Atatürk’s Foreign Policy Victory: Evaluation of Hatay’s Annexation to Türkiye through the Turkish Diplomatic Archive Documents of the Ministry of Foreign Affairs (1936–1939)

Öz

During the period between the two world wars, Atatürk’s insistence made the Hatay issue one of the leading issues of the Turkish Ministry of Foreign Affairs in 1936. Atatürk carefully followed the transfer of the issue to Geneva and the subsequent process, leaving France in a difficult situation with diplomatic and military maneuvers. The uprisings in Syria and Britain’s desire to take Türkiye to its side were important in resolving the Hatay issue. This study reveals how the Hatay issue was resolved by the ingenious foreign policy pursued by Atatürk in the changing world balances through documentary evidence. Additionally, how meticulously the telegrams sent by the ambassadors of Rome, Berlin, Washington, London, and Paris were followed by the Turkish Ministry of Foreign Affairs and how hard the Ministry worked on the Hatay issue were analyzed. This research is based on documents obtained from the Turkish Foreign Ministry Diplomatic Archive.

Anahtar Kelimeler

• France
• Hatay Issue
• İskenderun Sanjak
• Britain
• Syria

Proje Numarası

yok

Atatürk’ün Dış Politika Zaferi: Hatay’ın Türkiye’ye İltihakının Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşiv Belgeleri Üzerinden Değerlendirilmesi (1936-1939)

Öz

İki dünya savaşı arası dönemde Hatay konusu Atatürk’ün ısrarı üzerine 1936 yılı itibarı ile Türk Dışişleri Bakanlığının önde gelen konuları arasında yer almıştır. Atatürk, meselenin Cenevre’ye taşınmasını ve sonraki süreci dikkatle takip etmiş, diplomatik ve askeri manevralarla Fransa’yı zor durumda bırakmıştır. Suriye’de baş gösteren isyanlar ve İngiltere’nin Türkiye'yi kendi yanına çekme isteği Hatay meselesinin çözümlenmesinde önemli bir unsur olmuştur. Çalışmanın temel amacı değişen dünya dengeleri içinde Atatürk'ün izlediği dahiyane dış siyaset sayesinde Hatay meselesinin nasıl çözümlendiğini elde edilen belgeler üzerinden ortaya koymak olmuştur. Ayrıca Roma, Berlin Washington, Londra ve Paris Büyükelçilerinin gönderdikleri telgrafların Türk Dışişleri Bakanlığınca nasıl titizlikle takip edildiği ve Bakanlığın Hatay konusunda nasıl meşakkatle çalıştığı analiz edilmiştir Araştırma, Türk Dışişleri Diplomatik Arşivi’nden elde edilen belgeler üzerine temellendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Fransa
• Hatay Meselesi
• İskenderun Sancağı
• İngiltere
• Suriye

Destekleyen Kurum

yok

Proje Numarası

yok

Teşekkür

yok

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar
2. Cumhurbaşkanlığı Arşivi google scholar
3. Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi google scholar
4. Koç Üniversitesi Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Arşivi google scholar
5. TBMM Zabıt Ceridesi google scholar
6. Hatay Devleti Resmî Gazetesi google scholar
7. Açık Söz google scholar
8. Akşam google scholar

