Observations and Insights on Mustafa Kemal Pasha’s Western Anatolian Travels to Eskişehir, İzmit, Bilecik, and Bursa (January 1923)

Öz

Mustafa Kemal Pasha's journey through Western Anatolia, encompassing Eskişehir, Bilecik, İzmit, and Bursa, and concluding in İzmir, marked his first extensive domestic tour and served as an opportunity for direct engagement with the public, effectively functioning as a public opinion survey. During this journey, Mustafa Kemal Pasha sought to assess the state of the military following the National Struggle and to address the concerns of the people directly, providing immediate and detailed responses to their inquiries. This research covers the part of the trip that took place between January 14 and February 17, 1923, and lasted a little more than a month, until the Pasha's arrival in Izmir on January 25, 1923. During this time Mustafa Kemal Pasha featured official ceremonies and large crowds welcoming him at each stop. He met with the public at train stations and cinema halls, listened to their grievances, and delivered explanations regarding the nation’s critical issues. Key topics on his agenda included the Lausanne Conference, the Caliphate, and the establishment of the People’s Party. This study traces Mustafa Kemal Pasha’s journey through Western Anatolia step by step, analysing his speeches and addresses to evaluate the process that ultimately led to the proclamation of the Republic.

Anahtar Kelimeler

• Mustafa Kemal Atatürk
• Western Anatolian Tour
• Eskişehir
• Bilecik
• İzmit

Mustafa Kemal Paşa’nın Batı Anadolu’da Eskişehir, İzmit, Bilecik ve Bursa Seyahatlerine (Ocak 1923) Dair İzlenimler ve Bazı Tespitler

Öz

Mustafa Kemal Paşa’nın Eskişehir, Bilecik, İzmit ve Bursa’yı kapsayan ve İzmir’de noktalanan, Batı Anadolu seyahati, halk ile doğrudan temas kurduğu, böylece kamuoyu yoklaması yapabildiği ilk geniş çaplı yurt gezisiydi. Bu seyahatinde Mustafa Kemal Paşa, Millî Mücadele’den sonra ordunun durumunu teftiş etmeyi ve halkın sorunlarını bizzat kendilerinden dinleyip, sorularına doğrudan cevap vermeyi amaçlıyordu. Bu araştırma, 14 Ocak-17 Şubat 1923 tarihleri arasında gerçekleşen ve bir aydan biraz daha uzun süren seyahatin Paşa’nın İzmir’e vardığı 25 Ocak 1923 tarihine kadarki kısmını kapsamaktadır. Bu süre zarfında Mustafa Kemal Paşa, gittiği her yerde resmî erkânın yanı sıra kalabalık halk kitleleri tarafından törenlerle karşılandı. İstasyonlarda, sinema salonlarında halk ile görüştü, onları dinledi ve kendisine ülke gündemiyle ilgili sorulan sorulara uzun uzun açıklamalar yaparak cevaplar verdi. Bu seyahat esnasında Mustafa Kemal Paşa’nın gündeminde Lozan Konferansı’ndaki tartışmalar, Hilafet meselesi, Halk Fırkası gibi konular bulunmaktaydı. Bu çalışmada, Mustafa Kemal Paşa’nın Batı Anadolu seyahati adım adım takip edilecek ve seyahat süresince konuşma ve nutukları incelenerek Cumhuriyet’e giden süreç değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Mustafa Kemal Atatürk
• Batı Anadolu Seyahati
• Eskişehir
• Bilecik
• İzmit

Kaynakça

1. 1. Süreli Yayınlar: google scholar
2. Akşam google scholar
3. Hakimiyet-i Milliye google scholar
4. İkdam google scholar
5. Milliyet google scholar
6. Time google scholar
7. Tanin google scholar
8. Tevhd-i Efkar google scholar

