Kazakçada Akrabalık Bildiren anа ~ ene ve apa ~ aba Kelimelerinin Tarihî ve Modern Türk Lehçelerindeki Kullanımı Üzerine Bir İnceleme

Öz

Kazakçada akrabalık adları, aile yapısını ve toplumsal değerlerini yansıtan önemli bir unsurdur. Bu dilde akrabalık kavramları, geniş aile yapısını tarif eden zengin bir kelime dağarcığına sahip olup akrabalık bildiren terimler aynı zamanda, kültürel kimliğin önemli bir parçası ve aile yapısının tarihsel önemini gösteren birer mihenk taşıdır. Kazakça içerisinde yaygın bir şekilde kullanılan kadın ve erkek akrabalık adları “ata, ana, äke, ağa, ini, apa” vb. kelimelerdir. Bu terimler içerisinde özellikle en yakın akrabalığı ifade eden “anne” kavramı için kullanılan terimlerin çeşitliliği göze çarpar. “Ana, ene, şeşe, apa, aba, ӓni, mama, ӓje” gibi terimler bunlardan bazılarıdır. İşte gerçekleştirilen bu çalışma ile Kazakçada “anne” kavramını karşılayan bu terim yelpazesi içerisinde anа ~ ene ve apa ~ aba kelimeleri tarihi ve günümüz Türk lehçeleri bağlamında incelenmiştir. Kazakçada “ana” ve “ene” gibi kelimeler anne anlamında kullanılırken, bölgesel farklılıklar veya diyalektler aracılığıyla farklı varyantlarla karşılaşmak mümkündür. “Ana” daha yaygın kullanılsa da bazı bölgelerde “ene” formu tercih edilir. Benzer bir şeklide “anne” manasında da kullanılan “apa” ve “aba” kelimeleri de bölgesel kullanım farklılıkları gösterir. Bu tür kelimeler, Türk boylarının tarihsel gelişimi ve dilsel evrimi sürecinde değişim göstermiştir. Kazakçadaki bu terimler, sadece birer kelime değil, aynı zamanda Kazak toplumunun sosyal yapısı ve aile ilişkilerine verdiği değeri de gösterir.

Anahtar Kelimeler

• Kazakça
• Türkçe
• Tarihî Türk lehçeleri
• Günümüz Türk lehçeleri
• Akrabalık terimleri

A Study on the Usage of the Words ana ~ ene and apa ~ aba Denoting in Kazakh and Their Usein Historical and Modern Turkic Dialects

Öz

Kinship terms in Kazakh are a significant elements reflecting the family structure and society's values. These terms include rich vocabulary that describes an extended family structure. Kinship terms are also a crucial part of cultural identity and serve as milestones demonstrating the historical significance of family structure. Commonly used kinship terms for both women and men in Kazakh words like 'ata, ana, äke, ağa, ini, and apa.' Among these, those used to express the closest family relationships, especially the concept of 'mother,' stands out. Some examples include 'ana, ene, şeşe, apa, aba, ӓni, mama, and ӓje.’ This study examines the terms representing the concept of 'mother' in Kazakh, focusing on the expressions 'ana ~ ene' and 'apa ~ aba' within the context of historical and modern Turkic dialects. While 'ana' is more commonly used in Kazakh, the form 'ene' is preferred in some regions. Similarly, the words 'apa' and 'aba,' which also mean 'mother,' show regional variations in their usage. Such words have evolved throughout Turkic people’s historical development and linguistic evolution. These terms in Kazakh are not just words but also reflect the social structure of Kazakh society and the value placed on family relationships.

