Bilimin nesnelerine yüklenen tarihsellik: “Yüzeysel kasların arkadan görünümü”nün hayat hikayesinin incelenmesi

Öz

Bilimsel nesnelerin de aynen insanların olduğu gibi kendi hikâyeleri vardır. Bu nesnelerin biyografilerini incelemek, farklı bağlamlarda nasıl dönüştüklerini göstermek sadece onlar hakkında bilgi vermez, aynı zamanda onların etrafını saran insanlar ve toplumsal yaşam hakkında da bizi aydınlatır. Bu makalenin amacı da, Albinus’un anatomi atlasında yer alan “The Outermost Order of the Muscle, Back View” adlı görselin uzun yolculuğuna odaklanarak, bu görselin farklı tarihsel ve toplumsal bağlamlarda uğradığı dönüşüm sürecini göstermeye çalışmaktır. Albinus’un bu görseli çizerken amacı, “ideal bedeni” çizmektir. Bu resim tam da doğada birçok şekilde yer alan bedenlerin standardizasyonu için mükemmel bir referans noktası oluşturacaktır. Yazı, daha sonra, bu resmin Diderot ve d’Alembert’in büyük yapıtı Encyclopédie’de nasıl ele alındığını tartışır. Felsefeciler bu görseli başka bilim adamları tarafından çizilmiş öteki anatomi resimleriyle yan yana getirerek, Albinus’un önerdiği tek bakış açısının yerine, okuyucuya çoklu bir perspektif sunacaklardır. Son örnekte ise Şanizade’nin Miratü’l-Ebdan kitabı yer almaktadır. Bu örnekte, resim kendi orijinal anlamını yitirir ve Osmanlı İmparatorluğunda “yeni bilimin” ortaya çıkışının bir göstergesi olur.

Anahtar Kelimeler

• Albinus,Diderot ve D’Alembert,Şanizade,Bilimsel nesneler,Anatomi,Tarihsellik

Granting historicity to scientific objects: The analysis of the life history of “the outermost order of the muscle, back view”

Öz

Scientific objects like human beings have their own stories. Thus, the examination of their lifespans and how they transform in different contexts can reveal not only information about the objects themselves, but also their social and human circumstances. This article follows the long ‘travel’ of an image from Albinus’ anatomy book, “The Outermost Order of the Muscle, Back View”, with the goal of illuminating its transformation process through different historical and social contexts. When Albinus was drawing the image, his intent was to create an “ideal body”. This sort of image would be a perfect reference point for the standardization among the plentiful bodies in nature. The article then discusses how the image was appropriated by Diderot and d’Alembert in their grand work Encyclopédie. The philosophers juxtasposed this particular image to other anatomy pictures drawn by other scientists and offered multiple perspectives, rather than imposing a single perspective on the reader as in the case of Albinus. And lastly the image travelled to Şanizade’s Miratü’l-Ebdan, where it lost its original scientific meaning and turned into a signifier of the emergence of “new science” in the Ottoman Empire.

Anahtar Kelimeler

• Albinus,Diderot and D’Alembert,Şanizade,Scientific objects,Anatomy,Historicity

Kaynakça

1. Appadurai, A. (1986). The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective. Cambridge: Cambridge University Press.
2. Bender, J.B and Marrinan, M. (2000). The Culture of Diagram. Stanford, CA: Stanford University Press.
3. Beydilli, K. (1995). Türk Bilim ve Matbaacılık Tarihinde Mühendishâne Mühendishane Matbaası ve Kütüphanesi (1776-1826). Istanbul: Eren Yayıncılık.
4. Bilge, A and Gül, A. (1989). “Kanunü’l Cerrahin”. In Hekim Şani-zade Ataullah (1771- 1826), ed. H. Köker. Kayseri, Erciyes Üniversitesi Gevher Nesibe Tıp Tarihi Enstitüsü 1989.
5. Creech, J. (1982). “Chasing after Advances: Diderot’s Article “Encyclopedia”. Yale French Studies, No.63: 183-197.
6. Daston, L. and Galison, P. (1992). “The Image of Objectivity”. Representations, No 40: 81-128.
7. Eldem, E. (2013). “Hayretü’l-azime fi intihalati’l-Garibe: Voltaire ve Şanizade Mehmed Ataullah Efendi”. Toplumsal Tarih Dergisi, Eylül, 237: 18-28.
8. Hale, B. R. and Coyle, T. (1998). Albinus on Anatomy. New York, Dover Publications.

