Edebiyatta Kadın Olmak: Aysel Özakın’ın Eserlerinde Kadının Kendi Olma Mücadelesi

Öz

1970'lerde toplumcu gerçekçi bir kimlikle yazmaya başlayan Aysel Özakın, eserlerinde dönemin gerilimlerinin yanı sıra kadın sorunlarına da geniş yer verir. Özakın, gündelik ilişkilerin arka planına nüfuz ederek kadın karşıtı yönlerini deşifre etmeye çalışır ve kendi başına var olmaya çalışan kadınların hikâyelerini kurgular. Erkeklerin egemen olduğu bir dünyada kadınların hayatta kalma stratejileri eserlerinin temelini oluşturur. Eserlerinde, Althusser'in ideolojinin mevcut toplumsal yapılar içinde üretilip iletildiğini belirten sözlerini doğrulayan bir dünya yaratır. Bu dünyada toplum, kadını açık ve dolaysız tekniklerle sınırlama eğilimindedir. Türkiye’nin somut koşullarından hareket eden Özakın kadınların sorunlarını ele alırken aile ve bireysel ilişkilerden yola çıkar. Bu yapılarda kadının nasıl konumlandırıldığını ataerkil değerlerin kadınlara nasıl benimsetildiğini örneklendirir. Ahlak ve namus gibi değerler tarafından sıkıştırılan kadınlar ekonomik ve siyasal alanın dışına atılır. Onlara verilen görev aile kurmak ve çocuk doğurmaktır. Özakın’ın kadın karakterleri ise tüm ataerkil sistemi sorgular. Evliliğin kadın aleyhine geliştirilmiş bir kurum olduğunu, çocukların bile kadının özgürlüğü önünde engel haline geldiğini sergiler. Yazar, aşkın da erkekler lehine ilişkilere yol açtığını düşünmektedir. Ona göre eşitlik aşkta bile mümkün görünmemektedir. Tek çıkış yolu kadının tek başına, özgür bir hayat kurabilmesidir. Onun kadınları bunun yolunu ararken en iyi alternatifin edebiyat olduğunu keşfeder ve bu dünyaya sığınırlar. Bu makalede Şahiner’in romanlarındaki kadınların erkek egemen sistemde uğradıkları baskılar ve söz konusu yapıya karşı geliştirdikleri stratejiler incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Türk romanı
• feminist edebiyat
• erkek şiddeti
• sosyal ayrımcılık
• toplumsal cinsiyetçilik

Being Women in Literature: Women's Struggle to be Their Own in Aysel Özakın's Works

Öz

Aysel Özakın, who started writing with a socialist realist identity in the 1970s, devotes extensive attention to women's problems as well as the tensions of the period in her works. At a time when street violence impacts the whole life, Özakın strives to elaborate on the daily relationships and decipher their anti-woman aspects, and fictionalizes the stories of women trying to subsist independently. Women's survival strategies in a male-dominated world form the foundation of her works. In her works, she creates a world that verifies Althusser's claim that ideology is produced and transmitted within existing social structures. In this world, society tends to restrict women through clear, direct means. Özakın vividly depicts how women are inscribed within these structures and how patriarchal values are exerted on them. Through suppression by values like morality and honor, women are rendered invisible within the economic and political spheres. Their assigned duty is to build a family and bear children. However, Özakın's female characters challenge the entire patriarchal system. She demonstrates marriage as an institution developed against women, and views children as obstacles to their freedom. Additionally, the author opines that love leads to relationships favoring men. She does not see equality as a possibility in love. The sole viable option for women is to build an autonomous, free life. While exploring this path, Özakın's female characters discover that literature is the best refuge. This article explores the oppressions women face in Özakın’s novels within the male-dominated system, and the strategies they develop to resist this structure.