Anahtar Kelimeler

• Kazakh
• Turkish
• Historical Turkic dialects
• Modern Turkic dialects
• Kinship terms

Kaynakça

1. Abik, Ayşehan Deniz. “Ali Şîr NevâyÎ'nin Risâleleri -Tarîh-i Enbiyâ ve Hükemâ, Tarîh-i Mülûk-i Acem, Münşeât- Metin-Gramatikal İndeks-Sözlük.” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 1993. Ulusal Tez Merkezi (25997). google scholar
2. Ağar, Mehmet Emin. "BaYtaratü'l-Vâzıh: İnceleme-Metin-İndeks.” Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, 1986. Ulusal Tez Merkezi (357924). google scholar
3. Ağar, Mehmet Emin. "Kitâbu Fi’l-Fıkh Bi-Lisani’t-Türkî: İnceleme-Metin-Sözlük.” Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 1989, Ulusal Tez Merkezi (9091). google scholar
4. Akabirov, S. F., T. A. Aliqulov, S. İ. İbrahimov, N. M. Mamatov, Z. M. Ma’rufov, M. M. Mirtaciev, G. N. MihaYlov, A. R. Rustamov, A. T. Hocahanov and A. P. Haciev. O'zbek Tilining İzohli Lug'ati Tom: I (A-P). Red. Z. M. Magrufova. Moskva Rus Tili NashriYoti, 1981. google scholar
5. Akabirov, S. F., Z. M. Ma’rufov and A. T. Hocahanov. 0‘zbekça-Rusça Lug'at. Red. A. K. Borovqov. XoriJİY va MİIIİy Lug‘atlar Davlat Naşriyoti, 1959. google scholar
6. Akmataliev, A., İ. Abduvaliev, A. Kadirmambetova, M. KasimgeldiYeva, J. SemYonova, B. JaYloovaev, A. Isabekova, R. Konurbaeva, T. Marazikov, S. Musaev, S. OlJobaev, J. Osmonova, M. Tolubaev and S. Şatmanov. Kırgız Tilinin Sözdügü. Red. A. Akmataliev. AvrasYa Press, 2010. google scholar
7. Altaylı, Seyfettin. Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü Cilt 1 (A-K). Türk Dil Kurumu Yayınları, 2018. google scholar
8. Al-Turk, Gulhan Abedalazız Moh'd Jalal. “Kitabu Bulğatu’l-Muştak Fî Luğati’t-Türki We’l-Kıfçak Üzerine Dil İncelemesi.” Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, 2012. Ulusal Tez Merkezi (293190). google scholar

9. Arat, Reşit Rahmeti. Atebetü’l-Hakayık. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2006. google scholar
10. Arat, Reşit Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Türk Dil Kurumu Yayınları, 1979. google scholar
11. Arat, Reşit Rahmeti. Kutadgu Bilig. Kabalcı YaYınevi, 2006. google scholar
12. Argunşah, Mustafa and Galip Güner. Codex Cumanicus. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2022. google scholar
13. Arıkoglu, Ekrem. Örnekli Hakasça-Türkçe Sözlük. Akçağ Yayınları, 2005. google scholar
14. Arıkoğlu, Ekrem, Cildiz Alimova, Rahat Askarova and Bilge Kağan Selçuk. Kırgızça-Türkçe Sözlük I. (A-J). Red. Gülden Sağol YüksekaYa, TaalaYbek AbdİYev and Ali Ünal. Kırgızstan-TürkİYe 'Manas' Universitetinin Basması, 2017. google scholar
15. Aslan, Aslıhan. "YahYa Nazîm Dîvânı I: İnceleme-Metin Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük.” Yüksek lisans tezi, Niğde Ömer Halis Demir Üniversitesi, 2022. Ulusal Tez Merkezi (731317). google scholar
16. Ata, AYsu. Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası, Giriş-Metin-Notlar-Dizin). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar
17. Ata, Aysu. Kışaşü'l-Enbiyâ I (Peygamber Kıssaları) Giriş-Metin-Dizin. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar
18. Atalay, Besim. Divanü Lûgat'it Türk l-ll-lll: Çeviri. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021. google scholar
19. Atalay, Besim. Ettuhfet-üz-Zekiyye Fil-Lûgat-it Türkiyye. Türk Dil Kurumu Yayınları, 1945. google scholar
20. AYazlı, Özlem. Altun Yaruk Sudur Vl. Kitap Karşılaştırmalı Metin Yayını. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2012. google scholar
