Ahlaki Çatışmalar ve Toplumsal Eleştirinin İzinde: Mantu ve Premçand

Yıl 2025, Sayı: 47, 59 - 73, 22.10.2025

Aykut Kişmir , Canan Yoğurt

https://doi.org/10.26650/jos.1620129

Öz

Bu çalışma, Hindistan Yarımadası’nda Urdu dilinde eserler kaleme almış önde gelen isimlerden Saadat Hasan Mantu ile Premçand’ın 20. yüzyılda Alt-Kıta olarak Hindistan’ın kırsal kesiminin zorluklarını ele alırken yoksulluk, adaletsizlik ve insan ruhunun tahammülü gibi temaları işleyen sosyal farkındalık anlatılarıyla edebi kimliklerini incelemektedir. Saadat Hasan Mantu, İngilizce çeviriler aracılığıyla Rus edebiyatından etkilenmiştir. Yaşadığı dönemde Dostoyevski okumaları yapmıştır. Dostoyevski’nin eserlerinde Rus toplumunun tabu, tuhaf ve olumsuz olarak kabul edilen bireylerine, dışlanmışlarına ve sapkınlarına yer verme eğiliminden ve kaleme almayı tercih ettiği konu ve motiflerden etkilenen Mantu Hint Alt-Kıtası’ndaki sapkınlık, olumsuzluk, acımasızlık ve toplumun katı gerçeklerine ışık tutmuştur. Hindistan’ın bölünmesi olaylarına tanıklık etmiş ve eserlerinde yağma ve şiddetin kanlı tasvirlerini resmetmeyi tercih etmiştir. Tercih ettiği anlatılarla genellikle insanları göçe zorlayan üzücü koşulları tasvir etmiştir. Benzer şekilde, Hint-Urdu edebiyatının öncü isimlerinden Premçand da Hindistan’ın kırsal kesimindeki kıyıda kalmış, yöneticilerce önemsenmeyen toplulukların insani ve medeni kötü durumlarını ve mücadelelerini tasvir ederek yoksulluk, sosyal adaletsizlik ve ahlaki ikilemler gibi konuları ele almıştır. Her iki yazarın da toplumsal meselelere odaklanmasına benzer bir şekilde, toplumsal bilince sahip hikâyeleri aracılığıyla kırsal kesimdeki yoksulların karşılaştığı zorluklar hakkında farkındalık yaratmaya çalıştığı gözlenmiştir. Bu bağlamda, bu çalışma hem Mantu’nun hem de Premçand’ın öykülerinde Dostoyevski’nin izlerini araştırmakta ve kendi toplumlarını yansıtmak için edebiyatı araç olarak nasıl kullandıklarını incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

Hint Alt-Kıtası , Bölünme , Dostoyevski , Saadat Hasan Mantu , Premçand

On the Path of Moral Conflicts and Social Critique: Mantu and Premchand’s Theory

Öz

This study explores the literary identity of Saadat Hasan Mantu, a leading Urdu writer, and Premchand, an influential Hindi-Urdu author celebrated for his socially aware narratives that capture the hardships of rural India and explore themes such as poverty, injustice, and resilience in the human spirit during the 20th century. Saadat Hasan Mantu was influenced by Russian literature through English translations. What distinguishes Dostoyevsky is his inclination to feature the outcasts and deviants of Russian society in his works, individuals regarded as taboo, peculiar, and negative. Influenced by Dostoyevsky’s subjects and motifs, Mantu also illuminated the deviance, negativity, cruelty, and stark realities of society in the Indian subcontinent. He witnessed the events of the partition of India and opted to portray bloody depictions of plunder and violence in his works. These narratives often depicted the harrowing circumstances that compelled people to migrate. Similarly, Premchand, a pioneering figure in Hindi-Urdu literature, depicted the plight and struggles of marginalized communities in rural India, addressing issues such as poverty, social injustice, and moral dilemmas. Through his socially conscious stories, he sought to raise awareness of the hardships faced by the rural poor, which resonated with Dostoyevsky’s focus on societal issues. In this context, this study explores the traces of Dostoyevsky in both Mantu’s and Premchand’s stories and examines how these influences were utilized to reflect their respective societies.

