Glass and Metal Finds from the Southern Basilica Excavations at Perge

Öz

The prehistoric history of the ancient city of Perge, which was located in the territory of Pamphylia, dates back to the Late Neolithic and Chalcolithic Periods and reveals important urbanization models models during the Hellenistic, Roman, and Byzantine eras. This article covers the glass and metal artifacts found in the Southern Basilica of Perge, as excavated by the Antalya Museum in 2016- 2017. The research, aims to determine the stylistic and functional characteristics of these glass and metal artifacts and to date them using analogical comparisons with parallel samples found in other regions. After hand and digitally drawing the materials, they were cataloged by determining their forms, types, and functions. In light of the determined results, the study aims to answer various questions regarding the Early Byzantine period of the city and region. The study evaluates the finds examined herein alongside the social and political history of the Early Byzantine period, with the aim of providing important information about Perge’s social and economic life and of helping illuminate trade relations among the settlements. Once the metropolis of Pamphylia, in 250 AD Perge became the metropolis of the then Attaleia province (now Antalya) losing this title in the 6th century AD before moved to the city’s acropolis in the 7th century AD due to increased pressure and threats from Arabs and the Sassanid. The glass and metal finds presented within the scope of the study also contain data which support this chronology, with the majority of the finds dating back to the 5th -7th centuries AD.

Anahtar Kelimeler

• Perge
• Church
• Byzantine Period
• Glass
• Metal

Proje Numarası

38217

Perge Güney Bazilika Kazılarında Ele Geçen Cam ve Metal Buluntular

Öz

Pamphylia Bölgesi’nin territoriumu içerisinde yer alan Perge Antik Kenti’nin tarih öncesi geçmişi Geç Neolitik ve Kalkolitik Dönemlere kadar uzanmakta; Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde önemli kentleşme modeli göstermektedir. Bu makale, Antalya Müzesi tarafından 2016-2017 yıllarında kazısı yapılan Perge Güney Bazilikası’nda ele geçen cam ve metal eserleri kapsamaktadır. Bu çalışma kapsamında, cam ve metal malzemeler içinden seçilen gruplar üslup ve işlev özellikleri saptanıp, diğer merkezlerdeki paralel örneklerle analojik olarak karşılaştırılarak değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Malzemeler el ve dijital çizim çalışmalarının ardından form, tür ve işlevleri tespit edilerek kataloglanmıştır. Tespit edilen sonuçlar ışığında, kentin ve bölgenin Erken Bizans Dönemi’ne dair çeşitli soruları yanıtlamak amaçlanmıştır. Çalışmada incelenen buluntuların dönemin sosyal ve siyasi tarihi ile birlikte değerlendirdiğimizde, Perge’nin sosyal ve ekonomik yaşamına ilişkin önemli bilgiler sunması ve yerleşimler arasındaki ticaret ilişkilerini aydınlatmasına yardımcı olması hedeflenmiştir. M.S. 250 yılında Pamphylia’nın metropolisi olan Perge, bu ünvanını M.S. 6. yüzyılda yitirerek Attaleia vilayetinin metropolisi olmuş ve artan Arap ve Sasani baskı ve tehditlerinden dolayı M.S. 7. yüzyılda Akropolis’e taşınmıştır. Çalışma kapsamında ele alınan cam ve metal buluntular da bu kronolojiyi destekler veriler içermekte, buluntuların çoğunluğu M.S. 5.-7. yüzyıllar arasına tarihlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Perge
• Bazilika
• Bizans Dönemi
• Cam
• Metal

Destekleyen Kurum

İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi

Proje Numarası

38217

Teşekkür

Perge Kazısı malzemelerini çalışmama izin veren ve desteklerini hiç esirgemeyen kazı başkanı sevgili hocam Prof. Dr. Sedef Çokay-Kepçe’ye; Kendisinden bu alanda çok şey öğrendiğim Doç. Dr. Ayça Tiryaki Türkmenoğlu’na; Araştırma kapsamında bilgilerini ve önerilerini benimle paylaşan Prof. Dr. Asnu Bilban Yalçın’a ve tüm bana kattığı öğretileri ve sabrı için Doç. Dr. Özgü Çömezoğlu Uzbek’e sonsuz teşekkürlerimi sunarım.