21. AYdın, Erhan. "YeniseY Yazıtları Nasıl Tarihlendirilebilir?" Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literatüre and History of Turkish or Turkic 7, no. 2 (2012): 161-168. https://www.turkishstudies.net/turkishstudies?mod=onceki_saYİlar google scholar
22. AYdın, Erhan. Yenisey Yazıtları. Kömen YaYınları, 2015. google scholar
23. Azizov, A. and Z. Rizaeva. O'zbekcha-Ruscha Lug'at. O'qituvchi, 1989. google scholar
24. Bang, Wilhelm and Annemarie von Gabain. Türkische Turfan-Texte lll. Verlag der Akademie der Wissenschaften, 1930. google scholar
25. Baskakov, NikolaY Aleksandroviç and A. I. Inkijekova-Grekul. Xakassko-Russkiy Slovar.' Red. NikolaY Aleksandroviç Baskakova. Minis-terstvo Kul'turY SSSR Glavizdat Gosudarstvennoe İzdatel'stvo İnostrannYkh i Natsional'nYkh SlovareY, 1953. google scholar
26. Baskakov, NikolaY Aleksandroviç. Qaraqalpaqça-Rusşa Sözlük. Şet Til Ham MİIIİy Sözlükler Mamleket Basması, 1958. google scholar
27. Baştürk, Şükrü. “Tüş Tabirnamesi: İnceleme-Metin-İndeks.” Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi, 2008. Ulusal Tez Merkezi (231194). google scholar
28. Battal, Aptullah. İbni-Mühennâ Lügati. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1988. google scholar
29. Bazin, Louis. Les Systemes Chronologiques Dans Le Monde Turc Ancien. Akademiai Kiado, 1991. google scholar
30. Borovkov, Aleksandr Konstantinoviç. Orta AsYa’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinin Söz Varlığı (XII.-XIII. Yüzyıllar). Translated bY Halil İbrahim Usta and Ebülfez Amanoğlu. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2002. google scholar
31. Buçukçu, ZeYnep. “EvlİYa Çelebi SeYahatnâmesi’nin I. Cildinde Üslûp Özellikleri ve Eserin I. Cildinin Bağlamlı Dizin-İşlevsel Sözlüğü.” Doktora tezi, Ankara Hacı BaYram Veli Üniversitesi, 2023. Ulusal Tez Merkezi (805855). google scholar
32. Caferoğlu, Ahmet. Kitâb Al-İdrâk Li-Lisân Al-Atrâk. Evkaf Matbaası, 1931. google scholar
33. Ciğa, Özkan. “SüheYl ü Nev-Bahâr: Metin-Aktarma, Art Zamanlı Anlam Değişmeleri, Dizin.” Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi, 2013. Ulusal Tez Merkezi (357651). google scholar
34. Clauson, Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Clarendon Press, 1972. google scholar
35. Clauson, Gerard. Senglax-A Persian Guide to the Turkish Language by Muhammed Mahdi Xan. E. J. Gibb Memorial Series, New Series, 1960. google scholar
36. Courteille, Pavet de. Dictionnaire Turk-Oriental. A L’imprimerie Imperiale, 1870. google scholar
37. Cumakunova, Gülzura. Turkçe-Kırgızca Sözlük. Red. B.Ö. Oruzbaeva and S. C. Cigitov. Kırgız-Türk «Manas Universitetinin Basılmaları, 2005. google scholar
38. Çulha, TülaY. Karaycanın Kısa Söz Varlığı: Karayca-Türkçe Kısa Sözlük. Kebikeç YaYınları, 2006. google scholar
39. Doerfer, Gerhard. Turkische und Mongolische Elemente im Neupersischen, Band ll. Fransz Steiner Verlag GMBH, 1965. google scholar
40. Doğan, Enfel. Kâbûs-Nâme (Giriş-Notlar-Metin-Sözlük/ Dizin-Tıpkıbasım). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2016. google scholar
41. Doğan, Muhammet Nur. “Hüsn ü Aşk.” Erişim 04 Ekim 2024, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78443/seYh-galib---husn-u-ask.html T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve YaYımlar Genel Müdürlüğü. google scholar
