The Greek-Italian Threat During the Inter-War Period and the Tensions in the Aegean (1924-1926)

Öz

The attempt was made to create a new balance at the end of World War I, and Türkiye gained a place in the newly established order through the Treaty of Lausanne. While spending about seven years afterward under the influence of this treaty, Türkiye succeeded in eliminating the last remaining problems thanks to Mustafa Kemal Atatürk’s peaceful foreign policy. As one of the most significant of these problems, the Türkiye-Iraq border issue (i.e., the Mosul question) left its mark in 1925 and 1926. While Benito Mussolini was making plans for Anatolia over the Dodecanese Islands in 1925 within the framework of his expansionist policy, General Theodoros Panagalos, who had seized power with the military intervention he carried out in Greece during the same period and was known for his hostility towards Turks, also waited for an opportunity to realize his ambitions in Anatolia by collaborating with Mussolini. This situation turned into a tension, as Britain supported these two countries to weaken Türkiye’s hand. This study will analyze the threat in the Aegean and the attitudes of Greece, Italy, and Britain towards Türkiye within the framework of Greek and British sources.

Anahtar Kelimeler

• Britain
• İzmir
• Mussolini
• Mosul Question
• Dodecanese
• Pangalos
• Türkiye
• Greek-Italian

İki Savaş Arası Dönemde Ege’de Yunan-İtalyan Tehdidi ve Savaş Gerilimi (1924-1926)

Öz

Birinci Dünya Savaşı sonunda yeni bir denge oluşturulmaya çalışılmış, Türkiye de Lozan Antlaşması ile yeni kurulan düzen içinde kendine bir yer edinmiştir. Türkiye, Lozan Antlaşması sonrasındaki yaklaşık yedi yılı, bu antlaşmanın etkisinde geçirirken, Mustafa Kemal Atatürk’ün barışçıl dış politikası sayesinde son kalan pürüzleri de ortadan kaldırmayı başarmıştır. Bu pürüzlerden en önemlilerinden biri olan Türkiye-Irak sınırı sorunu, başka bir deyişle Musul sorunu, 1925 ve 1926 yıllarına damga vurmuştur. Benito Mussolini, yayılmacı politikası çerçevesinde 1925 yılında On İki Ada üzerinden Anadolu ile ilgili planlar yaparken, aynı dönemde Yunanistan’da gerçekleştirdiği askeri müdahale ile iktidarı ele geçiren ve Türk düşmanlığı ile bilinen General Theodoros Panagalos da Mussolini ile iş birliği yaparak Anadolu üzerindeki emellerini gerçekleştirmek için fırsat kollamıştır. Bu durum, İngiltere’nin de Türkiye’nin elini zayıflatmak için bu iki ülkeye destek vermesiyle bir gerilim haline dönüşmüştür. Bu çalışmada Yunan ve İngiliz kaynakları çerçevesinde Ege’de beliren tehdit ile Yunanistan, İtalya ve İngiltere’nin Türkiye karşısında takındığı tutum analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• İngiltere
• İzmir
• Mussolini
• Musul Sorunu
• On İki Ada
• Pangalos
• Türkiye
• Yunan-İtalyan

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar
2. Dimokratia google scholar
3. Ethnikos Kiriks google scholar
4. Ethnos google scholar
5. İ Apogevmatini google scholar
6. Tevhid-i Efkâr google scholar
7. The Times google scholar
8. Vradini google scholar

