ىؤرلاو تلايكشتلا يف ٌةٌءارق :ةسامحلا نيواود يف ِلِبلإا تلاُ ثَُّمَت

Yıl 2025, Sayı: 47, 139 - 157, 22.10.2025

Hanan Akko

https://doi.org/10.26650/jos.1678090

https://izlik.org/JA67RH38TE

Öz

نيواود يف ةراتخملا ميدقلا يبرعلا رعشلا قاسنأ يف ةزجانلا اهتلايكشتو لبلإا ةعوضومب ثحبلا اذه ىنعُي اهتاقايس يف رضحي ،ةيرعشلا براجتلا جسن تانوكم نم اًيفاضإ وأ اًسيئر اًنوكم اهفصوب كلذو ،ةسامحلا ةميدق ةيرعش تاراتخم يف لبلإا تلاّ ثّمتل ةديدج ةيؤر مدقيل ثحبلا اذه ءاج انه نمو .ةتفلا ةينف تاعيونتب راعشلأاك ،اهفئاظوو اهيف ةعونتملا ةينفلا هتلاوحتو ،فيللأا ناويحلا اذه تلايكشت نع تابراقم اهيف مَدقت مل جهنملاب ،انهاه ،يدقنلا سحلا مزتليو.اًددع نيواود َ ةرَشعلا تزواجت يتلا ةسامحلا بتك يف ةعومجملا :رواحم ةثلاث اهمظتنت يتلاو ،ةسامحلا راعشأ يف لبلإا روصل ةينفلا طامنلأا ىلع ا ًزِ ّكرم يفصولا يئارقتسلاا يَقسن ىلإ ً ةفاضإ ،ن َ وْي َحُملا ناسنلإا امإو ،ةن َطَيَشُملا لبلإا امإو ،ةنَسْنؤُملا لبلإا امإف ؛ةَن َطَْيَشلا ،ةَن َ وْي َحلا ،ةَنَسْن َلأا ريثّكلا ىلإ رظنلابو .ةيللادلا هدصاقمو هتعيبط ةيرعشلا نيماضملا هذه نم لكلو .لبلإاب داهشتسلااو ةلضافملا تانوكم نم اًسيئر اًنوكم تناك ام لبلإا نأب رارقلإا يغبني ةسامحلا بتك يف ةنزتخملا ةيرعشلا براجتلا نم اًن ّوكم لبلإا هيف تل َكش يسيئر ىوتسم :نينثا نييوتسم ىلع اهَروضح ْ تقَقح دقف ،ماودلا ىلع ةيرعشلا ىؤرلا روضحلا اذه رايعمو .اًشَمَهُم اًيضَرع اًن ِ ّوكم لبلإا هيف ْتدب يعرف ىوتسمو .هاؤر ليكشتو ،هروص جسن يف ا ًمهم .ةسامحلا نيواود ءارعش نهذ يف ةليختملا تلالادلاو ،ةيريوصتلا يناعملا هتعدتسا ام ُ رادقم هدَدح كاذو

Anahtar Kelimeler

ال ََحْْيوَنَة , األْْن ََسَنَة , إلبل , دواوين الحماسة , اللغة العربية وبالغته

Hamase Divanlarında Develerin Tezahürleri: Biçimler ve Vizyonlar Üzerine Bir İnceleme

