Road and Bridge Construction Initiated by the Ottoman Empire in Anatolian Provinces during the Early 20th Century (1908-1918) and Works of German Architects and Engineers

Öz

The Ottoman Empire did not yet have a modern road transportation network both within and among cities during the early 20th century. The existing roads, a significant number of which were established along old caravan routes, were also inadequate. To overcome this deficiency, the Ottoman government (Committee of Union and Progress 1908–1918) issued a decree in early 1910, under the Ministry of Trade and Public Works, with the aim of modernising infrastructure such as roads and bridges in key locations such as Istanbul, the capital, and major provincial centres like Bursa and Erzurum in Anatolia. Nevertheless, in the military and educational sectors, the Ottoman Empire faced a shortage of skilled technical staff and engineers for these initiatives. Given this situation, the Ottoman Empire sought assistance from its primary ally, the German Empire, to provide technical professionals. Following the announcement of the Turkish government’s intention to recruit German engineers and architects for infrastructure projects in various German newspapers and magazines, twelve experts applied for this assignment, but only five of them were chosen and invited to Istanbul. Research has been conducted in Turkish and German archives within this framework to investigate the criteria for admission to service, the social and legal challenges encountered during their service, and the strategies and actions of German architects and engineers such as Köhler, Zöller, Beutner, Weise, and Höppner, who were recruited by the Ottoman Empire. Some findings from these archives are shared in this article. The archival documents evaluated in this article demonstrate that, despite its good intentions, the Union and Progress government lacked the financial means to undertake public works, leading to difficulties in paying the salaries of the foreign experts hired by the Turkish government and in covering the costs of the planned works. Most importantly, the foreign experts employed in the Ottoman provinces, where Eastern culture and way of life prevailed, faced problems of integration with local administrators and officials. Archival sources show that, due to a lack of resources and incompatibility, most of the experts brought from Germany, with a few exceptions, were sent back to their countries after 1-2 years stay. With the exception of the works of Architect Lehmann and Engineer Köhler in Istanbul and Engineer Höppner in Erzurum Province, the archival sources examined do not sufficiently provide concrete examples of the plans and practises of German architects and engineers recruited to Turkish service during their tenure. However, what has been identified, albeit in limited numbers, is presented in this article. This study shows that, due to the shortage of local technical staff, the influential positions in the Ministry of Trade and Public Works, which was responsible for infrastructure and superstructure as well as public buildings, were seized by foreign experts, and that there was serious competition between France and Germany for the import of all kinds of technical and construction materials needed for the modernisation of roads and cities from companies in their own countries. This study also shows that these two countries engaged in a secret war to establish dominance in every field of the weakened Ottoman Empire.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Government
• road construction
• bridge construction
• German Engineers

XX. Yüzyıl Başında Osmanlı Devleti’nin Anadolu Vilayetlerinde Başlattığı Yol ve Köprü Yapım İşleriyle (1908-1918) Bu İşlerde Görevlendirilen Alman Mimar ve Mühendisler

Öz