9. Vakit google scholar
10. Yeni Yol google scholar
11. 2. Araştırma Eserler: google scholar
12. Arar, İsmail: Atatürk’ün İzmit Basın Toplantısı, 16/17 Ocak 1923, Burcak, 1969. google scholar
13. Atatürk, Mustafa Kemal: Eskişehir- İzmit Konuşmaları 1923, yay. haz. Sinan Onuş, Kopernik Kitap, İstanbul, 2009. google scholar
14. Atatürk’ün Hayatı, Doğumundan Ölümüne Kadar, Doğan Kardeş Matbaası, İstanbul, 1971. google scholar
15. Bardakçı, Murat: “Sizi Serbest Bırakmayı Muvafık Bularak Tatlîk Ettim”, Mustafa Kemal Paşa ile Lâtife Hanım’ın Boşanmalarının Belgeli Öyküsü, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2021. google scholar
16. Başmuallim Talat Bey: Osmaneli Tarihi, İstanbul, 1926. google scholar
17. Beyoğlu, Süleyman: İmparatorluktan Cumhuriyet’e Türk Sineması [1895-1939], Dergâh Yayınları, İstanbul, 2018. google scholar
18. Can, Bilmez Bülent: Demiryolundan Petrole Chester Projesi (1908-1923), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2000. google scholar
19. Coşkun, Alev-Kansu, Işık: Atatürk’ün İzmit Basın Toplantısı 100. Yıl, Cumhuriyet Kitapları, 2022. google scholar
20. Dinç, Enis: Atatürk on Screen, Documentary Film and Making of a Leader, I.B. Tauris, London, 2020. google scholar
21. Doğramacıoğlu, Hüseyin: Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi Üzerine bir İnceleme, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2007. google scholar
22. Eskişehir Basınında Atatürk, 1919-1989, Eskişehir, 1968. google scholar
23. Freeman, Charles: Mısır, Yunan ve Roma, Antik Akdeniz Uygarlıkları, çev. Suat Kemal Angı, Dost Kitapevi, Ankara, 2003. google scholar
24. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 1923 Eskişehir İzmit Konuşmaları, yay. haz. Arı İnan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1982. google scholar
25. Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri İzmir Yollarında, İstihbarat Matbaası, Ankara, 1339. google scholar
26. Gazi Mustafa Kemal: Nutuk, Ankara, 1927. google scholar
27. Kara, Nilgün Nurhan: “Atatürk’ün Annesi Zübeyde Hanım’ın Hastalığı ve Ölümü”, Atatürk Dönemi Sağlık Kongresi 6-9 Kasım 2007-Bildiriler, Ege Üniversitesi Basımevi, İzmir, 2009, s. 903-928. google scholar
28. Karabekir, Kâzım: Günlükler, C. 1, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar
29. Kılıç, Selami: “Batı Anadolu Gezisi Esnasında Mustafa Kemal Paşa’yı Karşılama Törenleri”, Atatürk Dergisi, C. 1, S. 3, 1989, s. 146-174. google scholar
30. Kocagöz, Samim: Kalpaklılar, Ataç Kitabevi, İstanbul, 1962. google scholar
31. Kocatürk, Utkan: Doğumundan Ölümüne Kadar Kaynakçalı Atatürk Günlüğü, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara, t.y. google scholar
32. Koçu, Reşad Ekrem: Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü, Doğan Kitap, İstanbul, 2015. google scholar
33. Kurnaz Şahin, Feyza: “Lozan Antlaşması Sonrasında Türk-İngiliz İlişkilerinde Çatışmanın Devamına Bir Örnek: Haydarpaşa İngiliz Mezarlığının Tahribi Meselesi”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 57, 2023, s. 133-160. google scholar
34. Mango Andrew: Atatürk Modern Türkiye’nin Kurucusu, çev., Füsun Doruker, Remzi Kitapevi, İstanbul, 2004. google scholar
35. Mustafa Kemal: Eskişehir-İzmit Konuşmaları (1923), Kaynak Yayınları, İstanbul, 1993. google scholar
36. Osmaneli, Osmaneli Belediyesi, Bilecik, 2018. google scholar
37. Ökçün, A. Gündüz: Türkiye İktisat Kongresi 1923 İzmir Haberler Belgeler Yorumlar, A.Ü.S.B.F. Yayını, Ankara, 1968. google scholar
38. Pakalın, Mehmet Zeki: Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. 2, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, 1946. google scholar
39. Recep Zühtü: “Büyük Gazi Bursa Halkı İçinde”, Hakimiyet-i Milliye, nr. 719, 22 Kânunusani 1923, s. 1. google scholar
40. Recep Zühtü: “Eskişehir’den İzmit’e Doğru”, Hakimiyet-i Milliye, nr. 721, 24 Kânunusani 1923, s. 1-2. google scholar
41. Shaw, Stanford J.-Shaw, Ezel Kural: History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Reform, Revolution, and Republic, The Rise of Modern Turkey, 1808-1975, C. II, Cambridge University Press, 1994. google scholar Siirt Mebusu Mahmut: “Gazi ve İnkılap, Başlangıç”, Milliyet, nr. 1361, 26 Teşrinisani 1929. google scholar
42. Soydan, Mahmud: Gazi ve İnkılap, yay.haz. Nejdet Bilgi, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2023. google scholar
43. Süzgün, Gökçe: Atatürk’ün Bursa Gezileri ve Türk Devriminin Bursa’ya Yansımaları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, 2015. google scholar
44. Toprak, Zafer: Atatürk, Kurucu Felsefenin Evrimi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar
45. Türk, Emine Bilgehan: “Milli Bir İmge Olarak Türk Romanında Kalpak”, Gazi Türkiyat, C. 22, Bahar 2018, s. 159-178. google scholar
46. Yakup Kadri: “İzmit’te Üç Gün”, İkdam, nr. 9284, 20 Kânunusani 1923, s. 3. google scholar