Anahtar Kelimeler

Indian subcontinent , Partition , Dostoyevsky , Saadat Hasan Mantu , Premchand

Kaynakça

• Amarnāth. (2013). हिंदीी आलोोचनाा कीी पाारि भााषिक शब्दाावलीी, नई दिल्लीी: रााजकमल प्रकााशन. google scholar
• Çiftsüren, Arzu. Toba Tek Singh ve SaadatHasanMantu. Şarkiyat Mecmuası Sayı 25 (2014-2) 193-207. google scholar
• Dostoyevski, Fyodor. Beyaz Geceler. İstanbul: Yılmaz Basım, 2021. google scholar
• Dostoyevski, Fyodor. Yeraltından Notlar. İstanbul: Yılmaz Basım, 2021. google scholar
• Erll, Astrid. Kollektives Gedachtnis undErinnerungskulturen. Stuttgart/Weimar: Walter de Gruyter, 2005. google scholar
• Erll, Astrid. MitDickens spazieren gehen. Kollektives Gedachtnis undFiktion. In: Gerald Echterhoff und Martin Saar (Hrg.). Kontexte und Kulturen des Erinnerns. Halbwachs, M. (2002). Das Paradigma des kollektiven Gedâchtnisses. Konstanz: UVK Verlagsgesellschaft mbH, 2002. google scholar
• Frenzel, Elisabeth. Motive der Weltliteratur. Alfred Kröner Verlag, Stuttgart, 1988. google scholar
• Frenzel, Elisabeth. Stoffe der Weltliteratur. Alfred Kröner Verlag, Stuttgart, 1963. google scholar
• Gatt, Dashrat. Feministic Concerns through Fleshy Designs: A Revisit to Saadat Hasan Mantu’s Short Stories, The Criterion, December 2013 Vol IV, Issue VI, s.62 (2013). google scholar
• Jalal, A. Bölünmenin Acısı. İstanbul: Zoomkitap, 2017. google scholar
• Karaca, Birsen. Oğuz Atay’ın Yarattığı Tutunamayanlar Tipinin Evrensel Genleri. Folklor/Edebiyat, Cilt 17 sayı 67 2011/3 (2011) s29-36. google scholar
• Kişmir, Gonca. Uwe Timm’in Sıcak Yaz Adlı Romanındaki Motif ve Sembollerin Gelişim Romanı Bağlamında İncelenmesi. The 12th International Language, Literature and Stylistics Symposium Volume 1 Trakya University 2012, 168-172. google scholar
• Kumar, Rakesh. My personal Mantu: A tribute to Saadat Hasan Mantu from across the border. The Express Tribune, May 13, 2012. google scholar
• Nagendra. Premchand: An Anthology. Delhi: Bansal, 1981. google scholar
• Özenç, N. Praym Çand ve Hikayeciliği. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 13, 1999, p. 408-409. google scholar
• Premchand. माानसरोोवर, (भााग – ४), दिल्लीी: भाारत पुुस्तक भंंडाार, 2014, 88. google scholar
• Saleem Akhter. Urdu Adab ki Mukhtasir Tareen Tareekh. Lahor: Sang-e Meel Publications, 2009. google scholar
• Sharma, A. Gold, Dust, Or Gold Dust? Religion in the Life and Writings of Premchand. Journal of South Asina Literature, Vol, 21, No, 2, p. 112-122. Asian Studies Center, Michigan State University, 1986. google scholar
• Sharma, A. Heroines in Premchand’s Short Stories Recent Researches in Social Sciences and Humanities, Issue:2, Year:4. 2017. p.1-2. google scholar
• Soydan, Celal. Urdu Edebiyatında Fesadat Dönemi ve İlerici Yazarlar. Ankara: Nüsha, 2001. google scholar
• Yoğurt, C. Premçand’ın Öykülerinde Beylik Motifler. (Common Motifs in the Stories of Premchand). Ankara University Journal of Oriental Languages, 6(2): 108-17 (in Turkish), 2021a. google scholar
• Yoğurt, C. Premçand’ın Öykülerinde Kadın Motifleri (Woman Motifs in Premchand’s Stories). [Unpublished doctoral thesis] (in Turkish). Ankara: Ankara University Institıte of Social Sciences, 2021b. google scholar
• Yoğurt, Canan & Kişmir, Aykut. Boycott ofForeign Goods in the Stories ofPremchand. South Asia Research Vol. 44(2): 1-17, 2024. DOI: 10.1177/02627280241240033. google scholar