Education Buildings in "First National Architecture" Style in Fatih District-İstanbul

Öz

This article, the main subject is examines educational buildings in the style of the First National Architecture in Istanbul’s Fatih district (historically referred as "the Suriçi region") as its main subject and aims to evaluate the common aspects of these structures in terms of history of art architecture. The study analyzes the examples are under two headings: Ottoman period examples (1910-1922) and the Republican Era examples (1923-1940). The examples, were built between 1910-1940, and have different types of floorplans, most of them have a “U-shaped floorplan”, while a few have a rectangular or “E-shaped floorplan”. A series of buildings that seem to have been planned as a result of a standard project are encountered among the examples. This buildings have a single-storied, octagonal, multi-purpose hall along the entrance axis overlooking the back garden. These schools are distinguished from other previous U- shaped schools by the presence of this multipurpose hall. The facades of the educational buildings have pointed arches, roof consoles, wide wooden eaves, tile decorations and many ornaments, all being distinctive to the First National Architecture style. The buildings from the Early Republican Era, especially those built by the 1930s, are found the have less concentrations of Seljuk or Ottoman decorative and architectural elements. As a result, this study has revealed for the first time that the plan designs used in the examined school buildings were in parallel the Western European and American examples of the period, and that a specific type of “standard project had been” applied to the educational school buildings in Istanbul. Another important finding is that the educational building from the Republican Era are simpler examples, in terms of ornamentation, which is in line with the general tendency of the First National Architecture style.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman
• early Republic
• educational buildings
• architecture
• floorplans

İstanbul Fatih’te Birinci Ulusal Mimarlık Üslubundaki Eğitim Yapıları

Öz

Bu makalede, İstanbul’da Fatih ilçesi (tarihsel olarak “Suriçi” bölgesine karşılık gelen alan) içinde, Birinci Ulusal Mimarlık üslubunda yapılmış olan eğitim yapılarının incelenmesi; mimari ve sanat tarihi açısından bu yapıların ortak yönlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, İstanbul’un Fatih ilçesi sınırları içerisindeki “Birinci Ulusal Mimarlık” üslubundaki eğitim yapıları, Osmanlı dönemi (1908-1923) ve Cumhuriyet dönemi (1923- ) olmak üzere iki alt başlık altında ele alınmıştır. Tespit edilen toplam 19 yapı, çeşitli plan tiplerine sahiptirler. Çoğunlukla “U” plan şemasına sahip olan yapılar arasında az sayıda dikdörtgen ve “E” planlı yapılar da yer almaktadır. Fatih Suriçi bölgesinde, Birinci Ulusal Mimari üslubundaki okullar içinde, bir “Tip proje” uygulamasının sonucu olarak planlandığı anlaşılan bir seri yapı ile de karşılaşmaktayız. Genel hatları ile “U” plana sahip olmakla birlikte, giriş aksında, arka bahçeye bakan tek katlı, sekizgen planlı, çok amaçlı bir salona sahip olan bu yapılar, daha önceki diğer “U” planlı yapılardan çok amaçlı bu mekânın varlığı ile ayrılmaktadır. İstanbul Fatih’teki eğitim yapılarının cephelerinde, içinde bulundukları