Sürrealist Bir Mekân Olarak Hayalet Banliyö: Resim ve Sinemanın Metinlerarası İlişkisi Bağlamında Vivarium (2019) Filminin Hauntolojik Analizi

Öz

Bu çalışma, René Magritte’in sürrealist resimlerinde merkezi bir rol oynayan zamansızlık, tekrar ve temsilin bozulması gibi görsel stratejilerin, çağdaş sinemada Lorcan Finnegan’ın Vivarium (2019) filmi üzerinden nasıl yeniden üretildiğini incelemektedir. Çalışmanın sorunsalı, Magritte’in eserlerinde görülen varyasyon ve gece–gündüz paradoksuna dayalı görsel mantığın, filmde “ideal ev/aile” söylemini hauntolojik bir mekân kurgusuna nasıl dönüştüğünü ortaya koymaktır. Araştırmanın temel varsayımı, Vivarium’daki Yonder banliyösünün distopik bir dekor olmanın ötesinde, Magritte’in resimlerinde görülen döngüsel tekrarlar mantığıyla yakınlık kuran, çıkış olmayan mekân yoluyla işleyen bir hauntolojik “musallat olma rejimi” olarak tasarlandığıdır. Çalışmada yöntem olarak sinema–resim metinlerarasılığı ve Jacques Derrida’nın hauntoloji analizi kullanılmaktadır. Film, kompozisyon, ışık kullanımı, mekân kurgusu ve görsel süreklilik eksenlerinde çözümlenmekte ve filmdeki tekrar eden görsel düzenekler Magritte’in sürrealist imge stratejileriyle karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Bu bağlamda filmde, tıpkı Magritte’in resimlerinde olduğu gibi, sürrealist bir mekân olarak sunulan Yonder’in de hayalet bir banliyö olduğu tespit edilmektedir. Yönetmen izleyiciyi hayalet bir mekâna götürmenin yanında, aynı zamanda Magritte’in 1940 ile 1960’lı yıllarda tamamlanan resimlerine de hapsetmektedir. Yonder banliyösünün ideal ev/aile söylemini bugüne musallat olan ideolojik bir hayalet olarak yeniden ürettiği tespit edilmektedir. Konuyla ilgili yapılan literatür taramasında Vivarium filminin metinlerarası ilişki ve hauntolojik analizinin yapılmadığı gözlemlenmiş olup, araştırmanın mevcut literatüre katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Metinlerarasılık
• sinema
• René Magritte
• hauntoloji
• kleptoparazitizm

The Ghost Suburb as Surreal Space: A Hauntological Analysis of Vivarium (2019) Through Painting–Cinema Intertextuality

Öz

This study examines how visual strategies such as timelessness, repetition, and the disruption of representation, which play a key role in René Magritte’s surrealist paintings, are reproduced in contemporary cinema through Lorcan Finnegan’s film Vivarium (2019). The study’s problem is to reveal how the visual logic based on variation and the night-day paradox seen in Magritte’s works transforms the discourse of “ideal house/family” into a hauntological spatial construct in the film. The basic assumption of the research is that the Yonder suburb in Vivarium is not merely a dystopian setting but is designed as a hauntological regime that operates through a space with no exit, establishing a closeness to the cyclical logic of repetitions seen in Magritte’s paintings. The study uses cinema- painting intertextuality and Jacques Derrida’s hauntology analysis in the axes of composition, use of light, spatial arrangement, and visual continuity as methods. It is determined that the Yonder suburb reproduces the ideal home/family discourse as an ideological ghost haunting in the present. The director not only takes the spectator to a ghostly place but also imprisons them in Magritte’s paintings completed between the 1940s and 1960s. As the literature review on the subject revealed, an intertextual relationship and hauntological analysis of the film Vivarium (2019) have not been explored; this research aims to contribute to the existing literature.