Kaynakça

1. Abbasoğlu, Haluk ve Wolfram Martini. “Perge Akropolisi’nde 1994 Yılında Yapılan Çalışmalar”, 17. KST-2, 121-127. Ankara: 1996. google scholar
2. Abbasoğlu, Haluk ve Wolfram Martini. “Perge Akropolisi’nde 1995 Yılında Yapılan Çalışmalar”, 18. KST-2, 51-63.Ankara: 1997. google scholar
3. Abbasoğlu, Haluk ve Wolfram Martini. “Perge Akropolisi’nde 1996 Yılında Yapılan Çalışmalar”, 19. KST-2, 93-105.Ankara: 1998. google scholar
4. Abbasoğlu, Haluk ve Wolfram Martini. “Perge Akropolisi’nde 1997 Yılında Yapılan Çalışmalar”, 20. KST-II, 179-194.Ankara: 1999. google scholar
5. Abbasoğlu, Haluk ve Wolfram Martini. Die Akropolis von Perge: Survey undSondagen 1994-1997. Band 1, Verlag: Mainz, Zabern, 2003. google scholar
6. Altun, F. İmrana. “Küçükçekmece Göl Havzası (Bathonea) Metal Buluntuları.” Yüksek Lisans tezi, Trakya Üniversitesi, 2019. google scholar
7. Antonaras, Anastasios. “Opsıxa^Kiva supr^aTa ano to ıspo tt|ç PaGiXucr|ç KaTro ano rr|v Ayia So^ia ®SGGaXovııcr|ç.” IAthens: TameionArchaiologikonPoron, (2016): 117-132. google scholar
8. Baybo, Selda. “Patara Kazıları’ndan (1989-2001) Ele Geçen Cam Eserler.” Yüksek Lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, 2003. google scholar

