Mesleki Sonuç Beklentisinin Sendikal Farkındalık Ve Sendikal Tutuma Olan Etkisi: İİBF Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma

Öz

Türkiye, OECD ülkeleri arasında sendikalaşma oranı en düşük ülkeler arasında yer almaktadır. 2021 yılı Ocak ayında sendikalaşma oranı %14,40 olarak gerçekleşmiştir. Bu oran yaklaşık 14 milyon işçi arasında oldukça sınırlı kalmaktadır. Bireylerin sendikalara yönelik tutum ve farkındalığının sendikalaşma eğilimini belirleyen önemli faktörler olduğu bilinmektedir. Sendikaların işçi haklarını savunan, işçilerin çıkarlarını yükseltebilen örgütler olduğuna yönelik algı ve farkındalığı olan bireylerin sendikalara üye olma oranlarının daha yüksek olacağı düşünülmektedir. Diğer yandan bireysel pazarlık gücü artan nitelikli ve eğitimli işgücünün sendikalara daha az gereksinim duyduğu bilinmektedir. Bu çerçevede çalışmada kısa bir süre sonra işgücü piyasasına giriş yapması beklenen İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İİBF) dördüncü sınıf öğrencileri ile nicel bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırmada üniversite öğrencilerinin mesleki sonuç beklentisi ve sendikal farkındalıklarının sendikal tutuma etkisi Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi ile araştırılmıştır. Ayrıca öğrencilerin sendikal farkındalıklarının düzenleyici etkiye sahip olup olmadığı da incelenmiştir. Veriler anket tekniği ve kolayda örnekleme yöntemi ile elde edilmiştir. Analiz sonucunda öğrencilerin mesleki sonuç beklentisinin sendikal tutuma etkisi belirlenmez iken sendikal farkındalık artarken sendikal tutumun artığı tespit edilmiştir. Ayrıca mesleki sonuç beklentisinin sendikal farkındalık üzerinden sendikal tutumu dolaylı etkilediği belirlenmiştir. Araştırmada son olarak sendikal farkındalığın düzenleyici etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki Sonuç Beklentisi
• Sendikal Algı
• Sendikal Farkındalık
• SmartPLS
• PLS-SEM
• Düzenleyici Etki

The Effect of Professional Outcome Expectations on Union Awareness and Union Attitudes: Research on Students of a Turkish Economics and Administrative Sciences Faculty

Öz

Turkey has one of the lowest unionization rates among the OECD countries. In January 2021, the unionization rate was recorded as 14.40%; an extremely low figure, given the nation’s approximately 14 million workers. Attitudes and awareness of individuals toward unions are influential factors that stimulate the tendency toward unionization. When individuals perceive unions as organizations that defend workers’ rights and raise the interests of workers, this can result in higher membership rates. In contrast, a qualified and educated workforce with increased individual bargaining power requires fewer trade unions. Within this framework, a quantitative study was conducted with senior students expected to soon graduate and enter the labor market. The effects of university students’ vocational outcome expectations, trade union awareness, and perceptions were examined with partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM), to assess whether students’ awareness of trade unions exerts a regulatory impact. Data for this study were collected through surveys, employing an easy sampling method. The analysis of the students’ vocational outcome expectations did not reveal an effect on trade union attitudes. Conversely, when students’ awareness of trade unions increases, trade union attitudes simultaneously rise. Finally, the research indicated that union awareness exerts a regulatory impact.