https://izlik.org/JA67RH38TE

Öz

Bu araştırma, “Ḥamâse” divanlarında seçilmiş eski Arap şiirinde develer konusunu ve onların tamamlanmış biçimlerini ele almaktadır. Develer, şiirsel deneyimlerin dokusunun temel ya da yardımcı bir unsuru olarak değerlendirilmektedir ve bağlamlarında dikkat çekici sanatsal çeşitliliklerle yer almaktadır. Bu bağlamda, bu çalışma, eski şiir seçkilerinde develerin temsillerine dair yeni bir bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır. Bu seçkilerde, bu evcil hayvanın biçimlenişleri, sanatsal dönüşümleri ve işlevleriyle ilgili daha önce yapılmamış yaklaşımlar incelenmektedir. Araştırma, Ebû Temmâm’a ait Ḥamâse ve Vahşiyyat (Küçük Hamase), Ḥamâse-Buhtürî, Ḥamâsetü’l-Hâlidiyyeyn, Şerḥu Dîvâni’l-Ḥamâse - Merzûkî, Ḥamâsetü’ẓ-ẓurefâʾ- Zevzenî,el-Ḥamâsetü’ş-Şeceriyye - İbnü’ş-Şecerî, el-Ḥamâsetü’l-Maġribiyye- el-Cürâvî, el-Ḥamâsetü’l-Baṣriyye- Ebü’l-Hasan el Basrî ve Ḥamâsetü’l-Kureşî-İbn Mes‘ûdel-Kureşî gibi eserleri kapsamaktadır. Araştırmada eleştirel bakış açısı, develerin Ḥamâse şiirlerindeki sanatsal imgelerinin türlerine odaklanan betimleyici ve tümevarımsal bir yöntem benimsemektedir. Bu imgeler üç ana eksende sınıflandırılmaktadır: insanlaştırma (ensene), hayvanlaştırma (hayvane) ve şeytanlaştırma (şeytane). Buna göre ya insanlaştırılmış develer, ya şeytanlaştırılmış develer ya da hayvanlaştırılmış insanlar incelenmektedir. Ayrıca, develerin karşılaştırma ve tanıklık aracı olarak kullanıldığı iki başka boyut da ele alınmaktadır. Bu şiirsel temaların her birinin kendine özgü bir doğası ve anlamsal amaçları bulunmaktadır. Genel olarak Hamase kitaplarında biriken şiirsel deneyimlere bakıldığında, develerin her zaman şiirsel vizyonların temel bir unsuru olmadığını kabul etmek gerekir. Develer iki düzeyde varlık göstermiştir: Ana düzey, burada develer imgelerin dokusunu oluşturup şiirsel vizyonların şekillenmesinde önemli bir unsur olmuştur. İkincil düzey, burada ise develer geçici ve marjinal bir unsur olarak görünmüştür. Bu iki düzeydeki varlığın kriterini, Hamase divanlarının şairlerinin zihninde çağrışım yapan görsel anlamlar ve hayali imgelerin derecesi belirlemiştir.

Anahtar Kelimeler

Develer , Ḥamâse Divanları , İnsanlaştırma , Hayvanlaştırma , Şeytanlaştırma

Camels’ Manifestation in Enthusiasm Anthologies : An Analysis of Forms and Visions

https://izlik.org/JA67RH38TE

Öz

This research focuses on camels and their established formations in selected patterns of ancient Arabic poetry found in the anthologies of Al-Hamasa. It examines camels as either a primary or secondary component in the weaving of poetic experiences, manifesting in striking artistic variations within these contexts. Hence, this study aims to provide a new perspective on the representations of camels in ancient poetic anthologies, which have not been previously approached in terms of their artistic transformations, diverse functions, and representations. These anthologies include works such as Diwan Al-Hamasa and Al-Wahshiyyat or The Lesser Hamasa, both compiled by Abu Tammam, as well as Hamasa by Al-Buhturi, Hamasa Al-Khalidiyyayn, the commentary on Diwan Al-Hamasa by Al-Marzuqi, Hamasa Al-Zurafa from the poetry of modern and ancient poets by Abdullah Al-Zuzani, Hamasa by Ibn Al-Shajari, The Moroccan Hamasa by Abu Al Abbas Al-Jurawi Al-Tadli, The BasriHamasa by Abu Al-Hasan Al-Basri, and The QurashiHamasa by Ibn Masoud Al-Qurashi. Here, the critical sense adheres to an inductive descriptive methodology, focusing on the artistic patterns of camel imagery in Al-Hamasa’s poetry. These patterns are organized into three main axes: anthropomorphism, zoomorphism, and demonization—either camels that are anthropomorphized, camels that are demonized, or humans that are zoomorphize. Additionally, the study considers two other systems: the camel as a comparison tool and a source of illustrative evidence. Each of these poetic elements possesses distinct characteristics and semantic purposes.

