Türkiye’s Nuclear Policy During The Cold War Era

Yıl 2025, Sayı: 48, 326 - 348, 25.12.2025

Zarıfa Nazırlı

https://doi.org/10.26650/YTA2025-1410797

https://izlik.org/JA52WE89DD

Öz

Examining Türkiye’s nuclear policies and strategies within the context of global power balances and security concerns during the Cold War era, this study aims to analyze the position Türkiye assumed in the global nuclear race that took shape from 1949 onwards, how it was influenced by the rivalry between the United States and the Soviet Union, and the diplomatic, military, and scientific policies it pursued during this process. Following the nuclear tests conducted by the USSR and the 1962 Cuban Missile Crisis, Türkiye’s strategic significance was further enhanced through the establishment of military bases and nuclear cooperation with the U.S. The scope of the study evaluates the development of Türkiye’s nuclear energy and security policies between 1949 and 1990, specifically focusing on the establishment of nuclear power plants and research centers in Akkuyu (Gülnar, İçel) and Küçükçekmece. This evaluation is based on contacts and agreements made with the Atomic Energy Commission, EURATOM, Chalk River Nuclear Laboratories, Swiss Bank, Italy, France, Canada, and South Korea. Document analysis and comparative historical methods were employed in conjunction, utilizing archival documents from NARA-AAD, NSA, BCA, and TDA. The findings indicate that Türkiye perceived the nuclear domain not merely as a means for energy generation but also as an instrument of security and foreign policy, thereby striving to consolidate its national sovereignty throughout this period. Consequently, the study provides a detailed examination of the overt and covert strategies within Türkiye’s nuclear policy during the Cold War.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , USA , Cold War , Nuclear Strategy , Nuclear Research

Soğuk Savaş Dönemi Türkiye'nin Nükleer Politikası

https://izlik.org/JA52WE89DD

Öz

Soğuk Savaş döneminde Türkiye’nin nükleer politika ve stratejilerini küresel güç dengeleri ve güvenlik kaygıları bağlamında inceleyen çalışma, Türkiye Cumhuriyeti’nin 1949’dan itibaren şekillenen küresel nükleer yarışta nasıl bir konum aldığını, ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki rekabetten nasıl etkilendiğini ve bu süreçte izlediği diplomatik, askerî ve bilimsel politikaları analiz etmeyi amaçlamıştır. SSCB’nin nükleer denemeleri ve 1962 Küba Krizi sonrasında, ABD ile kurulan askerî üsler ve nükleer iş birlikleri Türkiye’nin stratejik önemini artırmıştır. Çalışmanın kapsamı, 1949–1990 yılları arasındaki dönemde Türkiye’nin nükleer enerji ve güvenlik politikalarının İçel’in Gülnar ilçesinde Akkuyu, Küçükçekmece’de nükleer santral ve araştırma merkezleri kurulmasıyla birlikte gelişimini; Atom Enerji Komisyonu, EURATOM, Chalk River Atom, Swiss Bank, İtalya, Fransa, Kanada ve Güney Kore’yle yapılan temas ve anlaşmalar temelinde değerlendirmektedir. NARA-AAD, NSA, BCA ve TDA belgelerine dayanarak belge analizi ve karşılaştırmalı tarihsel yöntem birlikte uygulanmıştır. Bulgular, Türkiye’nin nükleer alanı yalnızca enerji üretimi için değil, güvenlik ve dış politika aracı olarak da gördüğünü ve bu süreçte ulusal egemenliğini güçlendirmeye çalıştığını göstermektedir. Çalışma, Soğuk Savaş döneminde Türkiye’nin nükleer politikasındaki açık ve örtülü stratejileri ayrıntılı biçimde incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , ABD , Soğuk Savaş , Nükleer Strateji , Nükleer Araştırmalar