Anahtar Kelimeler

• Vocational Outcome Expectations
• Trade Union Perception
• Trade Union Awareness
• SmartPLS
• PLS-SEM
• Regulatory Impact

Kaynakça

1. Ali, R.S., McWhirter, E.H. & Chronister, K.M. (2005). Self-efficacy and vocational outcome expectations for adolescents of lower socioeconomic status: A pilot study. Journal of Career Assessment, 13(40), 40-58. google scholar
2. Aiken, L.S., West, S. G. & Reno, R.R. (1991). Multiple regression: testing and interpreting interactions. Sage Publication, Inc. google scholar
3. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, (2021). İşkollarındaki işçi sayıları ve sendikaların üye sayılarına ilişkin 2021 Ocak ayı istatistikleri hakkında tebliğ. Erişim adresi: https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/67207/2021-ocak.pdf erişim tarihi: 02.03.2021. google scholar
4. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, (2003). İşkollarındaki İşçi Sayıları ve Sendikaların Üye Sayılarına İlişkin 2003 Ocak Ayı İstatistikleri. Erişim adresi: https:// www.ailevecalisma.gov.tr/tr-tr/istatistikler/calisma-hayati-istatistikleri/sendikal-istatistikler/isci-sayilari-ve-sendikalarin-uye-sayilari-hakkinda-tebligler erişim tarihi: 02.03.2021. google scholar
5. Aydoğan, A., ve Öztürk, M. (2019). Y kuşağının sendikalar hakkında tutumları: Süleyman Demirel Üniversitesi eğitim fakültesi öğrencileri üzerine bir uygulama, İş ve Hayat Dergisi, 5(9), 195- 230. google scholar
6. Ayverdi, İ. (2011). Misalli Büyük Türkçe Sözlük (2.bs). İstanbul: Kubbealtı Yayınları google scholar
7. Bain, G.S., Elsheikh, F. (1979). An inter-industry analysis of unionisation in Britain. British Journal of Industrial Relations, 17(2), 137-157. google scholar
8. Chang, T.F.H. (2003). A structural model of race, gender, class, and attitutes toward labor unions. The Social Science Journal, 40(2), 189-200. google scholar