Anahtar Kelimeler

Camels , The Diwans of Al-Hamasa , Humanization , Animalization , Demonization

Kaynakça

• Ahmed, Mürşid. Ensenetü’l-Mekan fî Rivayât Abdurrahman Münîf. 1. bs. İskenderiye: Dârü’l-Vefâ, 2002. google scholar
• Akko, Hanan. Enmât’l-Mufârakatifi’ş-Şiʿri’l-Câhilî.Şarja: Dâiretü’s-Sekâfe, 2019. google scholar
• EbûTemmâm, Habîb b. Evs.el-Ḥamâsetü’ṣ-ṣuġrâ: el-Vaḥşiyyât. Thk. Abdülazîz el-Meymenî – Mahmûd M. Şâkir. Kahire: Dârü’l-Maârif, 1963. google scholar
• el-Bağdâdî, İbn Hamdûn. et-Teẕkiretü’l-Ḥamdûniyye. 1. bs.Beyrut: Dâr Sâdir, 1997. google scholar
• el-Basrî, Ebü’l-Hasan. el-Ḥamâsetü’l-Baṣriyye. Thk. Muhtârüddin Ahmed. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, tsz. google scholar
• el- Buhtürî, el-Velîd b. Ubeyd.el-Ḥamâse. Thk. Muhammed İbrahîm Huvver - Ahmed Muhammed Ubeyd. BAE: hey’etü Abu Dabili’s-Sekâfeve’t-Turâs, 2007. google scholar
• el-Cürâvî, Ahmed b. Abdüsselâm. el-Ḥamâsetü’l-Maġribiyye. Thk. Muhammed Rıdvân ed-Dâye. 1. bs.Beyrut: Dârü’l-Fikr el-Muâsir, 1991. google scholar
• el-Habratî, Ali Muhammed. el-İbil. Suudi Arabistan: Dârü’l-Habartî, tsz. google scholar
• el-Hâlidiyyân, Ebû Bekir ve Ebû Osman. Ḥamâsetü’l-Hâlidiyyeyn: el-Eşbâh ve’n-Neẓâʾir min eşʿâri’l-Müteḳaddimîn ve’l-Câhiliyyîn ve’l-Muḫaḍramîn. Thk. Muhammed Ali Dakka. Şam: vezâratü’s-Sekâfe, 1995. google scholar
• el-Kazvînî, Celâlüddîn el-Hatîb. et-Telḫîṣ. Thk. Abdurrahman el-Berkûkî. 2. bs. Kahire: Dârü’l-Fikr el-Arabî, 1932. google scholar
• el-Kureşî, İbn Mes‘ûd. Ḥamâsetü’l-Kureşî. Thk. Hayreddin Mahmûd Kabelâvî. Şam: vezâretü’s-Sekâfe, 1995. google scholar
• el-Merzûkî, Ahmed b. Muhammed. Şerḥu Dîvâni’l-Ḥamâse. Thk. Ğarîdeş-Şeyh. 1. bs. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-İlmiyye, 2003. google scholar
• el-Müberred, Ebu’l-Abbas. el-Kâmilfi’l-Lüğative’l-Edeb. 3. bs. Thk. Muhammed Ebü’l-Fadl İbrahim. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-Arabî, 1997. google scholar
• el-Mûmnî, Ömer Îd. “en-Nâkatu ve’s-Sahrâ fi Şi‘ri el-A‘şâ el-Kebîr”. Mecelletü’l-ʿulûm el-Arabiyye 24 (2012) 241-272. google scholar
• et-Tebrîzî, el-Hatîb. ŞerḥuDîvâni’l-Ḥamâse. Beyrut: Dârü’l-kalem, 1980. google scholar
• Eyyûp, Ahmed vd. Mevsûʿatü Meḥâsini’l-İslam. 1. bs.Kuveyt: dâr îlâf, 2015. google scholar
• ez-Zevzenî, Abdullah b. Muhammed. Ḥamâsetü’ẓ-ẓurefâʾmin eşʿâri’l-muḥdes̱ īn ve’l-ḳudemâ. Thk. google scholar
• Muhammed Cebbâr el-müebid.1. bs. Irak: vezâretü’l-İʿlâm, 1973. google scholar
• İbnü’l-Mu‘tez, Abdullah. el-Bedîʿ. Thk. IgnatyKrachkovsky. Beyrut: Dârü’l-Mesîra, 1982. google scholar
• İbnü’ş-Şecerî, Hibetullah b. Alî. el-Ḥamâsetü’ş-Şeceriyye. Thk. Abdülmuîn el-Mellûhî ve Esmâ el-Himsî. Şam: vezâretü’s-Sekâfe, 1970. google scholar
• Rifai, Muhammed Elmehdi. “Paradoks ve Cahiliye şiirinin Metin Yapısı Düzeyleri hamase Divanları Örnği” Rumeli dergisi 15 (2024): 880-892. google scholar