The Urban Image as a Dialectical Space of Desire in Resimli Dünya and Death in Venice

Yıl 2025, Cilt: 35 Sayı: 2, 490 - 510, 18.12.2025

Gizem Kunduracı

https://doi.org/10.26650/LITERA2025-1694215

https://izlik.org/JA32LF64EM

Öz

Artist’s narratives (Germ.: Künstlerroman) are narratives of formation/development in which the design and production processes of the protagonist, who is conceived as a producer in the aesthetic context, are processed. The fictional texts, Nedim Gürsel’s novel Resimli Dünya (2000) and Thomas Mann’s long story Death in Venice (1913), which are understood to be designed as artist’s narratives, are organised in a way that the protagonists, who are f ictionalized as artists and writers, reconstruct the city as a space of interiority or dream on the basis of their individual perceptions and experiences along the axes of art, art history and aesthetics in line with their actions in the city of Venice. The construction and reconstruction of the city as a space of interiority in the universe of perception and experience of the artist characters is realised through fictional and aesthetic figures that the artist protagonists transform into subjects of desire. The production of space on the fictional plane, as identified by the theorists Gaston Bachelard and Henri Lefebvre, who classified and evaluated the forms of representation and expression of fictional space in the aesthetic context, is identified in the texts by utilising the concepts for the disclosure of desire in fictional fiction, as identified by René Girard. The construction and reconstruction of the city of Venice as a fictional space, as well as the internal and external spaces in the city in a fictional context, takes place on a dialectical axis in line with the perceptions and experiences of the protagonists. The dialectical appearance and interpretation of space occurs in relation to the various exalted and trivialised forms of desire and imagination developed by the main characters. The present analysis aims to reveal the possibilities of the perception and reconstruction of space through the ordinary and idealised desire subjects of the artist characters in Resimli Dünya and Death in Venice, in which the novel exhibits a certain degree of conversational relations in line with the dialectical views of desire. The primary conclusions of the study, which employs a comparative reading method in its analysis of the texts, reveal that both texts construct the city of Venice as a dialectical space of exalted and ordinary desire, with the phenomenon of death emerging as a result of these forms of desire. In this sense, the city is constructed as a sensory space, a place of illness and death, incorporating carnivalesque and grotesque elements.

Anahtar Kelimeler

Nedim Gürsel , Thomas Mann , Artist Novel , Production of Space , Space

Resimli Dünya ve Venedik’te Ölüm’de Arzunun Diyalektik Mekânı Olarak Kent İmgesi

https://izlik.org/JA32LF64EM

Öz

Sanatçı anlatıları (Alm.: Künstlerroman; İng.: Artist’s Novel), estetik bağlamda üretici olarak tasarlanan başkarakterin tasarım ve üretim süreçlerinin işlendiği oluşum/gelişim anlatılarıdır. Birer sanatçı anlatısı olarak tasarlandıkları anlaşılan Nedim Gürsel romanı Resimli Dünya (2000) ve Thomas Mann’a ait uzun öykü Venedik’te Ölüm (1913) adlı kurgusal metinler, sanatçı ve yazar olarak kurgulanmış başkarakterlerin Venedik kentinde gerçekleştirdikleri edimler doğrultusunda sanat, sanat tarihi, estetik vb. dolayımlar ekseninde kenti içsellik ya da düş mekânları olarak bireysel algı ve deneyimleri temelinde yeniden kurgulamaları biçiminde örüntülenmektedir. Kentin bir içsellik mekânı olarak sanatçı karakterlerin algı ve deneyim evreninde inşası ve yeniden inşası, sanatçı nitelikli başkarakterlerin arzu öznelerine dönüştürdükleri kurgusal ve estetik figürler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Kurgusal mekânın estetik bağlamda temsil ve ifade biçimlerini sınıflandırmış ve değerlendirmiş olan kuramcılar Gaston Bachelard ve Henri Lefebvre tarafından tespit edilen kurgusal düzlemde uzam üretimi, René Girard tarafından belirlenen romansal kurguda arzunun açığa çıkarımına yönelik kavramlardan yararlanılarak metinlerde tespit edilmektedir. Kurgusal bir uzam olarak Venedik kentinin ve kentte bulunan içsel ve dışsal uzamın kurmaca bağlamda inşası ve yeniden inşası, başkarakterlerin algıları ve deneyimleri doğrultusunda diyalektik bir eksende gerçekleşmektedir. Uzamın diyalektik görünümü ve yorumu, başkarakterlerin geliştirdikleri yüceltilmiş, sıradanlaştırılmış çeşitli arzu ve düşleme biçimlerine bağlı olarak gerçekleşmektedir. İnceleme, Resimli Dünya ve romanın belirli ölçüde söyleşim ilişkileri sergilediği Venedik’te Ölüm’de uzamın sanatçı karakterlerin sıradan ve idealleştirilmiş arzu özneleri aracılığıyla algılanma ve yeniden kurgulanma süreçlerinin arzunun diyalektik görünümleri doğrultusunda gerçekleştirilme olanaklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Metinlerin karşılaştırmalı okuma yöntemiyle ele alındığı incelemenin ana bulguları, her iki metinde Venedik kentinin yüceltilmiş ve sıradan arzunun diyalektik mekânı olarak kurulduğu; ölüm olgusunun bu arzu biçimlerinin birer sonucu olarak ortaya çıktığı; bu doğrultuda duyusal uzam olarak kentin hastalık ve ölüm mekânı olarak karnavalesk ve grotesk ögelerle birlikte kurgulandığı yönündedir.

Anahtar Kelimeler

Nedim Gürsel , Thomas Mann , Sanatçı Romanı , Mekân Üretimi , Uzam

Kaynakça

• Bachelard, G. (2023). Mekânın poetikası (A.Tümertekin, Çev.). İstanbul: Minotor Kitap, İthaki Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi, 1957, 1. Baskı)google scholar 
• Bellini, G. (1505). Sacra conversazione [Resim]. Gallerie dell'Accademia, Venedik, İtalya. google scholar 
• Beyatlı, Y. K. (2012). Kendi gök kubbemiz, (35. bs). İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları. google scholar 
• Girard, R. (2020). Romantik yalan ve romansal hakikat: Edebi yapıda ben ve öteki (A. Etensel İldem, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi, 1977, 3. Baskı) google scholar 
• Grimal, P. (2012). Mitoloji sözlüğü: Yunan ve Roma (S. Tamgüç, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi. (Orijinal eserin basım tarihi, 1951, p. 1). Baskı) google scholar 
• Gürsel, N. (2018). Resimli dünya, (1. bs). İstanbul: Doğan Kitap Yayınları. google scholar 
• Koçak, O. (2020). Sunuş. René Girard, Romantik yalan ve romansal hakikat: Edebi yapıda ben ve öteki (A. Etensel İldem, Çev.) içinde (s. 9-19). Metis Yayınları.google scholar 
• Lefebvre, H. (2023). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: Sel Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi, 2000, 7. Baskı) google scholar 
• Mann, T. (2023). Venedik’te ölüm (B. Necatigil, Çev.). İstanbul: Can Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi, 1913, 32. Baskı) google scholar 
• Öncel, S. (Ed.). (2017). İtalyanca Türkçe sözlük, dizionario Italiano – Turco, (1. bs, 2. Cilt) Ankara: Yetkin Yayınları. google scholar 
• Pedani, M. P. (2013). Venedik. TDV İslâm Ansiklopedisi. (Cilt 43, ss. 44-47). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. https://islamansiklopedisi.org. tr/venedik. (Erişim tarihi: 10 Şubat 2025). google scholar