Gelecek Zaman Perspektifi Ölçüm ve Kavramsallaştırmalarına Yeni Bir Bakış
Öz
Zaman perspektifi bireylerin duygu ve düşüncelerini, mutluluk düzeylerini ve psikopatolojik semptomlarını etkileme gücüne sahiptir. Bu yüzden, özellikle Zimbardo Zaman Perspektifi yaklaşımı ve ölçümünün de etkisiyle zaman perspektifi son dönemde araştırmacıların ilgisini çekmektedir. Gelecek zaman perspektifi ise belirsizlik içeren doğası sebebi ile ayrıca ilgi odağı olmaktadır. Ancak, ilgili yazında zaman perspektifinin ölçümü ve kavramsallaştırılması ile ilgili farklı yaklaşımlar ve çelişkili bulgular bulunmaktadır. Bu farklılıkların ve çelişkilerin olası sebeplerinden birisi kullanılan ölçüm araçlarının, zaman perspektifini özellikle de gelecek boyutunu farklı şekillerde ele almasıdır. Bu yüzden, gelecek zaman perspektifini ölçen araçların birbirleri ile ilişkisi, bir başka deyişle, yapı geçerliklerinin bir arada ele alınması yazına ışık tutması açısından önemlidir. Buradan hareketle, gelecek boyutu ölçümünde kullanılan araçların ilişkileri incelenerek ilgili yazında yer alan çelişkili bulguların altında yatan sebeplere ışık tutulması amaçlanmıştır. Bu çalışmada, gelecek zaman perspektifinin ölçümünde kullanılan farklı ölçme araçlarının birbirleri ile ilişkisi 311 katılımcı üzerinde incelenmiştir. Gelecek perspektifini ölçmek için Zimbardo Zaman Perspektifi Ölçeği (ZZPÖ) gelecek boyutu, Dengeli Zaman Perspektifi Ölçeği’nin (DZPÖ) gelecek boyutu ve Geleceğe İlişkin Tutumlar Ölçeği (GİTÖ) kullanılmıştır. Pearson Momentler Çarpımı korelasyon analizleri ve ikinci dereceden faktör analizi sonuçları, yaygın olarak kullanılan ZZPÖ’nün gelecek boyutunun GİTÖ-planlı gelecek boyutu ile ilişkili olduğunu, dolayısıyla gelecek ile ilgili bilişsel bileşenleri ölçtüğünü göstermiştir. Ayrıca, analizler GİTÖ’nün olumlu ve korkulu gelecek boyutları ile DZPÖ-gelecek boyutlarının ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu boyutlar ise gelecek perspektifinin duygusal bileşenlerine odaklanmaktadır. Bulgular, gelecek perspektifinin çok boyutlu ve farklı bileşenleri olan bir yapısı olduğuna işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Anderson, K. B., & Wood, M. D. (2005). Considering the future consequences of aggressive acts: Established and potential effects in the context of the general aggression model. In A. Strathman & J. Joireman (Eds.), Understanding behavior in the context of time içinde (pp. 85–107). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
- Basoğlu, M., Livanou, M., Crnobarić, C., Frančišković, T., Suljić, E., Durić, D., & Vranešić, M. (2005). Psychiatric and cognitive effects of war in former Yugoslavia. JAMA, 294, 580–590.
- Boniwell, I. (2009). Perspectives on time. In S. Lopez (Ed.), Handbook of positive psychology içinde (pp. 295–302). New York, NY: Oxford University Press.
- Boniwell, I., & Zimbardo, P. G. (2004). Balancing time perspective in pursuit of optimal functioning. In P. A. Linley & S. Joseph (Eds.), Positive psychology in practice (pp. 165–178). New Jersey, NJ: Wiley.
- Buccheri, R., Gesu, V. D., & Saniga, M. (2000). Studies on the structure of time: From physics to psycho(patho)logy. New York, NY: Kluwer Academic/Plenum Publishers.
- Carelli, M. G., Wiberg, B., & Wiberg, M. (2011). Development and construct validation of the Swedish zimbardo time perspective ınventory. European Journal of Psychological Assessment, 27(4), 220–227.
- Drake, L., Duncan, E., Sutherland, F., Abernethy, C., & Henry, C. (2008). Time perspective and correlates of wellbeing. Time & Society, 17(1), 47–61.
- Guarino, A., De Pascalis, V., & Di Chiacchio, C. (1999) Breast cancer prevention, time perspective, and trait anxiety. Unpublished manuscript, University of Rome, İtalya.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
28 Aralık 2018
Gönderilme Tarihi
15 Ağustos 2018
Kabul Tarihi
6 Kasım 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 38 Sayı: 2