Sennur Sezer’in Biyografisini Pierre Bourdieu’nun Kavramlarıyla Okumak

Öz

Sennur Sezer (1943-2015), 1960’larda başladığı şiir kariyeriyle toplumcu anlayışın ve işçi hareketlerinin en karakteristik isimlerindendir. Çalışmanın amacı, Sezer’in kadın merkezli bir ailenin üyesi olması, politik bakışı, anne-eş-işçi rol ve sorumlulukları gibi niteliklerini, eserlerinin ortaya çıkma koşullarını Pierre Bourdieu’nun ilişkisel sosyoloji anlayışından yararlanarak saptamak, Sezer’in yazın-kültür hayatındaki konumunu belirlemek, Sezer özelinde/tanıklığında bir dönemin entelektüel yaşamını kavramak, böylece Sezer’in biyografisini bu bakış açısıyla yeniden oluşturmaktır. Bourdieu temelli analizde kullanılan kavramlar şunlardır: Habitus, beğeni, edebî-entelektüel alan, toplumsal uzam, sermaye (kültürel, ekonomik, sembolik), simgesel şiddet, otodidakt, konumlanma, strateji, güzergâh. Sezer’in biyografisinde -tüm çelişkileriyle- entelektüel kimliğini, dünya görüşünü, çok sesli yaşamını oluşturmasına zemin hazırlayan koşulların temel dinamiği kurduğu ilişki ağlarıdır. Sezer, otodidakt yönünün yanı sıra, aile-iş-sanat çevresindeki sosyal ilişkiler sayesinde kültürel sermayesini biriktirmiş, kadın-eş-anne gibi toplumsal roller yüzünden kimi kez simgesel şiddete maruz kalmış, edindiği kültürel-sembolik sermayeyle entelektüel alanın içinde saygın bir yer edinmiştir. Makalede, edebiyattaki standart hâle gelmiş biyografi yöntemlerinin mekanik şablonundan uzaklaşılmakta, Sezer’in kamusal alandan ev içi rollere içinde bulunduğu alanlar ve ilişkiler ağı ortaya konarak daha derinlikli bir Sennur Sezer biyografisi inşa edilmekte, analiz biçimiyle de literatüre katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sennur Sezer
• biyografi
• ilişkisellik
• sermaye
• otodidakt

Proje Numarası

SBA-2024-2526

Reading Sennur Sezer’s Biography via the Concepts Pierre Bourdieu

Öz

Sennur Sezer is one of the most distinctive figures associated with socialist thought and the workers’ movement, owing to her poetic career, which began in the 1960s. This study aims to identify not only Sezer’s characteristics—such as her position within a woman-centred family, her political views, and her roles and responsibilities as a mother, wife, and worker— but also the conditions shaping her works through Pierre Bourdieu’s relational sociology approach. The study also aims to define Sezer’s position within literary and cultural life and to understand the intellectual life of an era in a context specific to Sezer. Accordingly, it becomes possible to reconstruct Sezer’s biography from this perspective. The concepts employed in the analysis, based on Bourdieu’s framework, include habitus, admiration, the literary field, intellectual field, social context, capital (cultural, economic, symbolic), symbolic violence, autodidact, positioning, strategy, and trajectory. In Sezer’s biography—with all its contradictions—the primary dynamic underlying the conditions that shaped her intellectual identity, worldview, and her polyphonic life is the relational connections she established. Beyond her autodidactic personality, Sezer accumulated her cultural capital through social relations within the family-work-art environment. At times, she was exposed to symbolic violence due to her social roles as a woman, wife, and mother. Through her cultural and symbolic capital, she attained a prestigious place within the intellectual field. This article moves away from the mechanical structure of standardised literary biographies and constructs a more in-depth biography of Sennur Sezer by focusing on domains such as public spaces, roles in the household, and the relational connections she established. In this way, it contributes to the literature through its analytical approach.

Anahtar Kelimeler

• Sennur Sezer
• biography
• relationality
• capital
• autodidact

Proje Numarası

SBA-2024-2526

Kaynakça

1. Alıcı, İsmet. “Sennur Sezer, Gorki Ana”. Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi içinde, ed. Cavit Nacitarhan. Evrensel, 2010. google scholar
2. Ateş, Ömer Faruk. “Biyografi Türüne Kuramsal Bir Yaklaşım ve Türk Edebiyatında Biyografi”. Doktora tezi, Kastamonu Üniversitesi, 2022. Ulusal Tez Merkezi (762036). google scholar
3. Bourdieu, Pierre. Ayrım (Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi). çev. Derya Fırat ve Günce Berkkurt. Nika, 2021. google scholar
4. Bourdieu, Pierre. Bir Oto-Analiz İçin Taslak. çev. Murat Erşen. Dergâh, 2023. google scholar
5. Bourdieu, Pierre. Genel Sosyoloji-Collége de France Dersleri (1981-1983). çev. Zuhal Emirosmanoğlu. İletişim, 2021. google scholar
6. Bourdieu, Pierre. Kültür Üretimi (Sembolik Ürünler/Sembolik Sermaye). çev. Sibel Yardımcı ve Elçin Gen. İletişim, 2023. google scholar
7. Bourdieu, Pierre. Pratik Nedenler. çev. H. Uğur Tanrıöver. Hil, 2022. google scholar
8. Bourdieu, Pierre. Sanatın Kuralları (Yazınsal Alanın Oluşumu ve Yapısı). çev. N. Kâmil Sevil. Alfa, 2020. google scholar

