The Perception of Mustafa Kemal Pasha-Enver Pasha Conflict in the French Public Opinion during the National Struggle Period

Öz

Enver Pasha was a critical figure who had a say in the fate of the country by simultaneously assuming the duties of the Chief of Military Affairs, Minister of War and Deputy Commander-in-Chief in the Ottoman Empire during the First World War. As the Ottoman Empire was on the defeated side at the end of the war, Enver Pasha and his entourage left the country on November 1, 1918. Mustafa Kemal Pasha, who set foot in Samsun on May 19, 1919, initiated the period of congresses in Anatolia and The National Struggle Movement emerged at the end of this process. The years 1920-1921 coincided with the period when the critical phases of the National Struggle occurred, France was the occupier in Antep and its surroundings, and Enver Pasha was in search of a new struggle. Enver Pasha’s activities abroad and his idea of moving to Anatolia caused tension between him and Mustafa Kemal Pasha. The French, on the one hand, tried to understand the level of the relationship between Mustafa Kemal Pasha and Enver Pasha and whether they acted together or not. France, as an occupying country in Antep and its surroundings, needed to develop a new policy on Türkiye. This study tries to reveal how the French public understood the relationship between Mustafa Kemal Pasha and Enver Pasha.

Anahtar Kelimeler

• The Ankara Government
• Mustafa Kemal Pasha
• Enver Pasha
• France
• Press
• Public Opinion

Millî Mücadele Döneminde Mustafa Kemal Paşa-Enver Paşa Çatışmasının Fransız Kamuoyundaki Algılanış Biçimi

Öz

Enver Paşa, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Devleti’nde Erkan-ı Harbiye Reisliği, Harbiye Nazırlığı ve Başkumandan Vekilliği görevlerini aynı anda üstlenerek ülkenin kaderinde söz sahibi olmuş önemli bir şahsiyetti. Osmanlı Devleti’nin savaş bitiminde yenilen tarafta yer alması üzerine Enver Paşa ve beraberindekiler 1 Kasım 1918 tarihinde ülkeyi terk etmişlerdi. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ayak basan Mustafa Kemal Paşa Anadolu’da kongreler dönemini başlatmış; bu sürecin sonunda Millî Mücadele Hareketi vücut bulmuştu. 1920- 1921 yılları hem Millî Mücadele’nin kritik safhalarının yaşandığı, hem Fransa’nın Antep ve çevresinde işgalci konumunda olduğu, hem de Enver Paşa’nın yeni bir mücadele arayışına girdiği döneme denk gelmiştir. Enver Paşa’nın yurtdışındaki faaliyetleri ve Anadolu’ya geçmeye yönelik düşüncesi, Mustafa Kemal Paşa ile arasında gerilime yol açmıştır. Fransızlar ise Mustafa Kemal Paşa ile Enver Paşa arasındaki ilişkinin ne düzeyde olduğunu, ortak hareket edip etmediklerini anlamaya çalışmışlardır. Zira Fransa, Antep ve çevresinde işgalci konumda olan bir ülke olarak Türkiye üzerinde yeni bir siyasa geliştirme ihtiyacına girecektir. Bu çalışma, Fransız kamuoyunun Mustafa Kemal Paşa ile Enver Paşa arasındaki ilişkiyi nasıl kavradığını ortaya koymaya çalışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ankara Hükümeti
• Mustafa Kemal Paşa
• Enver Paşa
• Fransa
• Basın
• Kamuoyu

Kaynakça

1. Documents Diplomatiques Français. google scholar
2. Journal Officiel de la République Française (Débats Parlementaires - Chambre des Députes). google scholar
3. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (30.18.1.1.2.38.18.) google scholar
4. Arslan, Emir Şekip, Sürgünde Üç Ölüm: Enver, Talat ve Cemal Paşa, Truva Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar
5. Atatürk’ün Sırdaşı Kılıç Ali’nin Hatıraları, Der: Hulusi Turgut, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2011. google scholar
6. Aydemir, Şevket Süreyya, Enver Paşa, C. 3, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1992. google scholar
7. Aydoğan, Erdal, Özkan, Asaf, “Erzurum Muhâfaza-i Mukaddesât ve Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 21, S. 1, 2011, s. 315-338. google scholar
8. Babacan, Hasan, Mehmed Talat Paşa, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2020. google scholar

9. Bardakçı, Murat, Enver, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2021. google scholar
10. Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, C. 3, K. 4, TTK Basımevi, Ankara, 1991. google scholar
11. Bitmeyen Savaşta Kut’ül Amare: Halil Paşa’nın Hatıratı, Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2016. google scholar
12. Çolak, Mustafa, Komitenin Kahramanı: Enver Paşa, Yeditepe Yayınları, İstanbul, 2019. google scholar
13. Hayit, Baymirza, Türkistan Rusya ile Çin Arasında, Otağ Yayınları, Ankara, 1975. google scholar
14. Karaman, Sami Sabit, İstiklâl Mücadelesi ve Enver Paşa, İzmit Selüloz Yayınevi, 1949. google scholar
15. Kırışman, Mustafa, “Enver, Talat ve Cemal Paşaların Öldürülmelerinin Fransız Basınına Yansımaları”, Tarih ve Günce, S. 9, Yaz 2021, s. 475-510. google scholar
16. Kiazim, Omer, L’Aventure Kémaliste, L’Edition Universelle, Paris, 1921. google scholar
17. Selçuk, Fatih, Dengeler Değişirken – Milli Mücadele’de Türk-Fransız İlişkileri (1918- 1922), İdeal Kültür Yayıncılık, İstanbul, 2022. google scholar
18. Sonyel, Salahi, “Kurtuluş Savaşı Günlerinde Mustafa Kemal – Enver Çatışması”, Belleten, C. 54, S. 209, 1990, s. 381-402. google scholar
19. Soyak, Hasan Rıza, Atatürk’ten Hatıralar, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2021. google scholar
20. Taş, Fahri, “Mondros Mütarekesi Sonrasında Anadolu’nun Görünümü”, ATAM Dergisi, C. 8, S. 39, 1997, s. 725-757. google scholar
21. Toprak, Zafer, “Bolşevik İttihatçılar ve İslam Komiterni – İslam İhtilal Cemiyetleri İttihadı (İttihad-ı Selamet-i İslam)”, Toplumsal Tarih, S.43, Temmuz 1997, s. 6-13. google scholar
22. Türk İstiklal Harbi I Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı, Genelkurmay Basımevi, Ankara, 1999. google scholar
23. Yamauchi, Masayuki, Hoşnut Olamamış Adam-Enver Paşa, Bağlam Yayınları, İstanbul, 1995. google scholar
24. Ziya Şakir, İttihat ve Terakki Nasıl Öldü?, C. 3, Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2018. google scholar
25. Journal des Debats google scholar
26. L’Action Française google scholar
27. Excelsior google scholar
28. Le Figaro google scholar
29. Le Gaulois google scholar
30. Le Journal google scholar
31. Le Matin google scholar
32. Le Petit Journal google scholar
33. Le Petit Parisien google scholar
34. Le Populaire google scholar
35. Le Radical google scholar
36. Le Temps google scholar
37. L’Humanite google scholar