Osmanlı Devleti XX. Yüzyıl başlarına gelindiğinde hem şehir içlerinde hem de şehirlerarasında henüz modern bir karayolu ulaşım ağına sahip değildi. Daha öncesinde var olan ve çoğu eski kervan yollarından uyarlanmış olanları da yetersizdi. Ülkenin başlıca sorunlarından biri haline gelen bu meseleyi halletmek üzere Osmanlı Hükümeti (İttihat ve Terakki 1908-1918) 1910 yılı başlarında Ticaret ve Nafia Nezaretince çıkarılan bir kararname ile başta başkent İstanbul olmak üzere Anadolu’da Bursa ve Erzurum gibi vilayet merkezi şehirlerde yol ve köprü gibi altyapıların modernleştirilmesini amaçlar. Ancak tıpkı askeri ve eğitim alanlarda olduğu gibi Osmanlı Devleti’nin bu işlerde de görevlendirilecek yeterli sayıda teknik elemanı/mühendisi yoktu. Bu durum dikkate alınarak o yıllarda Osmanlının en önemli müttefiki olan Almanya İmparatorluğu’ndan teknik eleman temini konusunda yardım istenir. Almanya’da yayım yapan çeşitli gazete ve dergilerde Türk Hükümeti’nin yol ve köprü işlerinde görevlendirmek üzere Alman mühendis ve mimarları hizmetine almak istediği bilgisinin ilan edilmesinden sonra ilk aşamada on iki kadar uzman bu görev için müracaatta bulunur ve aralarından sadece beşi seçilerek İstanbul’a çağrılır. Bu makalede yukarıda belirtilen düşünce çerçevesinde Osmanlı Devleti’nin hizmetine alınan Köhler, Zöller, Beutner, Weise ve Höppner gibi Alman mimar ve mühendislerin; hizmete kabul şartları, görev sürecinde yaşadıkları sosyal ve hukuki sorunlar ile bu uzmanların yaptığı planlamalar ve uygulamaların tespiti için Türk ve Alman arşivlerinde araştırmalar yapılmış ve buralardan elde edilen birtakım sonuçlar paylaşılmıştır. Makalede değerlendirilen arşiv belgeleri, düşüncesi iyi olmakla birlikte İttihat ve Terakki Hükümeti’nin bayındırlık alanında yapacağı işlerin altından kalkacak mali gücünün yetersiz olduğunu, bu sebepledir ki Türk Hükümeti hizmetine alınan yabancı uzmanların maaşlarının ödenmesinde ve yapılacak işlerin masraflarının karşılanmasında zorluklar yaşandığını gösterir. Fakat hepsinden önemlisi, istihdam edilen yabancı uzmanların Doğu kültürü ve yaşam biçiminin hâkim olduğu Osmanlı vilayetlerinde yerel idarecilerle ve görevlilerle yaşamış oldukları uyum sorunlarıdır. Öyle ki arşiv kaynakları, Almanya’dan getirilen uzmanların, birkaç istisna dışında, çoğunun kaynak yetersizliği ve uyumsuzluk nedenleriyle 1-2 yıl sonra ülkelerine geri gönderildiğini gösterir. İncelen arşiv kaynakları Türk hizmetine alınan Alman mimar ve mühendislerin görev süreleri boyunca yaptığı planlamalar ve uygulamalar hakkında Mimar Lehmann ve Mühendis Köhler’in İstanbul’da, Mühendis Höppner’in Erzurum Vilayetinde yaptığı işler dışında yeterli somut örnekler sunmaktan uzaktır. Ancak sınırlı sayıda da olsa tespit edilenler bu makalede okuyucuya aktarılmıştır. Bu arşiv araştırmasının ortaya koyduğu en ilginç tespitlerden biri de yerli teknik eleman eksikliği nedeniyle kamu binaları yanında alt- ve üstyapıdan sorumlu Nafia Nezaretindeki nüfuzlu makamların yabancı uzmanlar tarafından ele geçirilmiş olması nedeniyle yol ve şehirlerin modernizasyonu için ihtiyaç duyulan her türlü teknik ve inşaat malzemesinin kendi ülkelerindeki firmalardan ithali konusunda Fransa ve Almanya arasında ciddi bir rekabetin ve dahası zayıf düşmüş Osmanlı Devleti’nin her alanında hegemonya oluşturmak için gizli bir savaşın yürütülmüş olmasıdır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Hükümeti
• yol yapımı
• köprü yapımı
• Alman Mühendisler

Kaynakça

1. Anonim. „Konstantinopel- Aus Erzurum“, Osmanischer Lloyd, 29. Dezember 1910. google scholar
2. Anonim. „Bericht aus Bursa“, Osmanischer Lloyd, 25 April 1911. google scholar
3. Anonim. „Neue bauliche Unternehmungen in Konstantinopel“, Deutsche Bauzeitung, Berlin (1915), 388. google scholar
4. Anonim. „Eine Brücke über den Bosporus“, Deutsche Bauzeitung, Berlin (1916), 468. google scholar
5. Anonim. „Chronik. Wiederaufbau des Mausoleums der Sultane Osman und Urchan in Brussa.“, Deutsche Bauzeitung, Berlin (1917), 104. google scholar
6. Anonim. „Gesuchte Ingenieure für Wege- und Brückenbau in der Türkei.“, Zentralblatt der Bauverwaltung, Nr. 35, XXX. Jhrg. Berlin (1910), 243. google scholar