Birinci Ulusal Mimarlık üslubuna özgü; sivri kemerler, çatı konsolları, geniş ahşap saçaklar, çini dekorasyon ve birçok süsleme öğesi yer almaktadır. Plan simetrisinin cephelere yansıdığı bu yapılarda, Selçuklu ya da Osmanlı bezeme ve mimari öğelerinin ise, özellikle 1930’lara kadarki ilk dönem örneklerinde yoğunlaştığı görülmektedir Sonuç olarak, incelenen okul binalarında kullanılan plan tasarımlarının dönemin Batı Avrupa ve Amerika örnekleri ile paralel düzeyde olduğu, yine bu kapsamda incelenen örneklerde uygulanan tip projenin sadece İstanbul’daki okul yapılarında görüldüğü ilk kez bu çalışmayla ortaya konulmuştur. Ayrıca üslubun genel eğilimine uygun olarak Cumhuriyet dönemi okullarının daha yalın örnekler olduğu, diğer bir önemli tespit olarak karşımıza çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı
• Erken Cumhuriyet
• Eğitim Yapıları
• Mimari
• Plan

Kaynakça

1. Acer, Özlem. “Tarihi-Mimari Yapılar Ulusal Mimarlık Akımına Yozgat’tan Örnek Bir Yapı: Cumhuriyet Mektebi/İlkokul Binası”, I. Uluslararası Bozok Sempozyumu Bildiri Kitabı, (2016): 382-383. google scholar
2. Alpagut, Leyla. “Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Ankara’daki Eğitim Yapıları”, Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, 2005. google scholar
3. Alpagut, Leyla. “Erken Cumhuriyet Döneminde Ankara’daki Eğitim Yapıları”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, 2005. google scholar
4. Alsaç, Üstün. “Türkiyede Mimarlık Düşüncesinin Cumhuriyet Dönemi’ndeki Evrimi”, Mimarlık Dergisi,11-12, (1973): 12-25. google scholar
5. Alsaç, Üstün. Türk Mimarlığı, İstanbul,1992. google scholar
6. Anonim, İlk Mektep Planları Albümü, Maarif Vekaleti, Ankara, 1933. google scholar
7. Anonim, İstanbul Okulları Kılavuzu, İstanbul, 1936. google scholar
8. Anonim, Maarif Albümü, School Life in Turkey, Maarif Vekaleti, Ankara, 1928. google scholar

9. Arlı, Belgin Demirsar. “Kütahya Çiniciliği”, Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, İstanbul, (2007): 329-345. google scholar
10. Arlı, Hakan. “Kütahyalı Mehmed Emin Usta ve Eserlerinin Üslubu”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 1989. google scholar
11. Arlı, Hakan. “Darülmuallimat Binası”, İstanbul Ansiklopedisi, 2, (1994): 567-568. google scholar
12. Aslanapa, Oktay, Osmanlılar Devrinde Kütahya Çinileri, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayını, 1949. google scholar
13. Aslanoğlu, İnci. “Birinci ve İkinci Milli Mimarlık Akımları Üzerine Düşünceler”, Mimaride Türk Milli Üslubu Semineri, (İstanbul, 11-12 Haziran), İstanbul, (1984): 41-51. google scholar
14. Aslanoğlu, İnci. Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı, İstanbul, 2010. google scholar
15. Aslanoğlu, İnci. “Cumhuriyetin İlk Yıllarında Mimari”, Türkler. 18: 253-258, Ankara, 2022. google scholar
16. Atıcı, Alper. “Sinop-Ayancık’ta Erken Cumhuriyet Dönemi İlkokul Binası: Kurtuluş İlkokulu (Mehmet Akif Ersoy Ortaokulu)”, Sanat Tarihi Dergisi, 30/1, (2021): 435-455. google scholar
17. Aydoğdu, Ayşe. “Manisa’da Cumhuriyet Dönemi Eğitim Yapıları (1923-1950)”, Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli, 2021. google scholar
18. Ayverdi, Ekrem Hakkı. Osmanlı Mimarisinde Fatih Devri (1451-1481), III.cilt,İstanbul,1953. google scholar
19. Batur, Afife. “Milli Olarak Adlandırılan Mimari Eğilimler”, Mimarlık, 298, (2001): 42-46. google scholar
