Araştırma Makalesi

Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme

Cilt: 63 Sayı: 2 27 Aralık 2023
PDF İndir
EN TR

Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme

Öz

Şairlere veznin yanısıra çoğunlukla konuyu yönlendiren kafiye ve redif gibi araçlarla gelenek denen soyut kavramın içinde kendilerince yer alma imkânı veren nazire, klasik Türk şiirinin temel kavramlarından biridir. Ağırlık merkezi aşk olan Divan edebiyatında, sevgilisine kavuşma ümidiyle yaşayan âşığın psikolojisini en iyi yansıtan zaman dilimi gecedir. Bu makale ise redifinde gice/gece kelimesi geçen şiirler üzerinden bir değerlendirme çabasıdır. Öncelikle nazire ve redif terimleri hakkında bilgiler sıralanmış, akabinde gece kelimesinin kavram alanı tarif edilmiştir. Nazire ve matla mecmuaları ile divanlardan toplam 59 şairin redif içinde gice/gece kelimesine yer verdikleri belirlenmiştir. Redif çeşitlenmelerine 59 şairden en az iki gazelle örnek bulma ihtimalinden ötürü yazının malzemesi, “-â, -eh, -em, -en, -er, -et bu gice”, “-ân+ bu gice” ve “-ân+ her gice” kafiye+redif dizilişlerinin meydana getirdiği nazire ağlarıyla sınırlandırılmıştır. Sıfat takımı biçimindeki “bu gice” ve “her gice” redifleri, klasik Türk şiirinde daima âşık sayılan şairlerin sevgiliyi görmeyi bekleme mihverinde takındıkları iyimser ya da kötümser bakış açılarını zaman olarak pekiştiren zarflama göreviyle karşımıza çıkmıştır. XIV. yy. ile XV. yy.’ın ilk yarısında Ahmedî (1334/5-1413) ve Şeyhî (1371-1376-1431?) ile karşımıza çıkan “-â bu gice” kafiye+redif dizilişine ait gazeller, bu izleğin ilk zemin şiir örnekleridir. Mamafih Nevâyî (1441-1501)’nin Garâ’ibü’s-Sıgar’da “-ân her kiçe” kafiye ve redifiyle yazdığı gazeliyle başlayan ve Fâtih devrinin “sultânü’ş-şu‘arâ”sı Ahmed Paşa (?-1496/97)’nın hem “bu gice” hem de “her gice” redifli ve “-ân” mürdef kafiyeli gazelleriyle genişleyerek devam eden başka bir nazire izleği daha oluştuğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Açıkgöz, C. (2017). Hayâlî Bey Dîvânı’nın harfü’l-yâ bölümündeki 95 ve 96. gazeller kime ait? Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 1-8. google scholar
  2. Açıkgöz, C. (2021). Figânî Divançesi’ndeki XXII. gazel kime ait? Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 54, 220-229. google scholar
  3. Akarsu, K. (1989). Za’ifi Divanı-metin-mahlil ve sistematik indeks. (Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. google scholar
  4. Akçay, G. (2021). Yavuz Sultan Selim’in bir nazire gazelini inceleme. G. Babaarslan, M. Yılmaz, S. Mutlu Kırlı, O. Kırlı (Ed.), Prof. Dr. M. Fatih Köksal’a Armağan kitabı içinde (s.193-210). İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları. google scholar
  5. Akdoğan, Y. (t.y.). Ahmedî-Dîvân. Ankara. Kültür ve Turizm Bakanlığı. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78357/ ahmedi-divani.html (Erişim: 9 Eylül 2021.) google scholar
  6. Akkaya, M. (1996). Divan şairlerinin gazellerindeki harf tercihleri ve redif hususu. İlmî Araştırmalar, 3, 19-24. google scholar
  7. Akpınar, Ş. (2011). Ki dirler o bizüz redifli gazellerde divan şairinin kimliği. Erdem, 61, 1-14. google scholar
  8. Aksoyak, İ. H. (2005a). Gelibolulu Mustafa ‘Âlî ve Bâkî’nin münasebetleri (Künhü’l-ahbâr ve divanlarına göre). Osmanlı Araştırmaları Prof. Dr. Mehmed Çavuşoğlu’na Armağan-1, 25, 69-82. google scholar

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Aralık 2023

Gönderilme Tarihi

2 Nisan 2023

Kabul Tarihi

1 Aralık 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 63 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Tulum, G. (2023). Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme. Journal of Turkish Language and Literature, 63(2), 617-653. https://doi.org/10.26650/TUDED2023-1255705
AMA
1.Tulum G. Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme. Journal of Turkish Language and Literature. 2023;63(2):617-653. doi:10.26650/TUDED2023-1255705
Chicago
Tulum, Günay. 2023. “Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme”. Journal of Turkish Language and Literature 63 (2): 617-53. https://doi.org/10.26650/TUDED2023-1255705.
EndNote
Tulum G (01 Aralık 2023) Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme. Journal of Turkish Language and Literature 63 2 617–653.
IEEE
[1]G. Tulum, “Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme”, Journal of Turkish Language and Literature, c. 63, sy 2, ss. 617–653, Ara. 2023, doi: 10.26650/TUDED2023-1255705.
ISNAD
Tulum, Günay. “Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme”. Journal of Turkish Language and Literature 63/2 (01 Aralık 2023): 617-653. https://doi.org/10.26650/TUDED2023-1255705.
JAMA
1.Tulum G. Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme. Journal of Turkish Language and Literature. 2023;63:617–653.
MLA
Tulum, Günay. “Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme”. Journal of Turkish Language and Literature, c. 63, sy 2, Aralık 2023, ss. 617-53, doi:10.26650/TUDED2023-1255705.
Vancouver
1.Günay Tulum. Redifinde Gice/Gece Kelimesi Geçen Şiirler Üzerinden Bir Değerlendirme. Journal of Turkish Language and Literature. 01 Aralık 2023;63(2):617-53. doi:10.26650/TUDED2023-1255705