9. Bourdieu, Pierre. Seçilmiş Metinler. çev. Levent Ünsaldı. Heretik, 2022. google scholar
10. Bourdieu, Pierre. “Simgesel Sermaye ve Toplumsal Sınıflar”. çev. Nazlı Ökten. Cogito, no.76 (2014): 192-203. google scholar
11. Cengiz, Gülsüm. “Belleğimdeki Sennur Sezer Resimleri”. Sevdadır Kısaltan Geceyi içinde, TYS, 2016. google scholar
12. Crossley, Nick. “Etkileşimler, Bitişiklikler ve Beğeniler: İlişkisel Sosyolojide ‘İlişkileri’ Kavramsallaştırmak”. İlişkisel Sosyoloji içinde, çev. Özlem Akkaya, ed. Christopher Powell ve François Dépelteau. Phoenix, 2015. google scholar
13. Çelik, Yakup. “Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri”, Bilig, no.102 (2022): 1-25. google scholar
14. Dünder, Betül. Konuşmalar Kitabı. Paradoks, 2013. google scholar
15. Eagleton, Terry. “Adorno’dan Bourdieu’ye”. İdeoloji içinde, çev. Muttalip Özcan. Ayrıntı, 2011. google scholar
16. Ercan, Enver. “Tez Büyümüş Bir Yazar: Sennur Sezer”. Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi Sennur Sezer içinde, ed. Cavit Nacitarhan. Evrensel, 2010. google scholar
17. Hayatın Sesi. “Sennur Sezer’i Cavit Nacitarhan ve İskender Bayhan Anlattı”. (7 Ekim 2015), Erişim 20 Ekim, 2024, https://www.youtube.com/watch?v=WXOQxuOdCIk google scholar
18. İncesu, Kadir. “Adnan Özyalçıner: Sennur’a Yazdıklarım ‘Sevdadandır’” Evrensel, 7 Ekim 2016. https://www.evrensel.net/haber/292263/adnan-ozyalciner-sennura-yazdiklarim-sevdadandir google scholar
19. İncesu, Kadir. “Halkın Sesi Adnan Özyalçıner”. Ke, (Mayıs-Haziran 2023): 21-34. google scholar
20. Johnson, Randal. “Pierre Bourdieu’nün Sanat, Edebiyat ve Kültür Sosyolojisi”. Kültür Üretimi içinde, çev. Sibel Yardımcı ve Elçin Gen. İletişim, 2023. google scholar
21. Kara, Çiğdem. “Biyografi: Etnograflar İçin Yöntem ve Öneriler”. Millî Folklor, no.116 (2017): 73-86. google scholar
22. Kara, Çiğdem. “Sennur Sezer’in Folklor ve Kent Kültürü Çalışmaları”. Turnalar, no.99 (Temmuz 2025): 43-52. google scholar
23. Kolçak, Cenk. “Halkalı’dan Dünyanın Bütün Gecekondularına Bakan Şair: Sennur Sezer”. Halkalı içinde, Küçükçekmece Belediyesi Kültür, 2024. google scholar
24. Kültür Servisi. “Kadın, Şair, İşçi, Anne, Yoldaş, Abla, Arkadaş: Sennur Sezer.” Evrensel, 7 Ekim 2015. https://www.evrensel.net/haber/262258/kadin-sair-isci-anne-yoldas-abla-arkadas-sennur-sezer google scholar
25. Kültür Servisi. “Şiirleri Ne Söylüyorsa Onu Yaşadı.” Evrensel, 8 Ekim 2015. https://www.evrensel.net/haber/262321/siirleri-ne-soyluyorsa-onu-yasadi google scholar
26. Nacitarhan, Cavit (ed.). Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi Sennur Sezer. Evrensel, 2010. google scholar
27. Necatigil, Behçet. “Sezer, Sennur,” Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü: 382. Varlık, 2007. google scholar
28. Olgun, Çağdaş. “Çağdaş Sanat Eleştirisi Kuramlarının Türk Resim Sanatına Yansımaları (1950-2000)”. Doktora tezi, Pamukkale Üniversitesi, 2023. Ulusal Tez Merkezi (820636). google scholar
29. Özçelebi, Hüseyin. “Cumhuriyet Döneminde Edebî Eleştiri (1939-1960)”. Hece, no.77/78/79 (Temmuz 2003): 124-166. google scholar
30. Özdal, Hakkı. “Bir Annenin Notları”. Varlık Kitap Eki, no.1146 (Mart 2003): 24-25. google scholar
31. Özyalçıner, Adnan. Hep Seninle/Sennur’la Konuşmalar. Manos, 2019. google scholar