20. Batur, Afife. Vedat Tek Kimliğin İzinde Bir Mimar, İstanbul, 2002. google scholar
21. Berkes, Niyazi. Türkiye’de Çağdaşlaşma, Ankara: Bilgi Yayınevi, 1973. google scholar
22. Bozdoğan, Sibel. Modernizm ve Ulusun İnşası: Erken Cumhuriyet Türkiyesinde Mimari Kültür, İstanbul, 2002. google scholar
23. Çakılcı, Diren. “Bir Hukuk Mektebi: Medresetü’l-Kuzat”, Mediterranean Journal of Humanities, (MJH), III/1, (2013): 89-110. google scholar
24. Çelemoğlu, Ş. ve Atıcı, A.. “Erken Cumhuriyet Dönemi İlkokul Yapılarına bir Örnek:Malatya Gazi İlkokulu”, Anasay, 5/15, (2001): 125-144. google scholar
25. Çoban Seymen, Hanife. “Arşiv Belgelerine Göre Zeyneb Sultan Külliyesi”, Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya, 2019. google scholar
26. Demirkan, Özgür ve Karaibrahimoğlu, Selin. “Eğitim Tarihi İzdüşümünde Fiziksel Mekanın İnşası, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Giresun’da Eğitim Yapıları”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XIX/38, (2019-Bahar): 99-133. google scholar
27. Dresslar, Fletcher Bascom. American Schoolhouses. U.S. Government Printing Office, 1911. google scholar
28. Ekinci, Selen, “I. Ulusal Mimarlık Dönemine Ait Yapıların Deneysel ve Sayısal Olarak İncelenmesi”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul, 2015. google scholar
29. Ergin, Osman Nuri. Meceelle-i Umur-ı Belediyye, İstanbul,1995. google scholar
30. Fırat, Nurcan İnci. “XX. Yüzyıl Başlarında Görülen Osmanlı Mimarisi”, Türkler.10: 287-297, Ankara, 1999. google scholar
31. Gençaydın, Emine Esen. “Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi Mekansal Sorunlara Yaklaşımı ve Etkisi”, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, 1996. google scholar
32. Gül, Murat. “Erken Dönem Cumhuriyet Mimarisinin İmparatorluk ve Cumhuriyet Devri Çağdaşlaşma Çabalarının İlişkisi Bakımından İncelenmesi”, Cumhuriyet’in Mekânları /Zamanlan / İnsanları, Ankara, (2010): 275-287. google scholar
33. Gündüz, Filiz. “Mahmut Paşa Külliyesi”, TDV İslam Ansiklopedisi. 27: 380-381. Ankara, 2003. google scholar
34. Gündüz, Mehmet. “Osmanlı’dan Günümüze Uzanan Bir Eğitim Kurumu: Gelenbevi Anadolu Lisesi”, Milli Eğitim, 48/224, (2019): 213-239. google scholar
35. Gürsoy, Elif. “Uşak’ta Erken Cumhuriyet Dönemi İlkokul Mimari Yapısı: Gazi Mustafa Kemal İlkokulu Örneği”, Sosyal Bilimler Dergisi, 18/69, (2019): 32-40. google scholar
36. Gyure, Dale Allen.“The Transformation of the Schoolhouse: Modernizing School Architecture in the 19th and 20th Centuries”, School Time! Spatial and Temporal Dimensions of Educational Globalization, Montreal, 16-17 May, 2016. Erişim: 29.09.2022. http://school-time.conference.mcgill.ca/recordings.html google scholar
37. Işık, Gün. “Kayseri’de Erken Cumhuriyet Dönemi Eğitim Yapıları”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri, 2010. google scholar
38. Karabeyeser, Merve ve Karadayı Yenice, T. “Gaziantep Cumhuriyet Dönemi Eğitim Yapıları”, Mimarlık Planlama ve Tasarım Alanında Araştırma ve Derlemeler, Gece Kitaplığı, Ankara, 2019. google scholar
39. Katoğlu, Murat. “Cumhuriyet Türkiye’sinde Eğitim, Kültür”, Sanat, Çağdaş Türkiye Tarihi 1908-1980 4, Hazırlayan Sina Akşin, 393-502, İstanbul, 2008. google scholar
40. Kedik, Zeynep, “Eskişehir Kent Merkezindeki Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi Yapıları”, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, 2002. google scholar