9. Baybo, Selda. “Late Antique/Early Byzantine Glass Vessels from Trench Q18 at Limyra: Excavation Seasons 2007-2009”, Late Antique/Early Byzantine Glass in the Eastern Mediterranean, 189-198. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
10. Boardman, John. “Excavation in Chios.” The British School at Athens Supplementary, 20, (1989): 110-125. google scholar
11. Buluç, Nurtaç. “Perge Güney Bazilika Kazıları Seramik ve Diğer Buluntular.” Yüksek Lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, 2022. google scholar
12. Contardi, Simona. “Late Antique Glass from Iasos (Caria).” Late Antique/Early Byzantine Glass in the Eastern Mediterranean, 123-132. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
13. Czurda-Ruth, Barbara. Hanghaus 1 in Ephesos Die Glaser Wien: Forschungen in Ephesos VIII, 2007. google scholar
14. Çakmakçı, Zeynep. “A Typological Approach to the Glass Goblet Production from Late Antiquity to the Middle Ages in the Light of Recent Finds.” Late Antique/Early Byzantine Glass in the Eastern Mediterranean, 49-66. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
15. Çelikbaş, Ersin. “2005-2014 Parion Kazısı Metal (bronz-demir-kurşun) Buluntuları.” Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, 2016. google scholar
16. Çokay-Kepçe, Sedef vd. Pamphylia>nın Yüce Kenti Perge: Arkeolojik Rehber. İstanbul: Homer Kitabevi, 2019. google scholar
17. Çömezoğlu, Özgü.“Demre Aziz Nikolaos Kilisesi Kazılarında 1996-1999 Yılları Arasında Bulunan Aydınlatma İşlevli Cam Eserler.” Yüksek Lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2001. google scholar
18. Çömezoğlu, Özgü. “Akdeniz Çevresi Ortaçağ Camcılığı Işığında Demre Aziz Nikolaos Kilisesi Cam Buluntular.” Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, 2007. google scholar
19. Çömezoğlu, Özgü. “Bizans Döneminde Günlük Kullanım Amaçlı Cam Objeler ve Kullanım Alanları Üzerine Düşünceler.” Sanat Tarihi Yıllığı 20, (2012): 17-49. google scholar
20. Demir, E. Çiğdem. “Perge Konut Alanı Cam Eserleri Antik Çağda Cam ve Perge Konut Alanı “A” Evi Cam Eserleri Üzerine Tipolojik Bir İnceleme.” Yüksek Lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, 1998. google scholar
21. Demirer, Ünal. “Kibyra Metal Buluntuları.” Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi, 2013. google scholar
22. Demirton, Ceren. “Patara Kent Bazilikası Litürjik Taş Eserler.” Yüksek Lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, 2018. google scholar
23. Dusenbery, Elsbeth, B. Samothrace: The Necropolis andCatalogues of Burials. New Jersey, 1998. google scholar
24. Enez, Ayberk. “Küçükçekmece Göl Havzası (Bathonea) Metal Buluntuları.” Yüksek Lisans tezi, Trakya Üniversitesi, 2019. google scholar
25. Ferrazzoli, Federica Adele. “Byzantine Small Finds from Elauissa Sebaste.”,Byzantine Small Finds in Archaeological ContextsBYZAS 15, 289-307. İstanbul: Ege Yayınları, 2012. google scholar
26. Foss, Clive. “The Persians in Asia Minor and the End ofAntiquity.” The EnglishHistoricalReview 90, (1975): 721-747. google scholar
27. Foy, Daniele. “Un atelier de verrier a Beyrouth au debut de la conquete islamique.” Syria 77 (1), (2000): 239-290. google scholar
28. Gençler, Çiğdem. “I vetri di Hierapolis / Hierapolis Camları.” Ricerche Archeologiche Turche Nella Vale Del Lykos/ Lykos Vadisi Türk Arkeoloji Araştırmaları, 209-289. İtalya: 2000. google scholar
29. Gençler-Güray, Çiğdem. “Elauissa Sebaste Antik Yerleşimi Cam Buluntuları.” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2009. google scholar
30. Gençler-Güray, Çiğdem. “Kaunos’un Erken Bizans Dönemi Cam Buluntuları.” Anadolu / Anatolia 36, (2010): 215.226. google scholar
31. Gençler-Güray, Çiğdem. “The Glass Finds.”Elaiussa Sebaste III — L’Agora Romana, 234-244. İstanbul: Ege Yayınları, 2010. google scholar
32. Gill, M. A. V. Amorium Reports. Finds I, The Glass (1987—1997). Oxford: BAR International Series 1070, 2002. google scholar