42. Doğuer, Binnur Erdağı. Hekim Bereket-Tuhfe-i Mübârizi (Metin-Sözlük). Türk Dil Kurumu Yayinları, 2013. google scholar
43. Durgut, Hüseyİn. “Şeyh Süleyman Efendi-yi Buhari, Lugat-i Çağatay ve Türkiyi Osmani (Cild-i Evvel) Adlı Eserin Transkripsiyonu.” Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi, 1995. Ulusal Tez Merkezi (42555). google scholar
44. Eckmann, Jânos. Nehcü'l-Ferâdis Uştmahlarnıg Açuq Yolı I. Metin II. Tıpkıbasım. Published bY Semih Tezcan and Hamza Zülfikar. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1995. google scholar
45. EhmetYanov, R., R. Mohemmetdinov, F. Nurieva and F. Ganiev. Türkçe-Tatarca Sözlük. Translated by Mustafa Öner. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2014. google scholar
46. Eminoglu, Emin. Kitâbü’l-Ef’âl -Kıpçakça Satır Arası Sözlük-. Akçağ Yayınları, 2011. google scholar
47. Eraslan, Kemal. Mevlâna Sekkâkî Divanı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999. google scholar
48. Esemuratova, R., M. Kalenderov and R. Japarçova. Qaraqalpaq Tilining Tüsindirme Sözligi Tom: I (A-B). Qaraqalpaqstan Basması, 1982. google scholar
49. Ganİyev, Fuat, Rifkat Ahmet'Yanov and Halil Açıkgöz. Tatarça-Törekça Süzlek. Red. Halil Açıkgöz and Asİye Raximova. İnsan Naşrİyatı, 1997. google scholar
50. GaYdarci, G. A., E. K. Koltsa, L. A. PokrovskaYa and B. P. Tukan. Gagauzko-Russko-Moldavskiy Slovar.’ Red. N. A. Baskakov. 'Sovetskaya EntsiklopedİYa' izdatel'stvo su Editura 'Enciclopedia Sovieticâ', 1973. google scholar
51. Gömeç, Saadettin Yağmur. “Divanü Lugat-İt-Türk’te Akrabalık Bildiren Terimler” Tarih Araştırmaları Dergisi XX, no. 32 (2002): 133-142. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tariharastirmalari/archive google scholar
52. Gömeç, Saadettin Yağmur. “Kök Türkçe Belgelerdeki Bazı Akrabalık İsimleri”, Tarih-Türk Dünyası Tarih ve Kültür Dergisi 173, no. 5 (2001): 44-46. google scholar
53. Gulcalı, Zemire. Altun Yaruk Sudur X. Kitap (Metin-Türkiye Türkçesine Aktarımı-Çince Metinle Karşılaştırmalı Açıklamalar- Sözlük-İkilemeler Dizini). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2021. google scholar
54. Gulcalı, Zemire. Eski Uygurca Altun Yaruk Sudur’dan ‘Aç Bars’ Hikayesi. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2015. google scholar
55. Güder, Esma. “Hatâyî Divânı Sözlüğü: Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük.” Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, 2020. Ulusal Tez Merkezi (628402). google scholar
56. GülensoY, Tuncer. Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü - Etimolojik Sözlük Denemesi-1 (A-N). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2007. google scholar
57. Güvenen, Ebru. “Mantıku’t-TaYr’ın Dilbilgisel Özellikleri ve Dizini.” Doktora tezi, ErcİYes Üniversitesi, 2016. Ulusal Tez Merkezi (456657). google scholar
58. Güzel, Kâmil. “Behcet’ül-Hadaik Fi Mev’izatil-Hala’ik’ın Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü.” Yüksek lisans tezi, Hacı Bayram Veli Üniver sitesi, 2021. Ulusal Tez Merkezi (692929). google scholar
59. Hacıeminoğlu, Necmettin. Kutb’un Hüsrev ü Şirin’i ve Dil Hususiyetleri. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2000. google scholar
60. Houtsma, M. Th. Ein Türkisch-Arabisches Glossar. Brill, 1894. google scholar
61. İsen, Mustafa and Cemal Kurnaz. Şeyhi Divanı. Akçağ Yayınları, 1990. google scholar
62. Kaçalin, Mustafa Sinan. Oğuzların Diliyle Dedem Korkudun Kitabı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2023. google scholar