7. Anonim. „Bestimmungen über die Genehmigung zur Ausführung von Vorarbeiten in der Türkei“, Zentralblatt der Bauverwaltung, Nr.9. XXXI. Jhrg. Berlin, 28 Januar 1911, 64. google scholar
8. Anonim. „Deutsche Ingenieure für türkische Dienste gesucht.“, Zentralblatt der Bauverwaltung, Nr. 7, XXXI. Jhrg. Berlin (1911), 51. google scholar

9. Anonim.“Die Verbesserung des Stadtplans von Konstantinopel als Folge der GroBen Brande“, Zentralblatt der Bauverwaltung, Nr. 70, 38. Jhrg. Berlin (1918), 345. google scholar
10. Yavuz, Mehmet, “Ein preu/iischer Baumeister in Osmanischem Dienst: August Carl Friedrich Jasmund”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt.26, Sa.1, (2009), 235-252. google scholar
11. Yavuz, Mehmet, “Bağdat Demiryolu Mimarisi (Hochbauten der Bagdadbahn)”, Die Bagdadbahn-Ein Umriss deutsch-türkischer Beziehungen Gesammelte Beitrage, M. Florian Hertsch/Mutlu Er, Editör, Verlag Dr. Kovaç, Hamburg, (2016), 217-223, google scholar
12. Yavuz, Mehmet, Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn [Anadolu ve Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları], Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2014. google scholar
13. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Plan, Proje ve Krokiler (PLK)-p-05413 Trabzon-Erzurum yolu Kop varyantı kısmi planı (FR). google scholar
14. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Plan, Proje ve Krokiler (PLK)-p-4113-0001 Erzurum-Trabzon-Osluk Köprüsü 1913. google scholar
15. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Meclis-i Vükela Mazbataları (MV)_00247_000075_002_001. 25 Şevval 1335-5 Temmuz 1333 (5 Temmuz 1917) Mazbata. google scholar
16. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Meclis-i Vükela Mazbataları (MV)_00247_000075_001_001. (Nafia Nezareti-İrade-i Seniyye Müsveddesi). google scholar
17. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 16. Anlage zu Bericht No. 131 vom 15. April 1910. google scholar
18. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 13. Telegramm-Entzifferung von Pera am 15. April 1910. google scholar
19. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr: 15, 131. Kaiserlich Deutsch Botschaft, Pera, den 15. April 1910. google scholar
20. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 28. zu II. 2024-2140. google scholar
21. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 22. Der Minister der öffentlichen Arbeiten. Berlin, den 9 Mai 1910. google scholar
22. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 70, 71, 72. Königl. Württembergisches Ministerium der Auswartigen Angelegenheiten Stuttgart, den 3. Mai 1911. google scholar
23. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 81 Kaiserlich Deutsche Botschaft J. Nr. 3452, an 4427. Pera, den 18 November 1911. google scholar
24. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 82, 83. Abschrift zu II. 4427. Constantinople le 17/30 Jere 1327-1911. google scholar
25. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 93 Kaiserlich Deutsche Botschaft. Pera, den 31. Januar 1912 JNo. 373., Nr. 94 Abschriftt. Cassel, Kr. Gelnhausen, den 18. Jan. 1912. google scholar
26. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 109 Ausw. Amt II. An 2692 Duisburg 12. 7. 13. google scholar
27. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 53. Kaiserlich Deutsches General-Konsulat Konstantinopel, den 10. Dezember 1910, Bericht Nr. 550 / J. Nr. 7656, Ausw. Amt II.-5657 Pr. 15. Dez. 1910. google scholar
28. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 56 Kaiserlich Deutsches General-Konsulat Bericht Nr. 556./J.Nr. 7822. Konstantinopel, den 14. Dezember 1910. google scholar
29. BArch, R 901/06688. Image/Belge. Kaiserlich Deutsche Botschaft JNo: 2173, Therapia, den 29. August 1910. google scholar
30. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 45. Telegramm, Therapia, den 28. August 1910. google scholar
31. BArch, R 901-06688. Image/Belge. Abschrift II 0 3308, Erzurum, le 16 Juillet 1912. google scholar