Anahtar Kelimeler

• Intertextuality
• cinema
• René Magritte
• hauntology
• kleptoparasitism

Kaynakça

1. Aktulum, Kubilay. Metinlerarası İlişkiler. Ankara: Kanguru Yayınları, 2014. google scholar
2. Ancestry. “Martin: Meaning of the First Name.” Erişim 12 Ocak 2026. https://www.ancestry.com/first-name-meaning/martin?geo-lang=en. google scholar
3. Antmen, Ahu. 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar. İstanbul: Sel Yayınları, 2013. google scholar
4. Arınç, Cihat. “Mucid-i Perde de Bir Zıll-i Hayaldir Şimdi: Ahmet Uluçay’ın Hayalet Perdesi.” Yönetmen Sineması: Ahmet Uluçay içinde, Hazırlayan Ayşe Pay, 75–81. İstanbul: Küre Yayınları, 2010. google scholar
5. Arnason, H. Harvard, ve Marla F. Prather. A History of Modern Art. London: Thames & Hudson, 1998. google scholar
6. Binay Kurultay, Ayşe, ve Burcu Peksevgen. “Markalı Güvenlikli Site Reklamlarında Türk Orta Sınıf Hayali.” İdealKent 6 (2012): 190–207. Erişim 12 Haziran 2025. https://dergipark.org.tr/en/pub/idealkent/article/417161. google scholar
7. Breton, André. Manifesto of Surrealism. Çeviren Richard Seaver ve Helen R. Lane. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1972. google scholar
8. Bulut, Feyza. “Metinlerarasılık Kavramının Kuramsal Çerçevesi.” Edebi Eleştiri Dergisi 1 (2018): 1–19. Erişim 5 Ocak 2026. https://doi.org/ 10.31465/eeder.397704. google scholar