Kaynakça

• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Arşiv Dairesi Başkanlığı (TDA) google scholar
• Rusya Federasyonu, Komintern Arşiv belgeleri google scholar
• USA, The National Archives (NARA-AAD) (ABD, Devlet Arşivleri) google scholar
• USA, National Security Archives (NSA) (ABD, Ulusal Güvenlik Arşivi) google scholar
• CIA Archives (CIA Arşivleri) google scholar
• Cumhuriyet, google scholar
• Los Angeles Time google scholar
• Milliyet google scholar
• AkYüz, Emrah: “TürkiYe’nin Nükleer Enerji Politikası ve Terör Tehdidi”, The Journal of Academic Social Science Studies, S. 40, 2015, s.523-536. google scholar
• Atmaca, Ayşe Ömür: “The Geopolitical Origins of Turkish-American Relations: Revisiting the Cold War Years”, All Azimuth, S. 3, No. 1, 2014, s. 19-34. google scholar
• Atmaca, AYşe Ömür: Old Game In A New World: Turkey And The Unıted States From Crıtıcal Perspectıve, Mıddle East Technıcal UnıversıtY, Ankara, 2011. google scholar
• Bölme, Selin: “Soğuk Savaş’ta NATO-ABD-TürkiYe Üçgeninde Askeri Üsler: Süreklilik ve Değişim”, Uluslararası İlişkiler, S. 9, No. 34, 2012, s. 51-71. google scholar
• Eş, HüseYİn-Işık, Sibel-AYas, Cemalettin: “TürkİYe için Yeni bir sosYO-bilimsel tartışma: Nükleer ile Yaşam”, Turkı’sh Journal of Educatlon, S. 5, No.2, 2016, s. 47-59. google scholar
• Güvenç, Serhat: Rlse And Demlse ofA “Strateglc Partnershlp”: In Search Of Context For Post-Cold War Turklsh-Amerlcan Relatlons, Boğaziçi UniversitY, İstanbul, 2003. google scholar
• Ivanov, Vladimir: “KubinskiY raketnYY krizis, Nezavisimogo voYennogo obozreniYa”, Nezavlslmogo voyennogo obozrenlya, 2012, s. 2-10. google scholar
• Karelin, Vladislav: “KaribskiY Krizis 16-28 OktYabrYa 1962 Goda”, Luchshlye Komp'yuternyye Igry, S. 6, 2010, s. 135-152. google scholar
• Kasatkina, Yekatirina: “KaribskiY Krizis 1962 G.: NovYYe PodkhodY I Otsenki (Na Materialakh Arkhiva Natsional'noY Bezopasnosti SSHA)”, Polltologlya, 2011, s. 126-159. google scholar
• Khrushchev, Nikita SergeYevich: Vospomlnanlya, Vagrius, Moskva, 1997. google scholar
• Kıvanç, Sinan: “Soğuk Savaş Yıllarında TürkiYe’deki Abd Üs ve Tesisleri”, Atatürk Araştırma Merkezl Derglsl, S. 101, 2020, s. 203-252. google scholar
• Kokoshin, AndreY - Sokolov, Boris: “KaribskiY Krizis 1962”, Bol'shaya Rosslyskaya Entslklopedlya, 1980. google scholar
• Kosov, Aleksandr: “Mesto Karibskogo Krizisa 1962 g. V Sovetsko-Amerikanskikh OtnosheniYakh (Po Materialam RossiYskoY Istoriografii)”, XXI vek: Aktual'nyye Problemy Istorlcheskoy Naukl: Materlaly mezhdunar. nauch. konf., posvyashch. 70-letlyu lst.fak. BGU. Minsk, 15-16 apr. 2004 g. / redkol.: V.N. Sidortsov (otv.red.) i dr. - Mn.: BGU, 2004. google scholar
• KurguzovoY, Yelena Anatol'Yevna: “OsnovnYYe EtapY Karibskogo Krizisa I Puti Yego ResheniYa”, Avtoreferat Vypusknoy Kvallfikatslonnoy Raboty Spetslallsta, 2016, s. 70-86. google scholar
• Romanov, AlekseY: "NashumevshiYe stranitsY KholodnoY voYnY"; "KholodnaYa voYna: Sem' let na peredovoY (zapiski zhurnalista-mezhdunarodnika)", Assotslatslya vypusknlkov MGIMO, 2013, s. 78-92. google scholar
• Thompson, Edward: Beyond The Cold War: Not the Dlmbleby Lecture European Nuclear Dlsarmament, Merlin Press, London, 1982. google scholar