Anahtar Kelimeler

• Turkish novel
• feminist literature
• masculine violence
• social discrimination
• sexism in society

Kaynakça

1. Alkır, Yağmur, Macit Balık, “Aysel Özakın’ın Genç Kız ve Ölüm Romanında Yazar Figürasyonu”, TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 34, no. 34 (2023): 45-57. google scholar
2. Aydınalp, Esra Başak. “Varoluşçu Özgürlük Bağlamında Kadın: Simone de Beauvoir ve İkinci Cinsiyet,” Litera: Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi 30, no.2 (2020): 465-488. https://doi.org/10.26650/LITERA2020-0066 google scholar
3. Bilgin, Rıfat. “Geleneksel ve Modern Toplumda Kadın Bedeni ve Cinselliği”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26, no.1 (2016), 219-243. google scholar
4. Bourdieu, Pierre. Eril Tahakküm. Bağlam Yayıncılık, 2019. google scholar
5. Gençalp, Berna. “Agatha Christie ve Kerime Nadir’de Benlik Kurgusu: Ben Senin Klişen Değilim”, Kadın Hayatlarını Yazmak: Oto/Biyografi, Yaşam Anlatıları, Mitler ve Tarih Yazımı Uluslararası Sempozyum Bildiri Kitabı içinde, Editörler: Birsen Talay Keşoğlu, Leyla Şimşek‐Rathke. Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı Yayınları, 2016. google scholar
6. Gramsci, Antonio. Prison Notebooks, ed. by Quentin Hoare and Geoffrey Nowell Smith. Elecbook, 1999. https://abahlali.org/files/gramsci.pdf Erişim: 12 Haziran, 2025. google scholar
7. Gültekin, Lerzan. “Geçmişten Günümüze Kadının Yazarlık Serüveni,” Toplumsal Cinsiyet ve Yansımaları içinde ed. Lerzan Gültekin, Gül Güneş, Ceylan Ertung, Aslı Şimşek. Atılım Üniversitesi Yayınları, 2013. google scholar
8. Irzık, Sibel ve Jale Parla, Kadınlar Dile Düşünce: Edebiyat ve Toplumsal Cinsiyet. İletişim Yayınları, 2021. google scholar

9. İzer, Özge. “Aysel Özakın’ın Roman ve Hikâyelerinde Sosyal Meseleler”, Yüksek Lisans Tezi, Kırklareli Üniversitesi 2018. Ulusal Tez Merkezi (533438). google scholar
10. Jamesson, Fredric “Çokuluslu Kapitalizm Çağında Üçüncü Dünya Edebiyatı,” Modernizm İdeolojisi içinde, ed. Orhan Koçak, Tuncay Birkan. Çev. Kemal Atakay, Tuncay Birkan. Metis Kitap, 2016. google scholar
11. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu. 2022 yıllık veri raporu, İstanbul, Kadın cinayetlerini durduracağız platformu, 2023. https://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/3040/kadin-cinayetlerini-durduracagiz-platformu-2022-yillik-veri-raporu Erişim 25 Haziran, 2025. google scholar
12. Kazancı, Metin. “Althusser, İdeoloji ve İletişimin Dayanılmaz Ağırlığı,” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 57, no.1 (2002), 55-87. google scholar
13. Özakın, Aysel. Alnında Mavi Kuşlar. Yordam Kitap, 2007. google scholar
14. Özakın, Aysel. Genç Kız ve Ölüm. Yordam Kitap, 2007. google scholar
15. Özakın, Aysel. Gurbet Yavrum. e Yayınları, 1975. google scholar
16. Özakın, Aysel. Güzellik Acısı. Çev. Füsun Özlen, Alkım Yayınevi, 2005. google scholar
17. Özakın, Aysel. Kanal Boyu. Yazko, 1982. google scholar
18. Özakın, Aysel. Mavi Maske. Can Yayınları, 1988. google scholar
19. Özakın, Aysel. Sessiz Bir Dayanışma. e Yayınları, 1976. google scholar
20. Sancar, Serpil. Erkeklik: İmkânsız İktidar: Ailede, Piyasada ve Sokakta Erkekler. Metis Yayınları, 2009. google scholar
21. Şengül, Mehmet Bakır. “Kadın Edebiyatı: Bir Varoluş Mücadelesi” The Journal of Academic Social Science Studies 44, no.2 (2016): s. 203-211. google scholar
22. Wierschke, Annette. “Aysel Özakın: Female Turkish Identity Between Oriantalism Eurocentrism,” MIFLC Review, vol. 16, (1996), 19-31. google scholar
23. Uğurlu, Nuray Sakallı ve Gülçin Akbaş. “Namus Kültürlerinde ‘Namus’ ve ‘Namus adına Kadına Şiddet’ Sosyal Psikolojik Açıklamalar,” Türk Psikoloji Yazıları 16, no.32 (2013): 76-91. google scholar