9. Hildebrand, R. (2005). “Attic Perfection in Anatomy: Bernhard Siegfried Albinus (1697-1770) and Samuel Thomas Soemmerring (1755-1830)”. Annals of Anatomy, No 187: 555-573.
10. İhsanoğlu, E. (1992). “Ottoman Science in the Classical period and Early Contacts with European Science and Technology”. In Transfer of Modern Science and Technology to the Muslim World, ed. E. İhsanoğlu, İstanbul: IRCICA.
11. İhsanoğlu, E. (2004). Science, Technology and Learning in the Ottoman Empire, Aldershot : Ashgate.
12. Kafker, F. (1963). “A List of Contributors to Diderot’s Encyclopédie”. French Historical Studies, Vol.3, No:1, Spring: 106-122.
13. Kafker, F. (1973). “The Recruitment of the Encyclopedists”. Eighteenth-Century Studies, Vol.6, No:4, Summer: 452-461.
14. Kazancıgil, A. (1991) “Osmanlı İmparatorluğunda XIX. Yüzyılda Anatomi”. In Osmanlı İmparatorluğunda XIX. Yüzyılda Anatomi, ed. A. Kazancıgil, İstanbul: Özel Yayınlar.
15. Köker, H. (1989). Hekim Şani-zade Ataullah (1771-1826). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Gevher Nesibe Tıp Tarihi Enstitüsü.
16. Latour, B. (1990). “Drawing Things Together”. In Representation in Scientific Practice, ed. M. Lych and S. Woolgar, Cambridge: MIT Press.
17. Latour, B. (2000). “On the Partial Existence of Existing and Nonexisting Objects”. In Biographies of Scientific Objects, ed. L. Daston, Chicago and London: University of Chicago Press.
18. Latour, B. and Woolgar, S. (1979). Laboratory Life: The Social Construction of Scientific Facts. London: Sage.
19. Punt, H. (1983). On ‘Human Nature’. Anatomical and Physiological Ideas in Eighteen Century Leyden. Israel, Amsterdam.
20. Rheinberger, H. (1998). “Graphemic Spaces”. In Inscribing Science, ed. T. Lenoir, Stanford: Stanford University Press.
21. Rheinberger, H. (2000). “Cytoplasmic Particles: The trajectory of a Scientific Object”. In Biographies of Scientific Objects, ed. L. Daston, Chicago and London: University of Chicago Press.
22. Russell, G. (1992). “The Owl and the Pussy Cat: The Process of Cultural Transmission in Anatomical Illustration”. In Transfer of Modern Science and Technology to the Muslim World, ed. E İhsanoğlu, Istanbul: IRCICA.
23. Szyliowicz, J. S. (1992). “Functionalist Perspectives on Technology: the Case of printing Press in the Ottoman Empire”. In Transfer of Modern Science and Technology to the Muslim World, ed. E. İhsanoğlu, Istanbul: IRCICA.
24. Yalçınkaya, M. A. (2015). Learned Patriots: Debating Science, State, and Society in the Nineteenth- century Ottoman Empire. Chicago: University of Chicago Press.
25. Zülfikar, B. (1991), “Şanizade Mehmet Ataullah: Hayatı ve Eserleri”. In Osmanlı İmparatorluğunda XIX. Yuzyılda Anatomi, ed. A. Kazancıgil, Istanbul: Özel Yayınlar.
26. Bilimin nesnelerine yüklenen tarihsellik:
27. “Yüzeysel kasların arkadan görünümü”nün
28. hayat hikayesinin incelenmesi
29. Anahtar sözcükler: Albinus, Diderot ve D’Alembert, Şanizade, Bilimsel nesneler, Anatomi, Tarihsellik.
30. Granting historicity to scientific objects:
31. The analysis of the life history of
32. “the outermost order of the muscle, back view”