41. Kızıldere, Selda, “İstanbul’da Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi Yapılarının Kent Bütünü İçindeki Yerinin Değerlendirilmesi”, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul, 2005. google scholar
42. Koçak, Kıvanç. “İstanbul’un Anadolu Yakasında Birinci Ulusal Mimarlık Döneminde Yapılmış Eğitim Yapıları”, Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul, 2019. google scholar
43. Kuban, Doğan. İstanbul Bir Kent Tarihi, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2000. google scholar
44. Kul, Fatma Nurşen. ‘’Erken Cumhuriyet Dönemi İlkokul Yapıları’’, Mimarlık, 360, (Temmuz- Ağustos 2011), İstanbul, (2011): 68-69. google scholar
45. Küçük, Melih. “İstanbul Tarihi Yarımada ve Çevresinde Cumhuriyet Dönemi İlköğretim Okulları Mimarisi (1923-1938)”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul, 2001. google scholar
46. Kürkman, Garo. Toprak, Ateş, Sır Tarihsel Gelişimi Atölyeleri ve Ustalarıyla Kütahya Çini ve Seramikleri, İstanbul, 2005. google scholar
47. Kütükoğlu, Mübahat S. “Darül-hilafetil Aliyye Medresese ve Kuruluşu Arefesinde İstanbul Medreseseleri”, İslam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, 7/1-2, (1978): 45. google scholar
48. Kütükoğlu, Mübahat S. XX. Asra Erişen İstanbul Medreseleri, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2000. google scholar
49. Mills, Wilbur Thoburn. American School Building Standards, Franklin Educational Publishing Company,1910. Erişim:30.09.2022.https://mdh.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16795coll16/id/7047/rec/35 Missouri Annual Reports of Public Schools, 1905. google scholar
50. Müller-Wiener, Wolfgang. İstanbul’un Tarihsel Topografyası, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002. google scholar
51. Ogan, Aziz. Mahmut Paşa Külliyesi, İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu, İstanbul, 1951, 6. google scholar
52. Öner, Göksu Özden. “Konya Merkez ve İlçelerinde Erken Cumhuriyet Dönemi Eğitim Yapıları”, Turkish Studies, 14/3, (2019): 881-903. google scholar
53. Öner, Göksu Özden. “Tanzimat>tan Cumhuriyet>e Konya>da Eğitim Yapıları (1839-1939) ”, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul, 2016. google scholar
54. Özbek Y “Erken Cumhuriyet Döneminde (1923-45) Kayseri"de Okul Yapıları”. Belleten278, (2013): 271-303. google scholar
55. Özel, Heval Şimşek. “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e İzmir’de Eğitim Yapıları”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, 2018. google scholar
56. Özer, M. ve Saban, D. Aksaray İli Kent Merkezindeki Erken Cumhuriyet Dönemi Mimari Mirasının İncelenmesi, Ç.Ü Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 35/9, (2018): 134. google scholar
57. Özyiğit, H. “Cumhuriyetin İlk Mektepleri: Buldan Cumhuriyet Numune Mektebi/Dört Eylül Mektebi”, Türk Düşüncesi Yolunda Mehmet Akgün’e Armağan, Ankara, (2018): 677-711. google scholar
58. Parlak, Özge ve Yaldız, Esra. “Konya’da Erken Cumhuriyet Dönemi İlkokul Yapıları”, Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 12/24, (2017): 175-202. google scholar
59. Parlak, Özge ve Yaldız, Esra. ‘’Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi Eğitim Yapıları’’, Yaşar Erdemir’e Armağan: Sanat Tarihi Yazıları, Konya, (2019): 793-831. google scholar
