 2010. google scholar
Kadızâde-i Rûmî. Şerhu’l-Mulahhas fi’l-Hey’e. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Carullah, 1489, 1-56. google scholar
Kara, Ömer - Çöğenli, M. Sadi. “Şeyhülislam Feyzullah Efendi: Hayatı ve Eserleri”. Erzurumlu Şeyhülislam Seyyid Feyzullah Efendi Sempozyumu-Tebliğler-. Ed. Ö. Kara. 35-99. Erzurum: y.y., 2015. google scholar
Kavak, Özgür. “Bir Osmanlı Âliminin Bir Ömre Yayılan Okuma Serüveni: Veliyyüddin Cârullah Efendi’nin Fürû-ı Fıkıh Eserlerine Düştüğü Notlar”. Osmanlı Kitap Kültürü: Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları. Ed. B. Açıl. 123-181. İstanbul & Ankara: İlem Kitaplığı & Nobel, 2015. google scholar
Kiel, Machiel. “Yenişehir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 43/473-76. İstanbul: TDV Yayınları, 2013. google scholar
Kutbuddîn eş-Şîrâzî. et-Tuhfetü’ş-Şâhiyye. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Carullah, 1459, 1-89. google scholar
Memiş, Şerife Eroğlu. “17. ve 18. Yüzyıllarda Osmanlı-Mısır Hac Güzergâhı, Kahire’den Medine’ye Hac Menzilleri”. Kadim Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 4: 2 (2020), 39-63. google scholar
Nugay, Kübra. Şeyhülislam Mehmed Emin Ankaravî’nin Fetâvâ-yı Ankaravî Adlı Eserindeki Metodu (Aile Hukuku Örneğinde). Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012. google scholar
Onuş, Muhammed Usame. “Bir Osmanlı Âlimi Veliyyüddin Cârullah Efendi’nin Terceme-i Hâli”. Osmanlı Kitap Kültürü: Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları. Ed. B. Açıl. 17-46. İstanbul & Ankara: İlem Kitaplığı & Nobel, 2015. google scholar
Özcan, Abdülkadir, “Edirne Vak’ası”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/445-46. İstanbul: TDV Yayınları, 1994. google scholar
Özcan, Abdülkadir. “Hac: Osmanlı Dönemi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14/400-08. İstanbul: TDV Yayınları, 1996. google scholar
Özcan, Abdülkadir. “Süleyman II”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/75-80. İstanbul: TDV Yayınları, 2010. google scholar
Özcan, Tahsin. “Veliyyüddin Cârullah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 43/38-40. İstanbul: TDV Yayınları, 2013. google scholar
Özel, Ahmet. “Kadri Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/140-141. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. google scholar
Râşid Mehmed Efendi. Târih-i Râşid ve Zeyli. Haz. Abdülkadir Özcan ve diğerleri. İstanbul: Klasik Yayınları, 2013. google scholar
Şeyhî Mehmed Efendi. Vekâyi‘u’l-Fuzalâ. Neşr. Ramazan Ekinci. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2018. google scholar
Tayşi, Mehmed Serhan. “Şeyhül-İslam Seyyid Feyzullah Efendi ve Feyziyye Medresesi”. Türk Dünyası Araştırmaları 23 (1983), 9-100. google scholar
Tayşi, Mehmet Serhan. “Feyzullah Efendi, Seyyid”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/527-528. İstanbul: TDV Yayınları, 1995. google scholar
Türek, Ahmet - Derin, F. Çetin. “Feyzullah Efendi’nin Kendi Kaleminden Hal Tercümesi”. Tarih Dergisi 23 (1969), 205-218; Tarih Dergisi 24 (1970), 69-92. google scholar
Uluçam, Abdüsselam. “Feyzullah Efendi Medresesi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/528-29. İstanbul: TDV Yayınları, 1995. google scholar
Umut, Hasan. “Matematik Bilimlerine Meraklı Bir Âlim: Cârullah Efendi Koleksiyonu’nun Söyledikleri”. Osmanlı Kitap Kültürü: Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları. Ed. B. Açıl. 283-296. İstanbul & Ankara: İlem Kitaplığı & Nobel, 2015. google scholar
Üçer, İbrahim Halil. “Yazının Ufku, Kayıtların Dili: İslâm Dünyasında Yazı Kültürü ve Cârullah Efendinin Notları”. Osmanlı Kitap Kültürü: Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları. Ed. B. Açıl. 49-65. İstanbul & Ankara: İlem Kitaplığı & Nobel, 2015. google scholar
Veliyyüddîn Cârullah Efendi. Hâşiye alâ Hâşiyeti Muhyiddîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Carullah, 1368, 1-76. google scholar
Veliyyüddin Cârullah Efendi. Şerhu Risâleti’l-Hıdır. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Carullah, 1699, 1-142. google scholar
Veliyyüddîn Cârullah Efendi. Tuhfetü’l-Erîb. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Yazma Bağışlar, 1958, 1-3 google scholar

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Not

Yazarlar

Mehmet Kalaycı ^*
0000-0002-9016-3123
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Mart 2021

Gönderilme Tarihi

24 Şubat 2021

Kabul Tarihi

12 Mart 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 11 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.26650/iuitd.2021.886375

IZ

https://izlik.org/JA55JC95SP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kalaycı, M. (2021). Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı. İslam Tetkikleri Dergisi, 11(1), 357-388. https://doi.org/10.26650/iuitd.2021.886375

AMA

1.Kalaycı M. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı. İslam Tetkikleri Dergisi. 2021;11(1):357-388. doi:10.26650/iuitd.2021.886375

Chicago

Kalaycı, Mehmet. 2021. “Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı”. İslam Tetkikleri Dergisi 11 (1): 357-88. https://doi.org/10.26650/iuitd.2021.886375.

EndNote

Kalaycı M (01 Mart 2021) Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı. İslam Tetkikleri Dergisi 11 1 357–388.

IEEE

[1]M. Kalaycı, “Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı”, İslam Tetkikleri Dergisi, c. 11, sy 1, ss. 357–388, Mar. 2021, doi: 10.26650/iuitd.2021.886375.

ISNAD

Kalaycı, Mehmet. “Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı”. İslam Tetkikleri Dergisi 11/1 (01 Mart 2021): 357-388. https://doi.org/10.26650/iuitd.2021.886375.

JAMA

1.Kalaycı M. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı. İslam Tetkikleri Dergisi. 2021;11:357–388.

MLA

Kalaycı, Mehmet. “Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı”. İslam Tetkikleri Dergisi, c. 11, sy 1, Mart 2021, ss. 357-88, doi:10.26650/iuitd.2021.886375.

Vancouver

1.Mehmet Kalaycı. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı. İslam Tetkikleri Dergisi. 01 Mart 2021;11(1):357-88. doi:10.26650/iuitd.2021.886375