33. Golofast, Larissa. “Early Byzantine Glass from the Tauric Chersonesos (Crimea).” Late Antique/Early Byzantine Glass in the Eastern Mediterranean, 301-335. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
34. Gültekin, Arzu. “Pisidia Antiokheia Antik Kenti Metal Buluntuları.” Yüksek Lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, 2012. google scholar
35. Harden, B. Donald. “New light on Roman and Early Medieval Window Glass.” Glastechnische Berichte 23 (1959): 8-16. google scholar
36. Hayes, John W. Excavations Saraçhane in İstanbul. Vol. II, Oxford: Princeton University Press, 1992. google scholar
37. Hellenkemper, Hansgerd ve Friedrich Hild. Lykien und Pamphylien. Tabulaİmperii Byzantini 8, Wien: Verlag Der Österreichischen Akademie Der Wissenschaften, 2004. google scholar
38. Herzfeld Ernst ve Samuel Guyer. Meriamlik und Korykos. Monumenta Asiae Minoris Antiqua II, Manchester: Manchester Univercity Press, 1930. google scholar
39. Hill, George Francis. BMC Lycia, A Catalogue of the Greek Coins in The British Museum. Lycia, Pamphylia andPisidia. London: Printed by Order the Trustees of the British Museum, 1897. google scholar
40. Işıklıkaya, Işıl R. “Perge Mozaikleri: Macellum, Güney Hamam ve Geç Dönem Meydanı Doğu Portiği.” Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, 2010. google scholar
41. Ivanova, Vera. AnciennesEglises etAnciensMonasteres dans lespays bulgare duIVauXIIsiecle. Sofia: Dans Annuaire du Musee National, 1922. google scholar
42. Kanyak, Serra. “Late Roman/Early Byzantine Window Glass from the Marmaray Rescue Excavations at Sirkeci.” Late Antique/Early Byzantine Glass in TheEasternMediterranean, 25-47. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
43. Kara, Onur ve Mustafa Demirel, “Perge 2014 Yılı Kazıları.” ANMED, (2015): 239-250. google scholar
44. Katsnelson, Natalya. “Glass Vessels from the Painted Tomb at Migdal Ashkelon.”Atiqot, XXXVII, (1999): 67-82. google scholar
45. Kazhdan, A. ve L. Bouras. “Lighting in Everyday Life.” The OxfordDictionary of Byzantium, Vol.2, Oxford University Press: 1991, 1227. google scholar
46. Krautheimer, Richard. “The Transept in The Early Christian Basilica.” Studies in Early Christian, Medieval, andRenaissanceArt, 59-68. London: 1969. google scholar
47. Krizanac, Milica. “Glass from Early Byzantine Gradina on Mount Jelica (Serbia).” Late Antique/Early Byzantine Glass in the Eastern Mediterranean, 265-284. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
48. Lemerle, Paul. “Saint Demetrius De Thessalonique Et Les Problemes Du Martyrion Et Du Transept.” Bulletin de CorrespondanceHellenique 77, (1953): 660-694. google scholar
49. Lledo, Berta ve Sheila D. Matthew. “Bottoms and Bases”, Serçe Limanı Vol 2: The Glass of An Eleventh-Century Shipwreck, Haz. George Bass, Berta Lledo, Sheila Matthews, Robert H. Brill, 421-430. Texas A&M University Press: 2009. google scholar
50. Martini, Wolfram ve Norbert Eschbach, Die Akropolis von Perge. Die Ergebnisse der Grabungen 1998- 2004 und 2008. Antalya: Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü, 2017. google scholar
51. Megaw, A. H. S. Kourion: Excavations in theEpiscopalPrecinct. Princeton, N.J: Princeton University Press; Washington, D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 2007. google scholar
52. Meyer, Carol. “Glass from the North Theater Byzantine Church, and Soundings at Jerash, Jordan, 1982-1983.” Basor Supplement, 25, (1988): 175-222. google scholar
53. Milavec, Tina. “5th-6th Century Glass from the Hilltop Settlement of Tonovcoc Grad (Slovenia).” Late Antique/ Early Byzantine Glass in the Eastern Mediterranean, 285-300. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
54. Muluk, Yunus. “Öküzlü Kuzey Kilise Örneğinde Erken Bizans Dönemi Kilikia ve Isauria Transeptli Bazilikaları.” Yüksek Lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2006. google scholar