9. Chin, W. W. (1998). The partial least squares approach for structural equation modeling. In G. A. Marcoulides (Ed.), Methodology for business and management: Modern methods for business research (pp. 295-336). New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates Publishers. google scholar
10. Clark, P. F. (2009). Building More Effective Unions (2nd ed.). Ithaca: Cornell University Press. google scholar
11. Civelek, M.E. (2018). Yapısal Eşitlik Modellemesi Metodolojisi. İstanbul: Beta Basım Yayın Dağıtım. google scholar
12. Çakır, F.S. (2019). Kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modellemesi (PLS-SEM) ve bir uygulama. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi,5(9), 111-128. google scholar
13. Çöllü, E.F. ve Öztürk, Y.E (2006). Örgütlerde inançlar-tutumlar tutumların ölçüm yöntemleri ve uygulama örnekleri bu yöntemlerin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 9(1-2), 373-404. google scholar
14. Deery, S., de Cieri, H. (1991). Determinants of trade union membership in Australia. British Journal ofIndustrial Relations, 29(1), 29-73. google scholar
15. Doğan, M. (2001). Büyük Türkçe Sözlük. Ankara: Vadi Yayınları. google scholar
16. Durmuş, A.F., Otlu, F. ve Özkan, Ö. (2019). Sosyal bilişsel kariyer teorisi ve öğrencilerin serbest muhasebeci mali müşavir olma hedefleri: İnönü Üniversitesi uygulaması, Gaziantep University Journal of Social Sciences, 18(4), 1381- 1398. google scholar
17. Dursun, S. (2014). Üniversite öğrencilerinin sendikalara yönelik tutumları. Sosyoloji Konferansları, 49, 33-46. google scholar
18. Erikli, S. (2018). Türkiye’de sendikaların durumu ve yeni misyon arayışları. International Journal of Labour Life and Social Policy, 1(1), 18-25 . google scholar
19. Etçi, H. (2018). 2000 sonrasında Türkiye’de gerekçeleri ile sendikal kriz, Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, Güz, 19 (43), 125- 149. google scholar
20. Fornell, C., & Larcker, D.F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18 (1), 39-50. google scholar
21. Fouad, N.A. & Guillen, A. (2006). Outcome expectations: looking to the past and potential future”, Journal of Career Assessment, 14(1), 130-142. google scholar
22. Gomez R., Gunderson M. & Meltz N. (2002). Comparing youth and adult desire for unionization in Canada, British Journal ofIndustrial Relations, 40(3) 521-542. google scholar
23. Gökçe, A. (2019). Geleceğin yönetici adaylarının sendikalara yönelik tutumlarına ilişkin araştırma. Emek Araştırma Dergisi, 10(16), 141-156. google scholar
24. Gürbüz, S. (2019). AMOS ile Yapısal Eşitlik Modellemesi. Ankara: Seçkin Kitabevi. google scholar
25. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., & Black, W. (1998). Multivariate Data Analysis (5th ed.). Englewood Cliffs: Prentice Hall. google scholar
26. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. I. (2010). Multivariate Data Analysis. (7th Ed.). New Jersey: Pearson Prentice Hall. google scholar
27. Hair, J.F., Hult, G.T.M. & Ringle, C.M. and Sarstedt, M. (2014). A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM), Los Angeles: Sage Publication. google scholar
28. Hodder A., Kretsos L. (2015). Young workers and unions: Context and overview. Hodder A. and Kretsos L. (Eds.) Young Workers and Trade Unions (1-15), Basingstoke: Palgrave. google scholar
29. Işık, E. (2013). Mesleki sonuç beklentisinin yordayıcıları olarak algılanan sosyal destek ve denetim odağı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(3), 1419-1430. google scholar
30. Işık, V. (2009). Endüstri ilişkilerinin yeni yüzü insan kaynakları yönetimi: emeği örgütsüzleştirme stratejisi, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(3), 147- 176. google scholar
31. Işık, V. (2018). Sendikal örgütlenme krizi ve çıkış yollarına ilişkin AB’den örnekler. EUropean Journal ofManagerial Research (EUJMR), 2(3), 8-22. google scholar
32. Kırel, Ç. (2004). Tutum ve Tutum Değişimi. Sezen Ünlü (Ed.), Sosyal Psikoloji kitabı içinde (s. 69-81), Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları. google scholar
33. Kıroğlu, F. (2019). Perakende Sektöründe Çalışanların Sendikal Örgütlenmeleri: Çanakkale İli Örneği. (Yüksek lisans Tezi) Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale. google scholar
34. Kline, R.B. (2011). Principles and Practice of Structural Equation Modeling. Guilford Press, New York. google scholar
35. Kochan, T.A. (1979). How American Workers View Labor Unions. Monthly Labor Review, 102(4), 23-31. google scholar