63. KalİYev, BaYınkol. Qazaq Tilinig Tüsindirme Sözdigi. Memlekettik Tildi Damıtuv İnstitutı, 2014. google scholar
64. KaliYev, G., O. Naqısbekov, Ş. SarıbaYev and A. UderbaYev. Kazak Tilinin Aymaktık Sözdigi. Arıs, 2005. google scholar
65. Karaağaç, Günay. Mevlânâ Lutfî Dîvânı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar
66. Karaayak, Tümer. Eski Uygurca Abitaki Metinlerinin Söz Varlığı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021. google scholar
67. Karahan, Akartürk. Divânu Luğati't Türk'e Göre XI. Yüzyıl Türk Lehçe Bilgisi. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2013. google scholar
68. Karamanlıoğlu, Ali Fehmi. Gülistan Tercümesi (Kitâb Gülistan Bi’t-Türki). Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019. google scholar
69. KaYa, Ceval. Uygurca Altun Yaruk (Giriş, Metin ve Dizin). Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021. google scholar
70. Kılıçarslan, Orhan. “HaYâlî Bey Dîvânı’nın İncelenmesi - Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü.” Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, 2016. Ulusal Tez Merkezi (457483). google scholar
71. Koç, Kenan, AYabek BaYniYazov and Vehbi Başkapan. Kazak Türkçesi Türkiye Türkçesi Sözlüğü. Akçağ YaYınları, 2003. google scholar
72. Kormuşin, İgor Valentinoviç. Yenisey Eski Türk Mezar Yazıtları, Metinler ve İncelemeler. Translated bY RYsbek Alimov. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2017. google scholar
73. Kök, Abdullah. “Karahanlı Türkçesi Satır-Arası Kur’an Tercümesi [TİEM 73 1v-235v/2] (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin).” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2004. Ulusal Tez Merkezi (141355). google scholar
74. Kuktaş, Melih. “Dede Korkut Kitabında Akrabalık Adlarının Sıklıkları” Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 8, no. 20 (2019): 1-16. http://dx.doi.org/l0.25068/dedekorkut302 google scholar
75. Le Coq, A. Von. Türkische Manichaica Aus Chotscho I. Verlag der Königlichen Akademie der Wissenschaften, 1911. google scholar
76. Lessing, Ferdinand D. Moğolca-Türkçe Sözlük. Translated bY GünaY Karaağaç. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2017. google scholar
77. Li, Yong Söng. Türk Dillerinde Akrabalık Adları. Simurg, 1999. google scholar
78. Macit, Muhsin. Nedim Divânı. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 2016. google scholar
79. Meninski, F. M. Thesaurus Linguarum Orientalium. Lexicon I: Turcicae, Arabicae, Persieae. Von Elif Bis Cyh. Simurg, 2000. google scholar
80. Mert, Abdullah. Uygur Harfli Mi’râc-Nâme: Giriş-Merin-Aktarma-Dizinler-Tıpkıbasımlar. Palet Yayınları, 2023. google scholar
81. Mukambaev, Ceembay. Kırgız Tilinin Dialektologiyalık Sözdügü. Red. K. Konkobaev. Kırgız Respublikasının Uluttuk İlimder Akademiyası, 2009. google scholar
82. MustafaYev, E. M. and V. G. Şçerbinin. Rusko-Turetskiy Slovar.’ Red. M. V. Lazova. Izdatel'stvo ‘SovetskaYa EntsiklopediYa’, 1972. google scholar
83. Müller, F. W. K. Uigurica III Uigurische Avadâna-Bruchstücbe (I-Vlll). Verlag Der Akademie Der Wissenschaften, 1922. google scholar
84. NadelYaYev, V. M., D. M. Nasilov, E. R. Tenişev and A. M. Şçerbak. Drevnetyurkskiy Slovar.’ Leningradskoe Otdelenie İzdatel'stva «Nauka», 1969. google scholar
85. Naskali, Emine GürsoY and Muvaffak Duranlı. N. A. Baskakov ile T. M. Toşçakova’nın ‘Oyrotsko-Russkiy Slovar’ından Genişletilmiş Altayca-Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019. google scholar
