Turkish-French Mixed Arbitral Tribunal Created After the Lausanne Peace Treaty and Example Cases

Öz

Mixed arbitral tribunals were established according to articles 92 and 98 of the Lausanne Peace Treaty, which are included in the economic decisions. Unresolved bilateral disputes on contracts, immovable property and debts that could not be enforced due to war between the parties were referred to the mixed arbitral tribunals established after the treaty. TurkishFrench Mixed Arbitration Court was the first court to be opened and the last to be closed, and it handled a large number of cases. Among them are the Çukurova land, the Pera Palace, the Augustin Norman Construction Marine Company, the Périer and Bauer Marchal Banks and the lawsuits brought against France by the heirs of Abdulhamid II. In the research, the events that are the subject of litigation in court, the decisions made, the way the court works and its representatives are included. Therefore, documents in the State Archive of the Presidency, news in the press of the period, and second-hand sources on the Lausanne Peace Treaty and the mixed arbitration tribunals were used in this study.

Anahtar Kelimeler

• Lausanne Peace Treaty
• Mixed Arbitral Tribunals
• Ottoman Empire
• Türkiye
• France

Lozan Barış Antlaşması Sonrasında Kurulan Türk-Fransız Karma Hakem Mahkemesi ve Örnek Davalar

Öz

Lozan Barış Antlaşması’nın iktisadi kararlarında yer alan 92 ve 98. maddelerine göre karma hakem mahkemeleri kurulmuştur. Taraf ülkeler arasında savaş sebebiyle uygulanamayan sözleşmeler, taşınmaz mallar ve borçlar konusundaki çözülemeyen ikili anlaşmazlıklar antlaşma sonrasında oluşturulan karma hakem mahkemelerine gönderilmiştir. Türk-Fransız Karma Hakem Mahkemesi, ilk açılan ve son kapanan mahkeme olmuş, çok sayıda davaya bakmıştır. Bunlar arasında Çukurova arazisi, Pera Palas, Augustin Norman İnşaat-ı Bahriye Şirketi, Périer ve Bauer Marchal Bankaları ile II. Abdülhamid mirasçılarının Fransa aleyhine açtığı davalar mevcuttur. Araştırmada, mahkemede dava konusu olan olaylara, verilen kararlara, mahkemenin çalışma şekline ve temsilcilerine yer verilmiştir. Dolayısıyla çalışmada, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi’nde yer alan belgeler, dönemin basınında bulunan haberler, Lozan Barış Antlaşması ve karma hakem mahkemeleri hakkında yazılan ikinci el kaynaklar kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Lozan Barış Antlaşması
• Karma Hakem Mahkemeleri
• Osmanlı Devleti
• Türkiye
• Fransa

Destekleyen Kurum

hayır

Etik Beyan

hayır

Teşekkür

hayır

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) google scholar
2. BabıâLi Evrak Odası (BEO) google scholar
3. DâhiLiye Nezâreti İdare Evrakı, (DH.İD..) google scholar
4. Hariciye Nezâreti İstanbul Murahhaslığı (HR. İM..) google scholar
5. Hariciye Nezâreti İstişare Odası (HR. HMŞ.İŞO.) google scholar
6. İrade Dosya Usulü (İ.. DUİT) google scholar
7. Meclis-i Vükelâ Mazbataları (MV.) google scholar
8. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar

9. Bakanlıklararası Tayin Daire Başkanlığı google scholar
10. Kararlar Daire Başkanlığı (1920-1928) google scholar
11. Kararlar Daire Başkanlığı (1928-) google scholar
12. Muamelat Genel Müdürlüğü google scholar
13. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Türk Diplomatik Arşivi google scholar
14. Fransa (525) google scholar
15. Akşam google scholar
16. Correspondance D’orient google scholar
17. Cumhuriyet google scholar
18. Haber-Akşam Postası google scholar
19. Hizmet google scholar
20. Hukuki Bilgiler Mecmuası google scholar
21. İstanbul google scholar
22. Journal des Debats google scholar
23. Journal Offıciel de La Republıque Francaise google scholar
24. Kurun google scholar
25. L’express du Midi google scholar
26. La Lıberte google scholar
27. La Petite Gironde google scholar
28. Le Figaro google scholar
29. Le Journal google scholar
30. Le JournaL du Midi google scholar
31. Le Matin google scholar
32. Le Memorial google scholar
33. Le Petit Havre google scholar
34. Le Petit Havre google scholar
35. Le Petit Parisien google scholar
36. Le TeLegramme google scholar
37. Le TeLegramme des Vosges google scholar
38. Le Temps google scholar
39. Les Dernieres Nouvelles de Strasbourg google scholar
40. Milliyet google scholar
41. Navigazette google scholar
42. Revue Commercial edu Levant google scholar
43. Son Posta google scholar
44. Stamboul google scholar
45. Tan google scholar
46. The Swiss and Nice Times google scholar
47. Vakit google scholar
48. Yarın google scholar
49. Yeni Adan google scholar
50. Resmi Yayınlar google scholar
51. Resmî Gazete “Suriyede Türklere Ait Emlak iLe Türkiyede Suriyelilere Ait Emlak Hakkında Fransa Hükümetile Ankarada Aktedilen İtilafname Hakkında Kanun”dur. S: 2308, 19 Kanunusani 1933, s. 2159-2162. google scholar
52. Düstur Tertip: 3, Cilt: 5, İstanbul: Necmi İstikbal Matbaası 1931, s. 92-95. google scholar
53. Journal Offıciel de La Republıque Francaise “Ministree des Affaires Etrangeres”, No: 281, Yıl: 57, 1 Aralık 1925, s. 11491-11493. google scholar
54. Resmî Ceride “24 Temmuz 1923 TârîhLi Lozan Ahdnâmesinin 92 iLe 96 ncı MaddeLerine Tevfîkan TeşkîLi KıLınan Türk-Fransız MuhteLit Hüküm Mahkemesine Âid Usûl-i Muhâkeme Nizamnâmesi”, No: 229, Sene: 3, 26 Kasım 1925, s. 688-689. google scholar
55. Resmî Ceride ” 24 Temmuz 1923 Târîhli Ahdnâmesinin 92 ile 96 ncı Maddelerine Tevfîkan Teşkîli Kılınan Türk-Fransız Muhtelit Hüküm Mahkemesine Âid Usûl-i Muhâkeme Nizamnâmesi (229 uncu Nüshadan Mâ Ba’d)”, No: 233, Sene: 3, 1 Aralık 1925, s. 703-705. google scholar
56. Bulletin Officiel du Comite France-Orient “Turquie d’Europe et d’Asie”, No: 29, Ekim-Kasım 1922, s. 12. google scholar
57. Cavid Bey: Meşrutiyet Ruznâmesi Haz. Hasan Babacan, Servet Avşar, c. 2, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2015. google scholar
58. H. Hollaender, “S.E. le General Djemal Pacha au Havre”, Le Petit Havre (15 Temmuz 1914), 1-2. google scholar
59. Cookridge, E. H.: Orient Express, The Life and Times of the World’s most Famous Train Random House, New York, 1978. google scholar
60. Correspondance D’orient “La Succession D'Abdul-Hamid “, No: 389, Yıl: 22, Mayıs 1930, s. 231. google scholar
61. Correspondance d’Orient “Faits et Documents”, No: 107, Yıl: 6, 1 Mart 1913, s. 208-240. google scholar
62. Correspondance d’Orient “Notes Econominues et Financiere”, No: 88, Yıl: 5, 15 Mayıs 1912, s. 476-480. google scholar
63. Çilli, Özgü: Tanzimat Sonrası Osmanlı Otel Mimarisi ve Pera Palas Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Ankara, 2009. google scholar
64. Emek, Fatma: İkinci Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Türkiye’de Hayvancılık (1908-1938) Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, İzmir, 2023. google scholar
65. Emin Ali: “Lozan Ahidnamesine Göre: Muhtelit Hakem Mahkemeleri”, Hukuki Bilgiler Mecmuası C. 1, S. 4, Kanunuevvel/Aralık 1926, s. 189-198. google scholar
66. Erpelding, Michel: “Appendix:Alphabetical List of the Mixed Arbitral Tribunals and their Members”, The Mixed Arbitral Tribunals 1919-1939 Editör Burkhard Hess, Helene Ruiz Fabri, Nomos Verlagsgesellschaft mbH & Co. KG, Baden, 2023, s. 547-581. google scholar
67. Esirgen, Seda Örsten: “Lozan’ın Ardından Başlayan Bir Hukuki Mücadele: Karma Hakem Mahkemeleri” Avrasya İncelemeleri Dergisi VIII/ II, 2019, s. 309-338. google scholar
68. Godefroy, M. Georges: “Recherche du Bois Pour La Construction NavaLe Sous Le Second Empire” RecueiL de L’association des Amis du Vieux Havre No: 29, Imprimerie Micaux S.A., Le Havre, 1972, s. 29-37. google scholar
69. Hatıralar Cemal Paşa Haz. Alpay Kabacalı, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2001. google scholar
70. Les Dernieres Nouvelles de Strasbourg “Les Heritiers d'Abdul-Hamid İntenten un Proces au Gouvernement Syrien”, 27 Ekim 1926, s. 2. google scholar
71. Lozan Barış Konferansı, Tutanaklar-Belgeler C. 8, Çev. Seha L. Meray, Yapı Kredi Yayınları, İstanbuL, 2001. google scholar
72. Lozan Sulh Muahedenamesi: MukaveLât ve Senedât- Saire Ahmed İhsan ve Şürekâsı, İstanbul, 1339 (1923). google scholar
73. MoreL, Julian: PuLLman, The PuLLman Car Company its Services, Cars and Traditions David&Charles, Londra, 1983. google scholar
74. Navigazette “L’inauguration du Monument ELeve â La memoire d’Augustin Normand”, No: 1165, 24 Ağustos 1911, s. 6. google scholar
75. Navigazette “Turquie”, No: 1307, 14 Mayıs 1914, s. 6. google scholar
76. Navigazette “Turquie”, No: 1308, 21 Mayıs 1914, s. 5. google scholar
77. Revue Commercial edu Levant “Reglement de Procedure du TribunaL Arbitral Mixte Franco-Turc”, No: 387, YıL: XXXVI, 1 Şubat 1926, s. 41-42. google scholar
78. https://www.persee.fr/doc/etnor 0014-2158 1980 num 29 3 2467 Erişim Tarihi: 16 Temmuz 2024. google scholar