36. Lent, R.W., Brown, S.D. & Hackett, G. (2000). Social cognitive career theory. Duane Brown (Ed.), Career choice and development içinde (255-311), San Francisco, CA: Jossey-Bass. google scholar
37. Lent, R.W., Brown, S.D. & Hackett, G. (2000). Contextual support and barriers to career choice: a social cognitive analysis. Journal of Counselling Psychology, 47(1), 36- 49. google scholar
38. Lent, R.W., Brown, S.D. & Hackett, G. (1994). Toward a unifying social cognitive theory of career and academic ınterest, choice, and performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79-122. google scholar
39. Mahiroğulları, A. (2001). Türkiye’de 1980 sonrası sendikalaşma ve sendikalaşmayı etkileyen unsurlar. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 40, 124-144. google scholar
40. McShane, S.L. (1986). General Union attitude: a construct validation. Journal of Labor Research, VII(4), 403-417. google scholar
41. McWhirter, E. H., Rasheed, S., & Crothers, M. (2000). The effects of high school career education on social-cognitive variables. Journal of Counseling Psychology, 47, 330341. google scholar
42. Morand, D.A. (1998). Exploring the relationship between authoritarianism and attitudes toward unions. Journal of Business and Psychology, 12(3), 343-353. google scholar
43. Öcal, T. (2010). Sendikal kimlik. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (50), 563-573. google scholar
44. Özden, K. (2014). Üniversite öğrencilerinde psikolojik iyi oluşun psikososyal yordayıcılarının sosyal bilişsel kariyer kuramı açısından incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. google scholar
45. Palaz, S, Poyraz, O. (2019). Gençlerin sendikal algı ve tutumları üzerine bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 17(2), 59-73. google scholar
46. Sarı, S.V., Kabadayı, F. ve Şahin, M. (2017). Mesleki sonuç beklentisinin açıklanması: öz aşkınlık, öz bilinç ve öz- kontrol/ öz- yönetim. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 7(48), 145- 159. google scholar
47. Sarı Gerşil, Gülşen. (2004). Küreselleşme ve çok uluslu işletmelerin çalışma ilişkilerine etkileri. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 147-157. google scholar
48. Sarımehmet Duman, Ö. (2012). Sınıf mücadelesi ve sendikal örgütlenme: Yunanistan’da sınıf mücadelelerinin tarihi ve sosyal güvenlik reformu deneyimi. Çalışma ve Toplum Dergisi, (4), 121-148. google scholar
49. Sarstedt, M., R.C. M. & Hair, J. F. (2017). Partial least squares Structural Equation Modeling. In C. Homburg, M., Klarmann and A. Vomberg (Eds.), Handbook of market research, (pp.1-40). Heidelberg: Springer. google scholar
50. Seçer, B. (2009). Kadınların sendikalara yönelik tutumları ile cinsiyet ayrımcılığı algılarının sendika üyesi olma isteğine etkisi. Çalışma ve Toplum, (4) 27-60. google scholar
51. Selamoğlu, A. (2016). Gençler ve sendikal ilişki üzerine değerlendirme: yeni bir frekans arayışının kaçınılmazlığı. Çalışma ve Toplum, (2), 757-788. google scholar
52. Sutton, S. (1998). Predicting and explaining intentions and behaviour: how well are we doing?, Journal of Applied Social Psychology, 28(15), 1317-1338. google scholar
53. Tosun, Ü. ve Güntaş, S. (2018). Üniversite öğrencilerinin kariyer beklentileri ve empati eğilimleri: KKTC Örneği. European Journal of Managerial Research Dergisi, 2(2), 23-38. google scholar
54. Türk Dil Kurumu (2011). Türkçe Sözlük (11.bs), Ankara. google scholar
55. Uçkan Hekimler, B. (2015). Türkiye’de olumsuz sendikal algının içsel ve dışsal nedenleri. Sosyal Siyaset Konferansları, (68), 127- 154. google scholar
56. Uçkun, G., Uçkun, S. ve Üzüm, B. (2015). Büro yönetimi asistanlığı öğrencilerinin kariyer kararı yetkinlik ile mesleki sonuç beklentisi ilişkisi: (KMYO Örneği). Electronic Journal of Vocational Colleges, Kasım: 14. BÜROKON Özel Sayısı, 181- 190. google scholar
57. Urhan, B. ve Selamoğlu, A. (2008). İşçilerin sendikalara yönelik tutum ve davranışları; Kocaeli Örneği. Çalışma ve Toplum, (3) 171- 197. google scholar
58. Uzunbacak, H.H., Mesci, H. ve Uzunbacak, S.D. (2017). Adalet meslek yüksekokulu öğrencilerinin mesleki eğitimden sonuç beklentileri. Süleyman Demirel Üniversitesi, Vizyoner Dergisi, 8, 41- 55. google scholar
59. Yıldız, E. (2020). Smart PLS ile yapısal eşitlik modellemesi, Seçkin Kitabevi, Ankara. google scholar
60. Yılmaz, V., Can, Y. & Aras, N. (2019). Investigation of Attitude About Nuclear and Renewable Energy by Using Partial Least Squares Structural Equatıon Modeling. The Journal of Operations Research, Statistics, Econometrics and Management Information Systems. 7(1), 87-102. google scholar