60. Sahtiyancı, E. ve Benli Yıldız, N. “Erken Cumhuriyet Dönemi İlkokul Yapılarına Akçakoca’dan Bir Örnek: Orhan Gazi İlkokulu”, Sanat Tarihi Dergisi, 39/2, (Ekim 2020): 589-603. google scholar
61. Sakaoğlu, Necdet. Osmanlı’dan Günümüze Eğitim Tarihi, İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2003. google scholar
62. Seçkin, Selçuk ve Sönmezer, Şükrü. “Mimar Vedat Tek ve Mimarlığı”, Eyüp Sultan Sempozyumu IV: Tebliğler (5-7 Mayıs 2000), İstanbul, 2000, 243-249. google scholar
63. Selah (Sayar), Z. “Mektep Binalarında Estetik”. Mimar 8, (1931): 254. google scholar
64. Selah (Sayar), Z. “Mektep İnşasında (Plân Tip)in Mahzurları”. Mimar 4, (1931): 124-125. google scholar
65. Selah (Sayar), Z. “Mektep İnşasında İktisadi Düşünceler”. Mimar 6, (1931): 205-206. google scholar
66. Selah (Sayar), Z. “Devlet İnşasında Tip Plân Usulünün Mahzurları”, Arkitekt 9, (1936): 259-260. google scholar
67. Sıkıçakar, Ayşe. “Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi Giriş Cepheleri Analizi”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul, 1991. google scholar
68. Sönmez, Zeki. “Cumhuriyet Dönemi Mimarlığının Fikir Temelleri”, Cumhuriyet’in Yetmiş Beş Yılında Kültür ve Sanat Sempozyum Bildiriler, (18-19 Mart 1999), İstanbul, (2000): 63-70. google scholar
69. Sözen, Metin ve Tapan, Mete. 50 Yılın Türk Mimarisi, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul,1973 google scholar
70. Sözen, Metin. “Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi ve Mimarları”, Mimaride Türk Milli Üslubu Semineri, (İstanbul 11-12 Haziran 1984 Bildiriler), İstanbul: Atatürk Kültür Merkezi Yay., (1984): 35-39. google scholar
71. Sözen, Metin. Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı, Ankara, 1984. google scholar
72. Tekeli, İlhan. “Mimar Kemalettin ve Eseri Hangi Ortamda Gelişti”, Mimar Kemalettin ve Çağı:Mimarlık / Toplumsal Yaşam /Politika, Ankara, (2009): 23-39. google scholar
73. Töpper, Daniel ve Isensee, Fanny. “From “School Building” to “School Architecture” - School Technicians, Grand School Buildings and Educational Architecture in Prussia and The USA in The Nineteenth Century”, HistoriayMemoria de laEducaciön 13, (2021): 375-423. google scholar
74. Tuncer, Orhan Cezmi. “Mimaride Türk Milli Üslubu İlkeleri”, Mimaride Türk Milli Üslubu Semineri. (İstanbul, 11-12 Haziran 1984 Bildiriler), İstanbul, (1984): 67-69. google scholar
75. Turan, Şerafettin. Tarihe Tanıklık Eden Okullar, Hazırlayan Turan Şerafettin, İstanbul, 2010. google scholar
76. Uçar, Aygül. “İzmir Konutlarında Karosimanlar”, Sanat Tarihi Dergisi, XXIII/I, (Nisan 2014): 67-81. google scholar
77. Ünlüsoy, Ayşegül Koç. “Yozgat İli 1. Ulusal Mimarlık Dönemi Yapılarının Analizi ve Üslup Değerlendirmesi”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya, 2010. google scholar
78. Yabancı, Orhan. “Çanakkale ve Balıkesir Yöresinde I. Ulusal Mimarlık Akımı”, Yüksek Lisans Tezi, Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale, 2012. google scholar
79. Yavuz, Yıldırım ve Özkan, Süha. “Osmanlı Mimarlığının Son Yılları”, Tanzimattan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, 4, İstanbul, (1985): 1078-1090. google scholar
80. Yavuz, Yıldırım ve Özkan, Süha. “Osmanlı İmparatorluğunun Son Yılları”, Modern Türk Mimarlığı, Ankara, (2007): 38-52. google scholar
81. Yavuz, Yıldırım ve Süha Özkan. “Ulusal Bir İfade Bulmak: Birinci Ulusal Üslup”, Modern Türk Mimarlığı, Ankara, (2007): 55-68. google scholar
