Bahreyn Basını ve Abdullah ez-Zâyid (1894-1945)

Yıl 2025, Sayı: 47, 303 - 315, 22.10.2025

Ömer Faruk Değirmenci

https://doi.org/10.26650/jos.1680717

Öz

Bu çalışma, Bahreyn edebiyatının sistemleşmesinde rol oynayan başlıca etkenlerden biri olan basın faaliyetlerinin ilerleme kaydetmesinde büyük bir etkiye sahip olan gazeteci ve şair Abdullah ez-Zâyid’in (1894-1945) hayatını ve gazeteci kişiliğini konu edinmektedir. Abdullah ez-Zâyid, ülkesini matbaayla tanıştıran ilk kişi olmasının yanında, 1939 yılından itibaren Körfez ülkeleri nezdinde çıkarılmaya başlayan ve Körfez bölgesinin haftalık ilk gazetesi unvanına sahip olan el-Bahreyn gazetesinin imtiyaz sahibidir. Onun, ülkesinde gazetecilik alanında yaptığı atılımlar; XX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Bahreyn’de çeşitlilik arz etmeye başlayan kısa hikâye, roman ve tiyatro örnekleri gibi edebî ürünler için bir dönüm noktası olmuştur. Nitekim II. Dünya Savaşı’nın devam ettiği yıllarda ez-Zâyid’in, muasırı olduğu şair ve yazarları, edebî yapıtlarını el-Bahreyn gazetesinde yayımlamaları konusunda teşvik etmesi, bahsi geçen dönemde ülke genelinde neşredilen edebî ve kültürel çalışmaların sayısında bariz bir artışın görülmesine vesile olmuştur. Öte yandan Türkçe literatürde yapılan taramalarda Bahreyn basınında önemli bir konuma sahip olan Abdullah ez-Zâyid’in hayatını ve gazeteci kişiliğini yeterince konu edinen herhangi bir akademik çalışmanın bulunmayışı, bu makalenin ortaya konulmasında en temel sebep olmuştur. Buradan hareketle söz konusu çalışma; önce Bahreyn basın tarihi adına ehemmiyet arz eden gelişmelere temas etmiş, ardından Abdullah ez-Zâyid’in hayatına, eserlerine ve gazeteci kişiliğine değinmiş, son olarak da el-Bahreyn gazetesinin ülke basınındaki yeri ve önemine ışık tutmuştur.

Anahtar Kelimeler

Bahreyn , Basın , Abdullah ez-Zâyid , el-Bahreyn Gazetesi

Bahraini Press and Abdullah al-Zāyid (1894-1945)

Öz

This study focuses on the life and journalistic personality of Abdullah alZāyid (1894-1945), a journalist and poet who played a significant role in the advancement of the Bahraini press. Abdullah al-Zāyid was not only the first person to introduce printing presses to his country but also the owner of the al-Bahrain newspaper’s concession, which began publishing in 1939 and holds the title of the first weekly newspaper in the Gulf region. His pioneering efforts in journalism represented a turning point for Bahrain’s literary production, which began to exhibit greater diversity in the late 20th century. Indeed, during World War II, al-Zāyid’s encouragement of contemporary poets and writers to publish their literary works in al-Bahrain newspaper led to a noticeable increase in the number of literary and cultural works published nationwide. Furthermore, the absence of any academic study in Turkish literature that adequately addresses the life and journalistic personality of Abdullah al-Zāyid, who holds a significant position in the Bahraini press, is the main reason for the emergence of this article. Based on this, the study touches upon the history of the Bahraini press, Abdullah al-Zāyid’s life, his works, and his journalistic personality, as well as shedding light on the place and importance of al-Bahrain newspaper in the press history of the country.