9. Akyılmaz, Gül: Siyasi Tarih, Seçkin Yayınları, Ankara, 2015. google scholar
10. Andrew, Croizer J.: The Causes Of The Second World War, Blackwell Publishers, 1997. google scholar
11. Arheion Theodoru Pangalu, Tomos Defteros, 1925-1952, Kedros, 1974. google scholar
12. Armaoğlu, Fahir: 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Alkım Yayınları, İstanbul, 2010. google scholar
13. Barlas, Dilek: “Friends or Foes Diplomatic Relations between Italy and Turkey 1923- 1926”, Middle East Studies, 36, 2004, s. 231-252. google scholar
14. Baş, Mehmet Fatih: “Savaş Oyunlarının Tarihi ve Kullanımı Üzerine Bir İnceleme”, Türk Savaş Çalışmaları Dergisi, No. 2, 2020, s. 118-149. google scholar
15. Bilgiç, Bestami S.: “Atatürk Döneminde Türkiye-Yunanistan İlişkileri, 1923-1938”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Yıl 2015, C. 31, S. 91, s. 1-8. google scholar
16. Burgwyn, H. James: Italian Foreign Policy in the Interwar Period 1918-1940, Westport, Connecticut, London, 1997. google scholar
17. Cebesoy, Ali Fuat: Siyasi Hatıralar, C. II, Temel Yayınları, İstanbul, 2002. google scholar
18. Çelebi, Mevlüt: Türk-İtalyan Siyasi İlişkileri (1923-1939), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2020. google scholar
19. Dafnis, Grigorios: İ Ellas Metaksi Dio Polemon 1923-1940, Tomos Protos, Ekdosis Kaktos, Athina. google scholar
20. Edwars, Peter: Chamberlain-Mussolini Meetings, The Historical Journal, Vol. 14, No. 1, s. 153-164. google scholar
21. Erdem, Nilüfer: “Yunan Tarihçilerinin Gözüyle 1930 Türk-Yunan Dostluk Antlaşması ve Venizelos’un Bu Sürece Katkıları”, Muğla Üniversitesi Sosyal bilimler Enstitüsü Dergisi (İLKE), S. 23, Güz 2009, s. 93-128. google scholar
22. Fırat, Melek: “Yunanistan’la İlişkiler”, Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşı’ndan Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, ed. Baskın Oran, İletişim Yayınları, İstanbul, 2003, s. 325-356. google scholar
23. Gatopulos, D.: Andreas Mihalakopulos Prothipourgos Stenos Sinergatis tou Eleftheriou Venizelu, Eteria Meletis İstorias, Athina, 2000. google scholar
24. Hatziantoniou, Kosta; Theodoros Pangalos Istoriki Viografia, İolkos, Athina, 2004. google scholar
25. Hayta, Necdet: “Rodos ile Oniki Ada’nın İtalyanlar Tarafından İşgali ve İşgalden Sonra Adaların Durumu (1912-1918)”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 5, 1994, s. 131-144. google scholar
26. İnönü, İsmet: Hatıralar, C. II, Bilgi Yayınevi, İstanbul, 1985. google scholar
27. Kazım Karabekir: Paşaların Kavgası, 6. Baskı, Emre Yayınları, İstanbul, 2005. google scholar
28. Klapsis, Antonis: “Attempting to Rivise the Treaty of Lausanne: Greek Foreign Policy and Italy During the Pangalos Dictatorship 1925-1926”, Diplomacy & Statecraft, 25:2, s. 240-259. google scholar
29. Kodal, Tahir: “Türk Dış Politikasında Musul (1922-1926)”, ed. Alpaslan Demir, Tuba Kalkan, Eralp Erdoğan, Prof. Dr. Eşref Buharalı’ya Armağan Türk Tarihine Dair Yazılar II, Gece Kitaplığı, Ankara, 2017, s.187- 245. google scholar
30. Kurtulan, Ali İhsan: Cumhuriyetin İlk Yıllarında Mustafa Kemal Atatürk’ün Katıldığı Harp Oyunları ve Askeri Manevralar, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın, 2010. google scholar
31. Küçük, Cevdet: “On İki Ada”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C. 33, s. 353-355. google scholar
32. Markezinis, Spiros V: Politiki İstoria tis Neoteras Ellados, Seira B, Sighronis Ellas, Papiros, Athinai, 1973. google scholar
33. Papuççular, Hazal: Türkiye ve Oniki Ada, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar
34. Psomiades, Henry J.: “The Diplomacy of Theodoros Pangalos 1925-1926”, Balkan Studies, Vol. 13, No. 1, 1972, s. 1-16. google scholar
35. Soysal, İsmail: Tarihçeleri ve Açıklamaları ile Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları, C. I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2000. google scholar
36. Şahin, İsmail, Müezzinoğlu, Ersin: “Lokarno ve Musul Kıskacında Türk Dış Politikası”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırma Dergisi, C. 5, S. 4, 2016, s. 641-676. google scholar
37. Tağmat, Çağla D.: “Trablusgarp Savaşı’ndan Lozan Antlaşması’na On İki Ada Konusunda (Gizli) Görüşmeler”, İstanbul Üniversitesi Türkiyat Mecmuası, C. 28/1, İstanbul, 2018, s. 139-161. google scholar
38. Tağmat, Çağla D.: Lozan Konferansı’nda Yunan Diplomasisi, Libra Yayınları, İstanbul, 2018. google scholar
39. Uzgel İlhan, Kürkçüoğlu Ömer: “Batı Avrupa’yla İlişkiler”, ed. Baskın Oran, Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, İletişim Yayınları, İstanbul, 2003, s. 139-153. google scholar
40. Üçarol, Rifat: Siyasi Tarih 1789-2012, 3. Basım, Der Yayınları, İstanbul, 1995. google scholar
41. Ülman, Haluk: Birinci Dünya Savaşı’na Giden Yol ve Savaş, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara, 1973. google scholar
42. Yazıcı, Nevin: Petrol Çerçevesinde Musul Sorunu (1926-1955), Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2016. google scholar
43. Klapsis, Antonis: “Greek Diplomacy Towards Fascist Italy 1922-1940”, (Çevrimiçi), s. 294. http://hephaestus.nup.ac.cy/bitstream/handle/11728/7395/GreekDiplomacy. pdf?sequence=2&isAllowed=y, 09.02.2023. google scholar