55. Olcay, B. Yelda. “Antalya’nın Demre (Kale) İlçesindeki Aziz Nikolaos Kilisesi Kazısı 1989-1995 Yılları Cam Buluntuları.” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 1997. google scholar
56. Olcay, B. Yelda. “Lighting Methods in the Byzantine Period and Findings of Glass Lamps in Anatolia.” JGS 43, (2001): 77-87. google scholar
57. Olcay, Uçkan, B. Yelda. “Olympos Kazısı Cam Buluntuları.” Olympos I, 2000-2014 Araştırma Sonuçları. 195-199. İstanbul: Akmed Series in Mediterranean Studies, 2017. google scholar
58. Oral Çakmakçı, Zeynep. “Örnekler Işığında Bizans Asia’sında Cam Sanatı.” Doktora tezi, Ege Üniversitesi, 2008. google scholar
59. Ostrogorsky, Georg. Bizans Devleti Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2015. google scholar
60. Özgümüş, Üzlifat. “Anadolu’da Bizans Dönemi Camcılığı.” Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi 12, (1993): 39-43. google scholar
61. Özgümüş, Üzlifat. “Byzantine Glass Finds in the Roman Theather at İznik (Nicaea).” Byzantinische Zeitschrift 101, (2008), 727-735. google scholar
62. Özgümüş Canav, Üzlifat. “Late Roman/Early Byzantine Glass from the Marmaray Rescue Excavations at Sirkeci, İstanbul”, Late Antique/Early Byzantine Glass in The Eastern Mediterranean, 17-24. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
63. Özgümüş Canav, Üzlifat ve Kanyak Serra. “Recent Glass Finds From Pantocrator Church in Istanbul.” Annales du 19e Congres deL’associationInternatıonalePourL’histoire du Verre, 350-356. Koper: 2012. google scholar
64. Öztaşkın, Muradiye. “Stratonikeia Bizas Dönemi Cam Buluntuları.” Stratonikeia ve Çevresi Araştırmaları I (2015): 175-188. google scholar
65. Pseudo Epiphanius. “Notitia Episcopatuum.” Erişim 5 Nisan 2023. https://topostext.org/work/567#2.1 google scholar
66. Ramsay, William Mitchell. The Historical Geography of Asia Minor. London: John Murray, 1890. google scholar
67. Rott, Hans. Kleinasiatische Denkmaler ausPisidien, Pamphylien, Kappadokien undLykien. Dieterich: Leipzig, 1908. google scholar
68. Saldern, Axel Von. “Glass from Sardis.” AJA 66, (1962): 5-12. google scholar
69. Saldern, Axel Von. Ancient and Byzantine Glass from Sardis.Harvard University Press: 1980. google scholar
70. Savur Yıldız, Sümeyra. “Smyrna Agorosı’ndaki Geç Antik Çağ Cam Buluntular.” Yüksek Lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2016. google scholar
71. Schatzchock, Martina. “Glass From Terrace House 2 at Ephesus.” Late Antique/Early Byzantine Glass in the Eastern Mediterranean, 115-122. İzmir: TÜBİTAK, 2009. google scholar
72. Stern, E. Marianne. “Ancient and Medieval Glass From The Necropolis Church at Anemurium.” IX. Congres de l’AssociationInternationalepour l’Historie du Verre, 35-63. France: 1985. google scholar
73. Stern, E. Marianne. Roman, Byzantine and Early Medieval Glas, 10 BCE-700 CE, Ernesto Wolf Collection. Ostfıldern, Germany: New York, N.Y.: Hatje Cantz; Distributed Art Publishers, 2001. google scholar
74. Stern, E. Marianne. “Early Byzantine Glass from Athens (5th-8th centuries).” Byzantine Small Finds in Archaeological ContextsBYZAS 15, 49-60. İstanbul: Ege Yayınları, 2012. google scholar
75. Sternini, Mara. “I vetri provenienti dagli scavi della missione italiana a Cartagine (1973-1977).” Journal of GlassStudies 41, (1999): 83-103. google scholar
76. Tek, Ahmet Tolga. “Side Sikke Buluntuları Işığında MS 622/3’de Pamphylia’ya “Olası” Bir Sasani Saldırısı”, Colloquium Anatolicum 14, (2015): 116-129. google scholar
77. Waldbaum, Jane C. MetalworkFrom Sardis, London: Harvard University Press, 1983. google scholar
78. Weitzmann, Kurt. Age of Spirituality, LateAntique and Early ChristianArt, ThirdTo Seventh Century. Catalogue of the exhibition at The Metropolitan Museum of Art, New York: Yale University Press, 1979. google scholar
79. Zachos, L. Konstantinos. An Archaeological Guide to Nicopolis. Athens: Ministry of Culture & Sports, 2015. google scholar