Anahtar Kelimeler

Bahrain , Press , Abdullah al-Zāyid , Al-Bahrain Newspaper

Kaynakça

• Abdullah, Ali Ahmed. “Dirâse Mukârane Beyne Karâri Menhi Ruhsati İnşâ’i Evveli Cerîde fî Memleketi’l-Bahreyn Senete 1939”Mecelletu’l-Buhûsi’l-İ'lâmiyye 59 (2021): 323-358. google scholar
• Ali ve el-Ğabbâşî & Ali Ahmed Abdullah ve Şu‘ayb Abdulmun‘im. “el-‘Avâmilu’l-Muessire fî Neş’eti’s-Sahâfe fî Memleketi’l-Bahreyn ve Zurûfuhâ: Dirâse Târîhiyye” et-Tecdîd 46 (2019): 9-35. google scholar
• ‘Âmir, Fethî Hüseyin. Târîhu’s-Sahâfeti’l-Arabiyye. Kahire: el-‘Arabî li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 2014. google scholar
• ‘Atiyye, Ahmed Muhammed. Kelimât min Cuzuri’l-Lu’lu’: Dirâse fîEdebi’l-Bahreyni’l-Hadîs. Kahire: el-Hey’etu’l-Mısriyyetu’l-‘Âmme, 1988. google scholar
• Dayı, Rümeysa Bakır. “Orta Doğu’da Edebî Gazeteciliğe Genel Bir Bakış” RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 15 (2024): 300-317. google scholar
• Halîfe, Abdullah. “Kırâ’e fî Ebhâsi Nedveti Abdillah ez-Zâid” el-Bahreynu’s-Sekâfiyye 12 (1997): 112-117. google scholar
• el-Hâtır, Mubârek. Nâbiğatu '--Bahreyn Abdullah ez-Zâyid (1894-1945) Hayâtuhû ve E'mâluhû. Bahreyn: el-Matba‘atu’l-Hukûmiyye li Vizâreti’l-İ‘lâm, 1988. google scholar
• Hüseyin, Ramle Abdulhamîd. “el-Bahreyn Mâ Beyne 1919-1939 Dirâsetu’l-Evdâ‘i’s-Siyâsiyyeti ve’s-Sekâfiyyeti ve’l-İctimâ‘iyyeti ve’l-İktisâdiyye”. Yüksek Lisans Tezi. Câmi‘atu’l-Kuveyt Merkezu Dirâsâti’l-Halîc ve’l-Cezîrati’l-‘Arabiyye, 2009. google scholar
• Hüseyin, Fehd. Târîhu’s-Serd ve Funûnihî fi’l-Bahreyn (1941-2018). Bahreyn: Usratu’l-Udebâi ve’l-Küttâb, 2021. google scholar
• Komisyon. el-Mevsû‘atu ’s-Sahafiyyetu’l-Arabiyye. Tunus: el-Munazzametu’l-‘Arabiyye li’t-Terbiyeti ve’s-Sekâfeti ve’l-‘Ulûm, 1995. google scholar
• er-Rumeyhî, Muhammed. “Abdullah ez-Zâid Râid li’s-Sahâfe ve’l-Makâli’s-Sahafî” el-Bahreynu’s-Sekâfiyye 11 (1997): 91-99. google scholar
• Serhân, Mansûr Muhammed. Rasdu’l-Hareketi’l-Fikriyye fi’l-Bahreyn Hilâle’l-Karni’l-İşrîn. Bahreyn: Mektebetu Fahrâvî, 2000. google scholar
• Serhân, Mansûr Muhammed. Muessisû ve Ruvvâdu’s-Sahâfe fî Memleketi’l-Bahreyn. Bahreyn: İttihâdu’s-Sahâfeti’l-Halîciyye, 2010. google scholar
• Serhân, Mansûr Muhammed. en-Nakdu’l-Edebî fi ’l-Bchneym Hilâle ’--Kami’--‘İrrin. Beyrut: el-Muessesetu’l-‘Arabiyye li’d-Dirâsât ve’n-Neşr, 2006. google scholar
• eş-Şâycî, Hilâl. es-Sahâfetu fi’l-Kuveyt ve’l-Bahreyn Munzu Neş’etihâ Hattâ ‘Ahdi’--İstiklâl. Bahreyn: Bânûrâma’l-Halîc, 1989. google scholar