RAĪS AL-ZĀKIRĪN’S SAFARNAMEH AND RELIGIOUS LIFE OF SHI‘IS IN ISTANBUL
Öz
In this study, which deals with an hajj travelogue written by Raīs al-Zākirīn; a Shi‘i pilgrim from Mashhad; a rawza-khān who recites some parts of the works on martyrs of the Shi‘i Imams aims to reveal a new and rich source on religious life of Shi‘is in Istanbul. This travelogue has a significance that its author stayed forty-one days in Istanbul during the Ramadan of the year (21 Sha‘bān-3 Shawwāl 1319/3 December 1901- 13 January 1902) in company with Shi‘i community of the city and presented religious services in the masjid of Vālidah Khān and in the houses of merchants to which he was invited. The travelogue is written in a daily base and not completed but the part about Istanbul days is like a Ramadan diary and records all the prayers and services he attended day by day. Hence it has very rich details about religious life of Shi‘is. This paper also aims to provide information about the extent of the relation between Shi‘i community in Istanbul and Iran regarding to their religious life.
Anahtar Kelimeler
Raīs al-Zākirīn’s Safarnameh and the Religious Life of Shi‘is in Istanbul
Öz
Shi‘i religious life in İstanbul has usually been narrated only through the ‘azādārī (mourning) ceremonies held during the first ten days of Muharram, a situation that reflects the sources available. Thus, apart from these ceremonies with their somewhat institutionalized character, the religious and sectarian realities of individuals’ daily lives have not yet been studied. In this paper, a previously unused source will be examined in detail and its contents evaluated exhaustively. The source in question is a hajj travelogue written by Raīs al-Zākirīn, a Shi‘i pilgrim from Mashhad and rawḍa-khwān who recites excerpts from works on the martyrs of the Shi‘i Imams such as the Rawḍat al-Shuhadā’ of Husain Wā‘iz al-Kāshifī (d. 910/1504). al-Zākirīn’s travelogue is significant as the author stayed in Istanbul for 40 days during the Ramadan of the year (21 Sha‘bān–3 Shawwāl 1319/3 December 1901–13 January 1902) in company with the city’s Shi‘i community, presenting religious services in the masjid of Vālidah Khān and in the houses of merchants to which he was invited. The travelogue includes daily entries and, while not complete, the section pertaining to Istanbul is similar to a Ramadan diary and records all the prayers and services the author attended each day. It is thus very rich in detail about Shi‘i religious life. This paper also aims to elucidate the relationship between the Shi‘i community in Istanbul and Iran with respect to religious life.
Anahtar Kelimeler
Reisüzzâkirîn’in Sefernâmesi ve İstanbul’daki Şiîlerin Dinî Hayatı
Öz
İstanbul’daki Şiîlerin dinî yaşantısı şimdiye kadar sadece Muharrem ayında düzenlenen azadarî merasimleri üzerinden anlatılmıştır. Bu durumda şüphesiz eldeki kaynakların mahiyeti etkili olmuştur ve daha çok kurumsal bir hüviyet taşıyan bu merasimlerin ötesinde dinin ve mezhebin bireylerin gündelik yaşamlarındaki tezahürleri ele alınamamıştır. Bu tek yönlülüğün aşılmasına katkı sağlamayı amaçlayan bu çalışmada, İstanbul’daki Şiîlerin dini hayatına dair şimdiye kadar istifade edilmemiş bir kaynak ele alınarak sunduğu bilgiler değerlendirilmektedir. Söz konusu edilecek kaynak, İstanbul yolunu kullanarak hacca giden Reisüzzâkirîn isimli Meşhedli bir ravzahânın (Kerbelâ ile ilgili mersiyeler okuyan kişi) sefernâmesidir, Bu sefernâme, müellifinin yaklaşık kırk gün (21 Şâban-3 Şevval 1319/3 Aralık 1901-13 Ocak 1902) kaldığı İstanbul’da Şiî toplulukla hemhal olması ve onlara gerek cami minberinde gerekse davet edildiği tüccarların evlerinde dinî hizmetler vermiş olması dolayısıyla çok önemlidir. Vaktinin çoğunluğunu hanın avlusundaki mescidde veya İranlılar’ın evlerinde geçirse de şehri gezme fırsatını da bulmuştur. Çarşı pazar gezip alışveriş yaptığı gibi camileri ve diğer tarihî eserleri görmeye ve köprü, tünel gibi o dönemin teknolojik yeniliklerini tecrübe etmeye de gayret göstermiştir. Reisüzzâkirîn’in günlük tarzında kaleme aldığı ancak tamamlayamadığı sefernâmesinin İstanbul bahsi, bir tür Ramazan günlüğüdür ve gün gün yapılan ibadetleri kaydetmesi itibariyle Şiîlerin dinî yaşantılarına dair ayrıntılar açısından oldukça zengindir. Bu metin aynı zamanda İstanbul’daki Şiîlerin dinî inançlarını yaşama anlamında İran’la irtibatlarının mahiyetine dair bilgiler de sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