82. Yavuz, Yıldırım. “İkinci Meşrutiyet Döneminde Ulusal Mimari Üzerindeki Batı Etkileri”, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 2-1, (1976): 9-31. google scholar
83. Yavuz, Yıldırım. “Mimar Kemalettin Bey (1870-1927)”, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi,7-1, (1981): 53-76. google scholar
84. Yavuz, Yıldırım. Mimar Kemalettin ve I. Ulusal Mimarlık Dönemi, Ankara, 1981. google scholar
85. Yavuz, Yıldırım (1994). “Tek Vedat”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi 7: 232, İstanbul, 1994. google scholar
86. Yavuz, Yıldırım. “Fethiye Medresesi”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi 3: 301, İstanbul,1994. google scholar
87. Yavuz, Yıldırım. “Medreset’ül Kuzat”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi 5: 326-327, İstanbul, 1994. google scholar
88. Yavuz, Yıldırım. “Yeni Bulguların Işığında Mimar Kemalettin ve Yapıtları”, Mimar Kemalettin ve Çağı: Mimarlık / Toplumsal Yaşam / Politika, Ankara, (2009a): 129-140. google scholar
89. Yavuz, Yıldırım. İmparatorluktan Cumhuriyete Mimar Kemalettin, 1870-1927, Ankara, 2009b. google scholar
90. Yavuz, Yıldırım. “Yeni Bulguların Işığında Mimar Kemalettin ve Yapıtları”, Mimar Kemalettin ve Çağı: Mimarlık / Toplumsal Yaşam / Politika, Ankara, (2009): 129-140. google scholar
91. Yavuz, Yıldırım. İmparatorluktan Cumhuriyete Mimar Kemalettin, 1870-1927, Ankara,2009. google scholar
92. Atatürk Kitaplığı Arşivi google scholar
93. Cumhurbaşkanlığı/Başkanlık Osmanlı Arşivi google scholar
94. İstanbul 4 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu K ve TVKBK Arşivi. google scholar
95. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). İrade Maarif (İ.MF) 17/9, 27 Muharrem 1329 (28 Ocak 1911). google scholar
96. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). İrade Maarif (İ.MF) 17/9, 28 Muharrem 1329 (29 Ocak 1911). google scholar
97. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif İbtidai (MF. İBT) 308/26, 16 Rebiülevvel 1329 (17 Mart 1911). google scholar
98. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1209 / 67, 6 Cemaziyelevvel 1330 (23 Nisan 1912). google scholar
99. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1209 / 67. 18 Zilhicce 1332 (7 Kasım 1914). google scholar
100. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1209/67. 24 Recep 1332 (18 Haziran 1914). google scholar
101. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1209/38. 16 Mayıs 1331 (29 Mayıs 1915). google scholar
102. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1215/2. 16 Cemaziyelevvel 1334 (21 Mart 1916). google scholar
103. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1215/2. 25 Mayıs 1332 (7 Haziran 1916). google scholar
104. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1220/ 37. 2 Muharrem 1335 (29 Ekim 1916). google scholar
105. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1217/59. 25 Ramazan 1334 (26 Temmuz 1916). google scholar
106. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1229/ 19. 5 Zilkade 1335 (23 Ağustos 1917). google scholar
107. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF. MKT.) 1243/88. 26 Rebiülahir 1340 (27 Aralık 1921). google scholar
108. https://www.istanbulmuzayede.com google scholar
109. https://nny.com google scholar
110. https://sehirharitasi.ibb.gov.tr google scholar