86. Necip, E. N. Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü. Translated by İ. Kurban. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2013. google scholar
87. Orkun HüseYin Namık. Eski Türk Yazıtları. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1994. google scholar
88. Ölmez, Zuhal Kargı. "Mahbûbu'l-Kulûb: İnceleme-Metin-Sözlük.” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 1993. Ulusal Tez Merkezi (26898). google scholar
89. Önler, Zafer. Müntahab-ı Şifâ (Giriş-Metin-Sözlük). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar
90. Özkan, Abdurrahman. Tarih-i ibn-i Kesir Tercümesi. Türk Dil Kurumu YaYinları, 2009. google scholar
91. Özşahin, Murat. Başkurt Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2017. google scholar
92. Öztürk, Seyfullah. "Fazlullâh Han Lügâti: İnceleme-Metin-Dizin.” Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, 2020. Ulusal Tez Merkezi (612591). google scholar
93. Pekacar, Çetin. Kumuk Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2011. google scholar
94. Rachmeti, G. R. and W. Eberhard. Türkische Turfan-Texte VII. Verlag der Akademie der Wissenschaften, 1936. google scholar
95. Radloff, Wilhelm. Opıt Slovarya Tyurkskih Nareçiy Tom Pervıy (Versuch Eines Wörterbuchs Der Turk-Dialekte I). İmperatorskaYa AkademiYa Nauk, 1893. google scholar
96. Radloff, Wilhelm. Uigurische SprachdenKmaler. Verlag Der Akademie Der Wissenschaften Der USSR, 1928. google scholar
97. Râsânen, Marttı. Versuch Eines Etymologischen Wörterbuchs Der TürKsprachen. Suomalais-Ugrilainen Seura, 1969. google scholar
98. Röhrborn, Klaus. Uigurisches Wörterbuch. Sprachamaterial Der Vorislamichen Türkischen Texte Aus Zentralasien, Neubearbeitung- II. Nomina-Pronomina Partibeln, Band 1: A - Asvıb. Franz Steiner Verlag, 2015. google scholar
99. SevortYan, Y. V. Etimologiçeskiy Slovar’ Tyurkskix Yazıkov (Obşetyurkskiy i Mectyurkskiy Osnovı Na Glasnıye) Vol. I. Moskva: Izdatel'stvo «Nauka», 1974. google scholar
100. Starostin, S. A., A. V. DYbo and O. A. Mudrak. An Etymological Dictionary of Altaic Languages I-III. Brill, 2003. google scholar
101. Sultanbek, Kutlugjon. "Dürrü’l-'AcâYİb: Dil Özellikleri-Metin-Dizin.” Doktora tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, 2022. Ulusal Tez Merkezi (751987). google scholar
102. Şen, Mesut. "Gazi Zahirüddin Muhammed Babur 'Baburname' Giriş-Metin (Kâbil ve Hindistan Bölümleri)-Açıklamalı Dizin.” Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 1993. Ulusal Tez Merkezi (30615). google scholar
103. Şirin, Hatice. Eski Türk Yazıtları Söz Varlığı incelemesi. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar
104. Tarhan, Ali Nihat. Necati Beg Divanı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1997. google scholar
105. Tavkul, Ufuk. Karaçay-Malkar Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar
106. Tekin, Şinasi. Uygurca Metinler II-Maytrısimit-Burkancıların Mehdîsi Maitreya ile Buluşma- Uygurca iptidaî Bir Dram. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1976. google scholar
107. Tekin, Talat, Mehmet Ölmez, Emine CeYlan, Zuhal Ölmez and Süer Eker. Türkmence-Türkçe Sözlük. Simurg, 1995. google scholar
108. Tekin, Talat. Orhon Yazıtları. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar
109. Tietze, Andreas. Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı Cilt I (A-B). Türkiye Bilimler Akademisi, 2016. google scholar
110. Toparlı, Recep and Mustafa Argunşah. islâm Mu’înü’l- Mürîd. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2014. google scholar
111. Toparlı, Recep. M. Sadi Çögenli and Nevzat H. Yanık. El-Kavâninü’l-Külliye Li-Zabti’l-Lügati’t-Türkiyye. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1999. google scholar
112. Toparlı, Recep. irşâdü’l-Mülûk ve’s-Selâtin. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2017. google scholar
113. Turabaev, A., M. Kalenderov, U. Embergenov and K. Davletbaev. Қaraқalpaқ Tiliniŋ Tүsindirme Sözligi Tom: II (G-K). Қaraқalpaқstan Baspası, 1984. google scholar
114. Turan, Fikret. Bahşayiş Lügati. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2017. google scholar
115. Turan, Fikret. Çağatayca Manzum Sözlük -Nisâb-ı Kutbiyye-. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar
116. Türk Dil Kurumu. Tarama Sözlüğü I (A-B): XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyla. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar
117. Türk Dil Kurumu. Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2011. google scholar
118. Türk Dil Kurumu. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü I (A-B). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2009. google scholar
119. Türk, Vahit. Bahrü’l-Hakâyık: Giriş-Metin-Dizin. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2018. google scholar
120. UYğur, CeYhun Vedat. Karakalpak Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019. google scholar
121. Ünlü, Suat. "Karahanlı Türkçesi Satır-Arası Kur’an Tercümesi [TİEM 235v/3-450r7] (Giriş-Metin-İnceleme-Analitik Dizin).” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2004. Ulusal Tez Merkezi (144348). google scholar
122. Vali, N., Ş. Kurmanbayulı, M. Malbakov and R. Şoybekov et al. Qazaq Sözdigi (Qazaq Tilinig Birtomdık Ülken Tüsindirme Sözdigi). Davir, 2013. google scholar
123. Vâmbery, Hermann. Etymologisches Wörterbuch Der Turko-Tatarischen Sprachen. F. A. Brockhaus, 1878. google scholar
124. Wilkens, Jens. Handwörterbuch des Altuigurischen: Altuigurisch - Deutsch - Türkisch / Eski Uygurcanın el sözlüğü: Eski Uygurca -Almanca - Türkçe. Göttingen: Universitatsverlag. google scholar
125. Yavuz, Kemal. Garib-Nâme I/1-1/2. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2000. google scholar
126. Yavuz, Serdar. "TürkİYe Türkçesi Ağızlarında Akrabalık Adları” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23, no. 2 (2013): 71-91. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/firatsbed/archive google scholar
127. Yıldırım, Abdullah. "Yenisey Yazıtlarında Akrabalık Adları” Journal of History School 13, no. 46 (2020): 1763-1783. http://dx.doi.org/10.29228/joh.43216 google scholar
128. Yudahin, K. K. Kırgız Sözlüğü. Translated by Abdullah Taymas. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011. google scholar
129. Yüce, Nuri. Mukaddimetü'l-Edeb Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2014. google scholar
130. Yürümez, Recep. "Çağatay Şairi Harâbâtî'nin Fakr-Nâmesi: İnceleme, ÇeviriYazı, Dizin, Ek Dizin, Tıpkıbasım.” Doktora tezi, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, 2020. Ulusal Tez Merkezi (648775). google scholar
131. Zajączkowski, Ananiasz. Słownik Arabsko-Kıpczacki, Bulġat Al-Muštāq Fī Luġat Al-Türk Wa-L-Qifⱬākḳ. Pantswowe Wydawnictwo Naukowe, 1958. google scholar