32. Rubin, Gayle S. Cinsel Aykırılıklar. çev. Gece Tezcan. İletişim, 2024. google scholar
33. Said, Edward. Entelektüel. çev. Tuncay Birkan. Ayrıntı, 2023. google scholar
34. Sancar, Nuray. “Sennur Sezer: Şiirim Makyajsız…Olduğum Gibi”. Evrensel Kültür, no.103 (Temmuz 2000): 9-10. google scholar
35. Sayer, Andrew. Method in Social Science: A Realist Approach. Routledge, 1992. google scholar
36. Sezer, Sennur. “Adnan Özyalçıner’in Bir Günü”. Öykücülüğümüzün 45 Yıllık Çınarı Adnan Özyalçıner içinde, Evrensel, 1999. google scholar
37. Sezer, Sennur. “Ben Sennur Sezer”. Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi Sennur Sezer içinde, ed. Cavit Nacitarhan. Evrensel, 2010. google scholar
38. Sezer, Sennur. “Benimle Yaşıt Bir Kitap.” Evrensel, 31 Mayıs 2015. https://www.evrensel.net/yazi/74154/benimle-yasit-bir-kitap google scholar
39. Sezer, Sennur. “1976’da Neler Yaptılar? 1977’ye Neler Hazırlıyorlar?”. Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı içinde, Tekin Yayınları, 1977. google scholar
40. Sezer, Sennur. “Birden Fazla İstanbul’um Var Benim”. Benim İstanbul’um içinde, ed. Adnan Özyalçıner. Evrensel, 2010. google scholar
41. Sezer, Sennur. “Ne Uzun Sessizlik.” Evrensel, 13 Eylül 2015. https://www.evrensel.net/yazi/74869/ne-uzun-sessizlik google scholar
42. Sezer, Sennur. Kasımpaşa. Heyamola, 2009. google scholar
43. Sezer, Sennur. Perşembe Mektupları. Yazılı Kâğıt, 2015. google scholar
44. Sezer, Sennur. Şahmaran. Merkez Kitapçılık, 2006. google scholar
45. Sezer, Sennur. “Tersaneliyim Ben, Taşkızaklı!” Evrensel, 15 Temmuz 2007. https://www.evrensel.net/haber/241053/tersaneliyim-ben-taskizakli?utm_source=paylas google scholar
46. Sezer, Sennur. “Toprağın Öptüğü Çocuklar.” Evrensel, 12 Nisan 2015. https://www.evrensel.net/yazi/73798/topragin-optugu-cocuklar google scholar
47. Sezer, Sennur ve Adnan Özyalçıner. “Şair ve Okuru”. Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi Sennur Sezer içinde, ed. Cavit Nacitarhan. Evrensel, 2010. google scholar
48. Sivri, Medine. “Eskişehir’in Kültür ve Edebiyat Elçileri: Şairler ve Eskişehir”. Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, no.14 (2013): 73-102. google scholar
49. Şüyün, Faruk. Mahallem İstanbul: Adnan Özyalçıner. TÜYAP, 2019. google scholar
50. Tankuter, Aykut. “Bir Tarihte Edebiyat Matineleri”. Sanat Olayı, no.50 (Temmuz 1986): 30-33. google scholar
51. Tulum, Günay. “Kurgu Anlatı Türk Safo’su Mihrî Hatun Özelinde Sennur Sezer’in Klasik Türk Edebiyatı ile İlgili Çalışmaları”. Turnalar, no.99 (Temmuz 2025): 53-61. google scholar
52. Tutumlu, Reyhan. “Kanona ‘Sızan’ Kadın Edebiyatçılar”. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, no.28 (2023): 93-104. google scholar
53. Türesay, Özgür. “Tarihyazımı ve Biyografinin Dönüşü”. Halil İnalcık Armağanı-I-Tarih Araştırmaları içinde, ed. Taşkın Takış ve Sunay Aksoy. Doğu Batı, 2009. google scholar
54. Wikipedia. “Nadir Nadi”. Erişim 9 Nisan, 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nadir_Nadi google scholar
55. Yeter, Kübra. “Ayşegül Tözeren ile Söyleşi.” Gazete Duvar, 5 Şubat 2021. https://www.gazeteduvar.com.tr/aysegul-tozeren-sennur-sezer-odulu-kadin-bir-sairin-adina-verilen-tek-odul-haber-1512167 google scholar
56. Yıldırım, Tahsin. Eşlerinin Gözüyle Edebiyatçılarımız. Selis Kitaplar, 2003. google scholar