Derleme

Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar

Cilt: 43 Sayı: 3 25 Aralık 2023
PDF İndir
TR EN

Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar

Öz

Araştırma süreçlerine katkı sağlayacağı düşünülerek bilimsel araştırmalarda sıklıkla aldatma kullanılır. Aldatma en temelde katılımcılara çalışmanın amacı, içeriği veya süreçleri ile ilgili yanlış veya eksik bilgi verilmesi şeklinde gerçekleşir. En sık kullanılan türleri, performans hakkında sahte geri bildirim verme, katılımcıyı bilgisi olmadan çalışmaya dahil etme, kullanılan ölçüm araçları hakkında bilgi vermeme veya sahte bilgi verme ve çalışmadaki diğer kişilerin rolleri hakkında sahte bilgi vermedir. Sosyal psikoloji alt alanı başta olmak üzere, psikoloji çalışmalarında da aldatma yönteminden faydalanılır. Katılımcıların sosyal istenirlikten uzak, anlık tepkilerinin belirlenebilmesi ve davranışın sosyal gerçekliğe en yakın şekli ile ölçülebilmesi amacıyla araştırmacılar olumlu sosyal davranışlar, uyma, sosyal ikilemler gibi konularda aldatma kullanır. Bununla birlikte aldatma etik, yöntemsel, bilimin/mesleğin itibarı ve araştırmacılara güven konusunda bazı soru işaretlerini barındırır. Araştırmacının böyle bir amacı olmasa da katılımcılara fizyolojik veya psikolojik zarar vermesi en mühim etik endişedir. Yöntem üzerine yürütülen tartışmalarda, aldatma kullanımının katılımcı havuzuna zarar vereceği, aldatmanın katılımcının gelecekteki yanıtlarını/tepkilerini etkileyeceği ve aldatma kullanılan çalışmaların daha az tekrarlanabilir olması üzerine odaklanılmıştır. Tartışmalar yalnızca etik ve yöntem temelli değildir. Aldatma kullanımının aynı zamanda bilim insanlarına, psikologlara yönelik güveni de zedeleyeceği düşünülmektedir. Bu nedenle araştırmacıların “son çare” olarak aldatma kullanmaları önerilmektedir. Bu makalenin en temel amacı aldatmanın barındırabileceği riskler ve bu risklere karşı hangi önlemlerin alınabileceği konusuna dikkat çekmektir. Günümüzde aldatma, bilimsel araştırma süreçlerinin olmazsa olmaz bir parçası olarak değerlendirilmektedir. Nitekim bazı çalışmalarda konu ve içeriğe bağlı olarak aldatma kullanmamak neredeyse imkansızdır. Böyle bir bağlamda, yürütülecek bir çalışmada aldatma kullanılması planlanıyorsa aldatmanın riskleri üzerine düşünmek, riskleri ortadan kaldırabilmek için neler yapılabileceğini planlamak, olası olumsuz sonuçların önüne geçmek için faydalı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adair, J. G., Lindsay, R. C. L. ve Carlopio, J. (1983). Social artifact research and ethical regulations: Their impact on the teaching of experimental methods. Teaching of Psychology, 10(3), 159-162. https://doi.org/10.1207/s15328023top1003_10. google scholar
  2. Allen, D. F. (1983). Follow-up analysis of use of forewarning and deception in psychological experiments. Psychological Reports, 52(3), 899-906. https://doi.org/10.2466/pr0.1983.52.3.899. google scholar
  3. American Psychological Association- APA (2002). Ethical principles of psychologists and codeof conduct. American Psychologist, 57(12), 1060-1073. google scholar
  4. Barrera, D. ve Simpson, B. (2012). Much ado about deception: Consequences of deceiving research participants in the social sciences. Sociological Methods & Research, 41(3), 383-413. https://doi. org/10.1177%2F0049124112452526. google scholar
  5. Baumrind, D. (1964). Some thoughts on ethics of research: After reading Milgram’s “Behavioral study of obedience.”. American Psychologist, 19(6), 421-423. https://doi.org/10.1037/h0040128. google scholar
  6. Baumrind, D. (1985). Research using intentional deception: Ethical issues revisited. American Psychologist, 40(2), 165. https://doi/10.1037/0003-066X.40.2.165. google scholar
  7. Blount, S., 1995. When social outcomes aren’t fair: the effect of causal attributions on preferences. Organizational Behavior and Human Decision Processes 63, 131-144. google scholar
  8. Bonetti, S. (1998). Experimental economics and deception. Journal of Economic Psychology, 19(3), 377-395. https://doi.org/10.1016/S0167-4870(98)00012-9. google scholar

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal Psikoloji

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

25 Aralık 2023

Gönderilme Tarihi

22 Ağustos 2021

Kabul Tarihi

29 Haziran 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 43 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Tuna, A. (2023). Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar. Studies in Psychology, 43(3), 367-392. https://doi.org/10.26650/SP2021-985973
AMA
1.Tuna A. Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar. Studies in Psychology. 2023;43(3):367-392. doi:10.26650/SP2021-985973
Chicago
Tuna, Ayşe. 2023. “Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar”. Studies in Psychology 43 (3): 367-92. https://doi.org/10.26650/SP2021-985973.
EndNote
Tuna A (01 Aralık 2023) Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar. Studies in Psychology 43 3 367–392.
IEEE
[1]A. Tuna, “Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar”, Studies in Psychology, c. 43, sy 3, ss. 367–392, Ara. 2023, doi: 10.26650/SP2021-985973.
ISNAD
Tuna, Ayşe. “Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar”. Studies in Psychology 43/3 (01 Aralık 2023): 367-392. https://doi.org/10.26650/SP2021-985973.
JAMA
1.Tuna A. Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar. Studies in Psychology. 2023;43:367–392.
MLA
Tuna, Ayşe. “Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar”. Studies in Psychology, c. 43, sy 3, Aralık 2023, ss. 367-92, doi:10.26650/SP2021-985973.
Vancouver
1.Ayşe Tuna. Psikoloji Araştırmalarında Aldatma Kullanımı Üzerine Tartışmalar. Studies in Psychology. 01 Aralık 2023;43(3):367-92. doi:10.26650/SP2021-985973

Psikoloji Çalışmaları / Studies In Psychology / ISSN- 1304-4680