32. BArch. R 901-06688. Image/Belge Nr. 61. Abschrift zu II. 0. 5723. google scholar
33. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 63. Abschrift zu II. 0. 5723. Kaiserlich Deutsche Botschaft, Pera, den 15. Dezember 1910. google scholar
34. BArch, R 901/6688, Image/Belge Nr. 111. Abschrift I 28940 Hermann Klette Architekt und gepr. Baumeister. google scholar
35. Neuhof-Reinfeld-Holst, den 29.9.13. google scholar
36. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 112. Kaiserlich deutsche Botschaft. J.Nr. 4514 Ausw. Amt II.0-4078. google scholar
37. Pr. 30. OKT 1913. Pera, den 26. Oktober 1913. google scholar
38. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 113. Neuhof-Reinfeld-Holst, den 15.10.13. google scholar
39. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 114. Abschrift zu II.0 4078 Kaiserl. Botschaft J.Nr. 4514. Pera, den 26. Oktober 1913. Auf das Schreiben vom 15.10.13. google scholar
40. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 120. Königliches Hochbauamt Altona, Nr. 2806 den 28. November 1913. google scholar
41. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 192. Telegramm. Konstantinopel, den 24. Oktober 1916. google scholar
42. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 200. Ausw. Amt II. 1270, Berlin, ..., 22. November 1916. google scholar
43. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 201. Eilt!, zu II. 1270. An die Kaiserl. Botschaft in Konstantinopel. google scholar
44. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr. 49. Dr. İng. E. J. Köhler. Zivilingenieur. Zerbst, den 1. September 1910. google scholar
45. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr.77. Kaiserlich Deutsche Botschaft, Therapia, den 5. September 1911.7. No. 2428. google scholar
46. BArch, R 901-06688. Image/Belge Nr.: 40, 77, 98, 104. google scholar
47. PA AA Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 10, 11. Betrifft: Bewerbungsgesuch des Bauingenieurs . Georg Neuendorf. Tapiau, den 8. Mai 1910. google scholar
48. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. Ausw. Amt II-2210-Eurer Exellenz, .., Kairo den, 10 Mai 1910. google scholar
49. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 23. zu 1722-Saarberg, den 8. Juli 1910. An Kaiserliche deutsche Botschaft zu Konstantinopel. google scholar
50. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 27. IN 1389 Hildesheim, 23 Juni 1910. An die Kaiserlich deutsche Botschaft, Terapia. google scholar
51. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 30. Vorgang 1727 . Wilmersdorf b. Berlin, den 13 Juli 1910. google scholar
52. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 92, 93. Abschrift zu II O 1694. google scholar
53. PA AA, R 14154. Image/Belge Nr. 007-A 29254, 4. September 1917. Heiligenstadt, 3 September 1917, An das Auswartiges Amt, Berlin. google scholar
54. PA AA, R 14154. Image/Belge Nr. 010 zu A 29254 Berlin den 7. September 1917. Herrn Architekt Sepp Spannmacher. google scholar
55. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 8. Hubert von Graeve ., Osterode . 27. Mai 1910. google scholar
56. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 011. Ermsleben . 9. Mai 1910, An das Kaiserliche Reichsamt des İnnere zu Berlin. google scholar
57. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 16-17. Ermsleben . 1. Juni 1910, Sa. Egxellanz Freiherrn Marschall von Bieberstein . Konstantinopel. google scholar
58. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 31. Hubert von Graeve, Osterode a. Harz, den 12. Juli 1918. google scholar
59. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 7. Betriff: Bewerbung um eine der von der K. Türkische Regierung ausgeschriebene Ingenieurstellen, Landau Platz, den 14. Mai 1910. google scholar
60. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 69. Le 24 Sept. 10. A son Excellence, Monsieur le ministre du Commerce et des Traveaux Publics Constantinople. google scholar
61. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr.: 7, 34, 68, 69, 114, 116, 120, 121, 124, 126, 129, 130, 137. google scholar
62. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 111. google scholar
63. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge. Telegramme An Deutsche Botschaft Konstantinopel, 26. September 1910. google scholar
64. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 98. Erzeroum den 2.ten Januar 1912. google scholar
65. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 74, Bremen, den 24. September 1910. google scholar
66. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 55. Dr. İng. E. J. Köhler. Zivilingenieur, Zerbst, den 1. September 1910. google scholar
67. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 63, Dr. İng. E. J. Köhler. Zivilingenieur. Zerbst, den 17. September 1910. google scholar
68. PA AA, Konstantinopel 156. Image/Belge Nr. 66. Dr. İng. E. J. Köhler. Zivilingenieur. 24. September 1910. google scholar
69. PA AA, Konstantinopel 157. (8 Sayfa Osmanlıca Belge, 16 Mayıs 1912 tarihli, Numarasız). google scholar
70. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 4 (Osmanlıca Belge, 2 Sayfa). google scholar
71. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge-Osmanlıca Belge Nr. 3. google scholar
72. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 142. Vfg. 4800 ....14 ?. p. 2.12.13. google scholar
73. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 120. Erzeroum, den 13.ten Juli 1912. google scholar
74. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 128. Konstantinopel, den 30.ten September 1912. google scholar
75. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 130. Konstantinopel, Greifenberg/Pommern am 25 Oktober 1912. google scholar
76. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 135, 136. 1914-14-. 5. Marz 1913. google scholar
77. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 137. Greifenberg in Pommern am 22.III.1913. google scholar
78. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 135, 136., 1014-14- 5. Marz 1913. google scholar
79. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge. Greifenberg in Pommern am 19. Juni 1916. 26 Juni 1916. II. 5899. google scholar
80. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 128. Konstantinopel, den 30.ten September 1912. google scholar
81. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge. Telegramme 31/12- 5130 -XIV.2- (Tarih 30 Aralık 1912 olmalı). google scholar
82. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge. (1 Sayfa Osmanlıca Belge-Sadareti-i Uzmaya, ., 22 Kanun-i Sani 1327). google scholar
83. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 11-26, 16 sayfa, 19 Januar 1913. google scholar
84. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 26, 19 Januar 1913. google scholar
85. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge. Auf J. No: 222 vom 16.I.1913 Erzerum, den 3.ten Februar 1913. google scholar
86. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge. Zu Nr. 5130. 16.1.13. Konsulat Trapezunt, P. 16.1.13. google scholar
87. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 128. Konstantinopel, den 30.ten September 1912. google scholar
88. PA AA, Konstantinopel 157. Image/Belge Nr. 128 Konstantinopel, den 30.ten September 1912. google scholar
89. PA AA. Konstantinopel 158. Image/Belge Nr. 14, Manfred Zöller-Regierungsbaumeister . Constantinopel. 21 Mai 1917. google scholar
90. PA AA, Konstantinopel 158. Image/Belge Nr. 14. 21. Mai 1917. google scholar
91. PA AA, Konstantinopel 158. Image/Belge Nr. 14. Manfred Zöller-Regierungsbaumeister ..., 21 Mai 1917. google scholar
92. PA AA, Konstantinopel 294. Image/Belge. Abschrift zu II 0 4674. Der Bürgermeister. Reinfeld, 26. November 1913. google scholar
93. PA AA, R 14153. Image/Belge Nr. 162. Auswartiges Amt. Berlin, den 12. Juni 1917. google scholar
94. Arkitera, “Osmanlı mimarı dedesinin izini takip etti!”, Erişim 18.03.2024. https://www.arkitera.com/haber/ osmanli-mimari-dedesinin-izini-takip-etti/. google scholar