• Torin, AndreY: Atomnaya Dlplomatlya Izvestnaya I Nelzvestnaya: Faktor Khlroslmy I Nagasakl, MezhdunarodnaYa Zhizn, Moskva, 2019. google scholar
• Trunov, Flipp: “FaktorY FormirovaniYa Pozitsii SSSR v Period Karibskogo Krizisa”, Vestn. Mosk. un-ta. Mezhdunarodnyye otnoshenlya l mlrovaya polltlka, S. 25, No. 1, 2013, s. 44-56. google scholar
• Arkin, William- Fieldhouse, Richard: Nuclear Battlefields: Global Llnks ln the Arms Race, Balllnger Publlshlng Company, Massachusetts, 1985. google scholar
• Yesin Viktor: “KaribskiY Krizis 1962 God A: Ot KrYtYYe Vo ProsY I NaiboleYe Pouchite L'nYYe Uroki”, Pamyatnyye Daty V Istorll Mezhdunar-odnykh Ot Noshenly, Vestn. Mezhdunarodnyye Otnoshenlya I Mlrovaya Polltlka. S. 25, No.1, 2013, s. 2-56. google scholar
• “Number of operable nuclear power reactors worldwide as of MaY 2023”, https://www.statista.com/statistics/267158/number-of-nuclear-reactors-in-operation-bY-countrY/ (Erişim Tarihi:18.08.23). google scholar
• “Türkiye to initiate trial production at AkkuYu in 2025: Turkish energY min.”, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/en/energY/nuclear/ turkiYe-to-initiate-trial-production-at-akkuYu-in-2025-turkish-energY-min/46234?utm_source=chatgpt.com google scholar
• https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc027/kanuntbmmc027/kanuntbmmc02704780.pdf (Erişim Tarihi:18.08.23). google scholar
• Kasapoğlu, Can-Ülgen, Sinan: “TürkiYe-RusYa-Abd Üçgeninde Stratejik Silah Sistemlerine Dair Tercihler ve Sonuçları”, EDAM, Dış Polltlka Güvenllk, 2019 https://edam.org.tr/wp-content/uploads/2019/01/StratejikSilahSistemleri.pdf (Erişim tarihi: 10.11.2023). google scholar
• Kibaroğlu, Mustafa-Çağlar, Barış: “Implications of A Nuclear Iran For TurkeY”, Mıddle East PoIicy, S. 15, No.4, 2008, https://www.iemed. org/publication/the-role-of-turkeY-in-the-middle-east/ (Erişim tarihi: 10.11.2023). google scholar
• Kuniholm, Bruce: “TurkeY and NATO: Past, Present and Future,” Orbis, S. 27, No.2, 1983, https://scholars.duke.edu/publication/664675 (Erişim tarihi: 10.11.2023). google scholar
• Malakhov, ValeriY: “KaribskiY Krizis 1962 Goda: IstoriYa I Sovremennost'”, Istoricheskiye Nauki, 2016. https://cYberleninka.ru/article/n/ karibskiY-krizis-1962-goda-istoriYa-i-sovremennost (Erişim tarihi: 10.11.2023). google scholar
• Resmî Gazete, SaYı: 13157, 25.3.1969, https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc052/kanuntbmmc052/kanuntbmmc05201130.pdf (Erişim Tarihi:18.08.23). google scholar
• Salakone, Alessandro: “Kubinskiy Krizis V Kontekste OtnosheniY Sssr I Italii”, Istoriya I Obshchestvo, 2015, https://cYberleninka.ru/ article/n/kubinskiY-krizis-v-kontekste-otnosheniY-sssr-i-italii (Erişim tarihi: 10.11.2023). google scholar
• Sever, AYşegül: “Yeni Bulgular Işiğinda 1962 Küba Krizi ve TürkiYe”, https://www.researchgate.net/publication/304426548 (Erişim tarihi:10.11.2023). google scholar
• Svilas, Svetlana: “IstoriografiYa I Istochniki Po Istorii Karibskogo Krizisa”, Belorusskiy Zhurnal Mezhdunarodnogo Prava I Mezhdunaro-dnykh Otnosheniy, S.4, 2002, https://elib.bsu.bY/handle/123456789/29219 (Erişim tarihi: 10.11.2023). google scholar
• TAEK, ÇNAEM, 2012, s. 2. https://kurumsalarsiv.tenmak.gov.tr/handle/20.500.12878/229 (Erişim Tarihi:18.08.23). google scholar