9. Anadolu google scholar
10. Cumhuriyet google scholar
11. Hâkimiyet-i Milliye google scholar
12. Tan google scholar
13. Yeni Adana google scholar
14. Yeni Mersin google scholar
15. Yenigün google scholar
16. Akşin, Abdülhalat: Atatürk’ün Dış Politika İlkeleri ve Diplomasisi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1991. google scholar
17. Armaoğlu, Fahir: 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Alkım Yayınevi, İstanbul, 2004. google scholar
18. Atatürk’ün Bütün Eserleri, C. 28, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2015. google scholar
19. Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, ATAM, Ankara, 2006. google scholar
20. Çelenk, Selim: Hatay’ın Kurtuluş Mücadelesi Anıları, Antakya, 1997. google scholar
21. Dağıstan, Adil-Sofuoğlu, Adnan: İşgalden Katılıma Hatay, Phoenix Yayınları, Ankara, 2008. google scholar
22. Dinamo, Hasan İzzettin: Kutsal Barış 4, Tekin Yayınevi, İstanbul, 2010 google scholar
23. Fırat, Melek-Kürkçüoğlu, Ömer: “Sancak (Hatay) Sorunu”, Türk Dış Politikası, (1919- 1980), C. 1, ed. Baskın Oran, İletişim Yayınları, İstanbul, 2009. google scholar
24. Gündüz, Asım: Hatıralarım, Kervan Yayınları, İstanbul, 1973. google scholar
25. Gürer, Turgut: Atatürk’ün Yaveri Cevat Abbas Gürer, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2018. google scholar
26. Hale, William: Türk Dış Politikası 1774-2000, Mozaik Yayınları, İstanbul, 2003. google scholar
27. İnan, Afet: Atatürk’ten Mektuplar, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1989. google scholar
28. İnan, Afet: Tarihe Tanıklık Edenler, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2011. google scholar
29. inan, Afet: Türkiye Cumhuriyeti ve Türk Devrimi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1998. google scholar
30. İnönü, İsmet: Günlükler, YKY, İstanbul, 2017. google scholar
31. İskenderun-Antakya Meselesi, Ankara, 1936. google scholar
32. Kocatürk, Utkan: “Prof. Dr. Afet İnan’la Bir Konuşma”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C.I, S.3, Temmuz 1985, s. 711-740. google scholar
33. Kocatürk, Utkan: Atatürk Çizgisinden Geçmişten Geleceğe, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2005. google scholar
34. Konuralp, Nuri Aydın: Hatay’ın Kurtuluş ve Kurtarış Mücadelesi Tarihi, İskenderun, 1970. google scholar
35. Kurat, Yuluğ Tekin: Osmanlı İmparatorluğu’nun Paylaşılması, Kalite Matbaa, Ankara, 1976. google scholar
36. Le Sandjak Lutte Pour Son Independance-1936, Bağımsız Hatay Topluluğu, Antakya, 1936, s. 9. google scholar
37. Mayakon, İsmail Müştak: “Hata-Hatay ve Oronte-Uratube, Harita Üzerinde Mukayeseli Bir Etüd”, Cumhuriyet, 22 Ekim 1936, s. 1. google scholar
38. Mazıcı, Nurşen: Celal Bayar Başbakanlık Dönemi 1937-1939, Der Yayınları, İstanbul, 1996. google scholar
39. Melek, Abdurrahman: Hatay Nasıl Kurtuldu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1991. google scholar
40. Mikusch Dogobert Van: Avrupa ile Asya Arasındaki Adam, Örgün Yayınevi, İstanbul, 2009. google scholar
41. Öcal, Hulki: Hatay Savaşı, Desen Matbaa, Ankara, 1953. google scholar
42. Özkaya Duman, Olcay: Bağımsızlığa Giden Yolda Sancak’tan Hatay Devleti’ne Yerel Basın ve Faaliyetleri, ATAM, Ankara, 2019. google scholar
43. Payaslı, Volkan: “Bir Entelektüelin Gazeteci ve Siyasetçi Kimliği Üzerine Değerlendirmeler: Asım Us ve Kurun Gazetesi (1935-1939)”, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, S. 42, 2022, s. 107-167. google scholar
44. Payaslı, Volkan: Sancak’tan Vilayete Hatay (1921-1960), Atatürk Araştırma Merkezi, 2017. google scholar
45. Pehlivanlı, Hamit vd.: Türk Dış Politikasında Hatay (1918-1939), ASAM, Ankara, 2002. google scholar
46. Sarınay, Yusuf: “Atatürk’ün Hatay Politikası I (1936-1938)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. 12, S. 34, 1996, s. 3-65. google scholar
47. Satloff, Robert B: “Prelude to Conflict: Communal Interdependence in the Sanjak of Alexandretta 1920-1936”, Middle Eastern Studies, Vol. 22, No. 2, April 1986, p. 147-180. google scholar
48. Selçuk, Hamdi: Bütün Yönleriyle Hatay’ın O Eski Günleri, Sucuoğlu Matbaa, İstanbul, 1972. google scholar
49. Serhan Ada, Türk–Fransız ilişkilerinde Hatay Sorunu (1918-1939), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2005. google scholar
50. Sevük, İsmail Habib: Atatürk’le Beraber, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2017. google scholar
51. Soyak, Hasan Rıza: Atatürk’ten Hatıralar, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2016. google scholar
52. Soysal, İsmail: “Türk-Fransız Siyasal İlişkileri (1921-1984)”, Belleten, C. XVII, S. 185- 188, 1983, s. 959-1044. google scholar
53. Sökmen, Tayfur: Hatay’ın Kurtuluşu İçin Harcanan Çabalar, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1992. google scholar
54. Tansel, Selahattin: Mondros’tan Mudanya’ya Kadar, C. I, MEB, İstanbul, 1991. google scholar
55. Tellal, Erel: “SSCB’yle İlişkiler”, Türk Dış Politikası (1919-1980), C.I, ed. Baskın Oran, İletişim Yayınları, İstanbul, 2009. google scholar
56. Turgut, Hulusi: Kılıç Ali’nin Hatıraları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2015. google scholar
57. Us, Asım: Gördüklerim, Duyduklarım, Duygularım, Kitabevi, İstanbul, 2012. google scholar
58. Yavuz, Bige: “1921 Tarihli Türk-Fransız Anlaşması’nın Hazırlık Aşamaları”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. 8, S. 23, 1992, s. 273-308. google scholar
59. Yavuz, Bige: Kurtuluş Savaşı Döneminde Türk-Fransız İlişkileri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1994. google scholar