TR
EN
Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi
Öz
Bir olayın süresi çok sayıda içsel ve dışsal etkenlere bağlı olarak gerçekte olduğundan daha uzun ya da kısa algılanabilir. Güncel çalışmalar genel olarak duygunun, daha özelde ise duygusal uyarılmışlığın zaman algısının bozulması üzerindeki rolüne vurgu yapmaktadır. Çok sayıda çalışma negatif ve yüksek uyarıcı duyguların (örn., korku), bir olayın süresini daha uzun algılamaya yol açtığını göstermektedir. Ancak, diğer pek çok bilişsel süreçte olduğu gibi duygunun çeşitli boyutlarının da (motivasyon, belirsizlik, bilişsel değerlendirmeler...) zaman algısının bozulmasında rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bununla birlikte, zaman algısı çalışmalarında uyarılmışlığın tanımı, kullanılan uyaranların türü ve deneysel kontroller ile ilgili bazı kuramsal ve yöntemsel yaklaşım farklılıkları bulunmaktadır. Bu derleme çalışmasının amacı zaman algısının bozulmasının altında yatan mekanizmaları tanıtmak, duygu ve zaman algısına ilişkin güncel araştırma bulgularını ve boyutsal yaklaşım temelli açıklamaları ortaya koymak, çalışmalardaki yöntemsel sorunları ve sınırlılıkları ortaya çıkartmak ve mevcut araştırma bulgularına duyguyu çeşitli boyutlar açısından ele alan ‘değerlendirme yaklaşımları’ temelinde alternatif açıklamalar sunmaktır. Duygusal olayların içerdiği belirsizlik, kişinin amacına uygunluğu, uyaranın yeni ya da tanıdık olması gibi özelliklerin farklı bilişsel değerlendirmelere yol açtığı yaygın olarak kabul edilmektedir. Ancak zaman algısı alan yazınında, çoğunlukla bilişsel değerlendirmelerin etkisi göz ardı edilerek duygu iki boyutlu (değerlik ve uyarılmışlık) bir yapı olarak ele alınmaktadır. Bu çalışma, duyguların değerlik ve uyarılmışlık boyutlarının yanında, içsel bilişsel değerlendirmelerin de zaman algısında rol oynayabileceğini ve mevcut çelişkili bulguların açıklanmasında değerlendirme kuramlarının önerdiği amaçla uyumluluk, yenilik, belirsizlik-kesinlik, aktör gibi boyutların kapsamlı bir çerçeve sunabileceğini öne sürmektedir. Gelecek çalışmalarda, değerlendirme kuramlarının önerdiği boyutların doğrudan test edilmesi ve bu boyutlar özelinde deneysel kontrollerin sağlanmasıyla zamanın algılanmasında duygunun rolü daha iyi anlaşılabilecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Allan, L. G. (1992). The internal clock revisited. F. Macar, V. Pouthas ve W J. Friedman (Ed), Time, action and cognition: Towards bridging the gap içinde (s. 191-202). Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/978-94-017-3536-0_22 google scholar
- Allan, L. G. ve Gibbon, J. (1991). Human bisection at the geometric mean. Learning and Motivation, 22(1-2), 39-58. https://doi.org/10.1016/0023-9690(91)90016-2 google scholar
- Allman, M. J. ve Meck, W. H. (2012). Pathophysiological distortions in time perception and timed performance. Brain, 135(3), 656-677. https://doi.org/10.1093/brain/awr210 google scholar
- Angrilli, A., Cherubini, P., Pavese, A. ve Manfredini, S. (1997). The influence of affective factors on time perception. Perception & Psychophysics, 59(6), 972-982. https://doi.org/10.3758/BF03205512 google scholar
- Astafiev, S. V., Shulman, G. L., Stanley, C. M., Snyder, A. Z., Van Essen, D. C. ve Corbetta, google scholar
- M. (2003). Functional organization of human intraparietal and frontal cortex for attending, looking, and pointing. Journal of Neuroscience, 23(11), 4689-4699. https://doi.org/10.1523/ JNEUROSCI.23-11-04689.2003 google scholar
- Aubry, F., Guillaume, N., Mogicato, G., Bergeret, L. ve Celsis, P. (2008). Stimulus complexity and prospective timing: Clues for a parallel process model of time perception. Acta Psychologica, 128(1), 63-74. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2007.09.011 google scholar
- Avni-Babad, D. ve Ritov, I. (2003). Routine and the perception of time. Journal of Experimental Psychology: General, 132(4), 543-550. https://doi.org/10.1037/0096-3445.132.4.543 google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2021
Gönderilme Tarihi
26 Mart 2021
Kabul Tarihi
4 Aralık 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 41 Sayı: 3
APA
Karaaslan, A., & Amado, S. (2021). Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi. Studies in Psychology, 41(3), 855-897. https://doi.org/10.26650/SP2021-903828
AMA
1.Karaaslan A, Amado S. Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi. Studies in Psychology. 2021;41(3):855-897. doi:10.26650/SP2021-903828
Chicago
Karaaslan, Aslan, ve Sonia Amado. 2021. “Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi”. Studies in Psychology 41 (3): 855-97. https://doi.org/10.26650/SP2021-903828.
EndNote
Karaaslan A, Amado S (01 Aralık 2021) Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi. Studies in Psychology 41 3 855–897.
IEEE
[1]A. Karaaslan ve S. Amado, “Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi”, Studies in Psychology, c. 41, sy 3, ss. 855–897, Ara. 2021, doi: 10.26650/SP2021-903828.
ISNAD
Karaaslan, Aslan - Amado, Sonia. “Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi”. Studies in Psychology 41/3 (01 Aralık 2021): 855-897. https://doi.org/10.26650/SP2021-903828.
JAMA
1.Karaaslan A, Amado S. Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi. Studies in Psychology. 2021;41:855–897.
MLA
Karaaslan, Aslan, ve Sonia Amado. “Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi”. Studies in Psychology, c. 41, sy 3, Aralık 2021, ss. 855-97, doi:10.26650/SP2021-903828.
Vancouver
1.Aslan Karaaslan, Sonia Amado. Zaman Algısında Duygunun Rolünün İncelenmesi. Studies in Psychology. 01 Aralık 2021;41(3):855-97. doi:10.26650/SP2021-903828