Araştırma Makalesi

Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması

Cilt: 41 Sayı: 2 30 Ağustos 2021
  • Filiz Kumova *
  • Hasan G. Bahçekapılı
PDF İndir
TR EN

Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması

Öz

Ahlak felsefesindeki iki temel normatif ahlak görüşü olan faydacılık ve deontoloji, ahlak psikolojisinde de insanların ahlaki yargılarını açıklamakta kullanılan iki ana görüş durumundadır. Klasik ahlaki ikilem senaryoları, 2000’lerin başından itibaren faydacı/deontolojik karar alma eğilimlerinin ayrıştırılmasına ilişkin neredeyse tek ölçüt olarak kullanılmıştır. Buna karşın bir dizi araştırma, anti sosyal kişilik özellikleri olan kişilerin, ilgili ahlaki ikilemlerde faydacı karar alma eğiliminde olduklarını göstermiştir. Psikopati eğiliminin faydacı ahlakın temel mantığıyla taban tabana zıt olmasından dolayı, son on yılda söz konusu ahlaki ikilem senaryolarının etkinliğine dair tartışmalar başlamıştır. Bir eleştiri bu senaryoların faydacılığın sadece araçsal zarar boyutunu ölçtüğü, tarafsız iyilik boyutunu ise tamamen ihmal ettiği yönündedir. Faydacılığın belirtilen her iki boyutunun da ölçülebilmesi için Kahane ve arkadaşları (2018) Oxford Faydacılık Ölçeği’ni (OFÖ) geliştirmişlerdir. Bu çalışmada OFÖ’nün Türkçe uyarlamasının gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir. Araştırmaya yaşları 18-66 arasında değişen ve %82.5’i İstanbul’da yaşayan 983 kişi katılmıştır. Araştırma örnekleminin seçkisiz olarak ikiye bölünmesi ile elde edilen alt örneklem gruplarından birinde Temel Bileşenler Faktör Analizi, diğerinde ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. Temel Bileşenler Faktör Analizi sonuçları, orijinal çalışmaya benzer şekilde toplam varyansın %52.5’ini açıklayan iki faktörlü bir yapıyı göstermiştir. DFA sonuçları da uyarlamanın, orijinal iki faktörlü yapı ile uyumlu olduğunu ortaya koymaktadır. Birleşen geçerlik çalışmasında, beklentiler ile uyumlu olarak, araçsal zarar faktörü ile psikopati ve Makyavelizm arasında, tarafsız iyilik faktörü ile de empatik düşünce, perspektif alma ve faydacı özgecilik arasında pozitif korelasyon bulunmuştur. Sonuçlara göre, tarafsız iyilik ile psikopati ve Makyavelizm arasında ise negatif korelasyon bulunmaktadır. Orijinal ölçek çalışması ile uyumlu olarak, tarafsız iyilik ve araçsal zarar faktörlerinden yüksek puan alan katılımcıların, ahlaki ikilem senaryolarında da faydacı yönde kararlar aldıkları görülmüştür. Sonuçlar genel olarak OFÖ’nün Türkçe uyarlamasının orijinal çalışma ile uyumlu olduğunu gösterdiğinden, mevcut uyarlamanın ahlak psikolojisiyle ilgili olarak gelecekte yapılacak deneysel ve ilişkisel çalışmalarda kullanılması önerilmektedir

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aktaş, B., Yılmaz, O. ve Bahçekapılı, H. G. (2017). Moral pluralism on the trolley tracks: Different normative principles are used for different reasons in justifying moral judgments. Judgment and Decision Making, 12(3), 297-307. google scholar
  2. Ames, D. R., Rose, P. ve Anderson, C. P. (2006). The NPI-16 as a short measure of narcissism. Journal of Research in Personality, 40(4), 440-450. google scholar
  3. Bartels, D. M. ve Pizarro, D. A. (2011). The mismeasure of morals: Antisocial personality traits predict utilitarian responses to moral dilemmas. Cognition, 121(1), 154-161. google scholar
  4. Bahçekapılı, H. G. ve Yılmaz, O. (2017). The relation between different types of religiosity and analytic cognitive style. Personality and Individual Differences, 117, 267-272. google scholar
  5. Benet-Martmez, V ve John, O. P (1998). Los Cinco Grandes across cultures and ethnic groups: Multitrait-multimethod analyses of the Big Five in Spanish and English. Journal of personality and Social Psychology, 75(3), 729. google scholar
  6. Blair, R. J. R. (2007). The amygdala and ventromedial prefrontal cortex in morality and psychopathy. Trends in Cognitive Sciences, 11(9), 387-392. google scholar
  7. Choe, S. Y. ve Min, K. H. (2011). Who makes utilitarian judgments? The influences of emotions on utilitarian judgments. Judgment and Decision Making, 6(7), 580. google scholar
  8. Christensen, J. F. ve Gomila, A. (2012). Moral dilemmas in cognitive neuroscience of moral decision-making: A principled review. Neuroscience & BiobehavioralReviews, 36(4), 1249-1264. google scholar

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hasan G. Bahçekapılı Bu kişi benim
0000-0002-2056-9718
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Ağustos 2021

Gönderilme Tarihi

7 Mayıs 2020

Kabul Tarihi

21 Aralık 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 41 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kumova, F., & Bahçekapılı, H. G. (2021). Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması. Studies in Psychology, 41(2), 491-520. https://izlik.org/JA87AJ59SW
AMA
1.Kumova F, Bahçekapılı HG. Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması. Studies in Psychology. 2021;41(2):491-520. https://izlik.org/JA87AJ59SW
Chicago
Kumova, Filiz, ve Hasan G. Bahçekapılı. 2021. “Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması”. Studies in Psychology 41 (2): 491-520. https://izlik.org/JA87AJ59SW.
EndNote
Kumova F, Bahçekapılı HG (01 Ağustos 2021) Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması. Studies in Psychology 41 2 491–520.
IEEE
[1]F. Kumova ve H. G. Bahçekapılı, “Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması”, Studies in Psychology, c. 41, sy 2, ss. 491–520, Ağu. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA87AJ59SW
ISNAD
Kumova, Filiz - Bahçekapılı, Hasan G. “Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması”. Studies in Psychology 41/2 (01 Ağustos 2021): 491-520. https://izlik.org/JA87AJ59SW.
JAMA
1.Kumova F, Bahçekapılı HG. Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması. Studies in Psychology. 2021;41:491–520.
MLA
Kumova, Filiz, ve Hasan G. Bahçekapılı. “Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması”. Studies in Psychology, c. 41, sy 2, Ağustos 2021, ss. 491-20, https://izlik.org/JA87AJ59SW.
Vancouver
1.Filiz Kumova, Hasan G. Bahçekapılı. Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması. Studies in Psychology [Internet]. 01 Ağustos 2021;41(2):491-520. Erişim adresi: https://izlik.org/JA87AJ59SW

Psikoloji Çalışmaları / Studies In Psychology / ISSN- 1304-4680