9. Buñuel, Luis. My Last Breath. Çeviren Abigail Israel. London: Fontana Paperbacks, 1985. google scholar
10. Butler, Christopher. Modernizm. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2013. google scholar
11. Cole, Bruce. “The Brancacci Chapel.” Masaccio maddesi içinde. Encyclopædia Britannica. Editörler: Britannica Editors. Son güncelleme 1 Ocak 2026. Erişim 11 Ocak 2026. https://www.britannica.com/biography/Masaccio/TheBrancacciChapel. google scholar
12. Davis, Colin. “État Présent Hauntology, Spectres and Phantoms.” French Studies 59, no. 3 (2005): 373–379. Erişim 20 Ağustos 2025. https:// doi.org/10.1093/fs/kni143. google scholar
13. Derrida, Jacques. Marx’ın Hayaletleri: Borç Durumu, Yas Çalışması ve Yeni Enternasyonal. Çeviren Alp Tümertekin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2001. google scholar
14. Derrida, Jacques ve Bernard Stiegler. Echographies of Television: Filmed Interviews. Çeviren Jennifer Bajorek. Cambridge: Polity Press, 2002. google scholar
15. Divine, Robert A. Eisenhower and the Cold War. Oxford: Oxford University Press, 1981. google scholar
16. Encyclopædia Britannica. “Möbius Strip.” Erişim 14 Ocak 2026. https://www.britannica.com/science/Mobiusstrip. google scholar
17. Fisher, Mark. Ghosts of My Life: Writings on Depression, Hauntology and Lost Futures. Winchester: Zero Books, 2014. google scholar
18. Fisher, Mark. “What Is Hauntology?” Film Quarterly 66, no. 1 (2012): 16–24. Erişim 13 Ağustos 2025. https://doi.org/10.1525/fq.2012.66.1.16. google scholar
19. Forceville, Charles. “Zagovor Slikovne Metafore: René Magritte in Drugi Nadrealisti.” Filozofski Vestnik 9 (1988): 150–160. Çevrim içi sürüm yayımlanma tarihi 14 Ocak 2016. Erişim 10 Ocak 2026. https://ojs.zrcsazu.si/filozofski vestnik/article/view/3615. google scholar
20. Foucault, Michel. This Is Not a Pipe. Çeviren James Harkness. Berkeley: University of California Press, 1983. google scholar
21. Gablik, Suzi. Magritte. London: Thames & Hudson, 1970. google scholar
22. Geçgin, Ercan, ve Emrah Doğan. “Do Not Disturb Filmine Metinlerarasılıkla ve İlişkisel Estetikle Bakmak.” Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 47 (2024): 40–60. Erişim 5 Eylül 2025. https://doi.org/10.31123/akil.1558944. google scholar
23. Gezer, Eda Evlioğlu. “Kendinden Önceki Metinleri Bir Arşiv Olarak Kullanan Postmodern Anlatılar: Metinlerarasılık, Göstergelerarasılık, Resimlerarasılık.” İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi 7, no. 14 (2021): 141–154. Erişim 20 Ağustos 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aydinsanat/article/797603#article_cite. google scholar
24. Good, Byron J., Andrea Chiovenda ve Sadeq Rahimi. “The Anthropology of Being Haunted: On the Emergence of an Anthropological Hauntology.” Annual Review of Anthropology 51 (2022): 437–453. Erişim 12 Temmuz 2025. https://doi.org/10.1146/annurevanthro 101819110224. google scholar
25. Hammond, Paul. The Shadow and Its Shadow: Surrealist Writings on the Cinema. 3. bs. San Francisco: City Lights Books, 2000. google scholar
26. IMDb. “Lorcan Finnegan.” Erişim 11 Ocak 2026. https://www.imdb.com/name/nm2705923/. google scholar
27. IMDb. “Vivarium (2019) Awards.” Erişim 11 Ocak 2026. https://www.imdb.com/title/tt8368406/awards/. google scholar
28. Irwin, William. “Against Intertextuality.” Philosophy and Literature 28, no. 2 (2004): 227–242. Erişim 15 Temmuz 2025. https://doi.org/10. 1353/phl.2004.0030. google scholar
29. Knopf, Robert. The Theater and Cinema of Buster Keaton. New Jersey: Princeton University Press, 1999. google scholar
30. Kocatürk, Gündüz Aksu, ve Aylin Kaya. “Endüstri Devrimi’nin Sosyokültürel Etkileri ile Ortaya Çıkan Yeni Yapı Türlerinden ABD Levittown Banliyöleri Örneği.” Journal of International Management Educational and Economics Perspectives 12, no.1 (2024): 1–17. Erişim 6 Haziran 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jimeep/article/1464335. google scholar
31. Kristeva, Julia. “Word, Dialogue and Novel.” Desire in Language: A Semiotic Approach to Literature and Art içinde, hazırlayan Leon S. Roudiez, 62–91. New York: Columbia University Press, 1980. google scholar
32. Loughead, Flora Haines. Dictionary of Given Names: With Their Origins and Meanings. Glendale, CA: The Arthur H. Clark Company, 1934. Internet Archive. Erişim 2 Ocak 2025. https://archive.org/details/dictionaryofgive00loug_0. google scholar
33. Magritte, René. René Magritte: Selected Writings. Hazırlayan Kathleen Rooney ve Eric Plattner. Çeviren Jo Levy ve Adam Elgar. Minneapo lis: University of Minnesota Press, 2016. google scholar
34. Moran, Berna. Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları, 2013. google scholar
35. Moreau, Vazh. “Review: Hauntology by Merlin Coverley.” Taskerland, 18 April 2023. Erişim 21 Ağustos 2025. https://tasker.land/2023/04/ 18/reviewhauntologybymerlincoverley/. google scholar
36. Nishimura, Kinya. “Kleptoparasitism and Cannibalism.” Encyclopedia of Animal Behavior, 253–258. Elsevier, 2010. Erişim 15 Kasım 2025. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-045337-8.00279-5. google scholar
37. Oxford English Dictionary. “Metaphor.” Erişim 18 Ağustos 2025. https://www.oed.com/dictionary/metaphor_n. google scholar
38. Oxford Learner’s Dictionaries. “Vivarium.” Erişim 18 Ağustos 2025. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/vivarium. google scholar
39. Richardson, Michael. Surrealism and Cinema. Oxford, NY: Berg, 2006. google scholar
40. Sadıkoğlu, Zehra Zeynep. “1920–1960 Yılları Arasında Amerika’da Aile ve Aile Sosyolojisi.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2021. google scholar
41. Saybaşılı, Nermin. Sınırlar ve Hayaletler: Görsel Kültürde Göç Hareketleri. Çeviren Bülent Doğan. Hazırlayan Semih Sökmen. İstanbul: Metis Yayınları, 2011. google scholar
42. Sweeting, James. “Hauntological Form: Where We Might Find the New in Contemporary Videogames.” Cinephile 18, no.1 (2024): 32–37. Erişim 22 Aralık 2025. https://ojs.library.ubc.ca/index.php/cinephile/article/view/199657. google scholar
43. The Bump. “Gemma – Baby Name Meaning, Origin and Popularity.” Erişim 2 Ocak 2026. https://www.thebump.com/b/gemma-baby- name. google scholar
44. Welter, Barbara. “The Cult of True Womanhood: 1820–1860.” American Quarterly 18, no.2 (1966): 151–174. Erişim 2 Ocak 2026. [suspicious link removed]. google scholar
45. Zivkovic, Alex. “It’s Like Being in the Picture: The Dominion of Light at SFMOMA.” San Francisco Museum of Modern Art, June 2018. Erişim 6 Ocak 2026. https://www.sfmoma.org/read/its-being-picture-dominion-light-sfmoma/. google scholar
46. G.1-G.2-G.3: Saban Films. “Vivarium.” Erişim 14 Aralık 2025. https://www.sabanfilms.com/films/vivarium/. google scholar
47. G.4: Royal Museums of Fine Arts of Belgium. “René Magritte: Empire of Light.” Erişim 14 Ocak 2026. https://musee-magritte-museum.be/en/about-the-museum/collections-mmm/art-collection. google scholar