British Assessments Regarding the Factors Leading to the Political Rise of Süleyman Demirel

Öz

The legitimacy of the Justice Party in the eyes of the Turkish military was closely associated with the control of extremist elements within the organization. This legitimacy was initially established through the election of retired General Ragıp Gümüşpala as the party chairman. However, his unexpected death in 1964 reintroduced the question of party leadership and, consequently, the future prime ministry into the political agenda. The British Embassy in Ankara monitored this process closely, paying particular attention to the internal factions of the Justice Party and the military’s stance toward both the party and Süleyman Demirel. These assessments interpret the developments leading to Demirel’s election as party chairman and subsequently as prime minister as a consequence of internal party dynamics, the reconfiguration of relations between the party and the military, and the perception of Demirel by the armed forces as a reliable figure for maintaining the stability of the regime.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Politics
• British Embassy in Ankara
• Justice Party
• Turkish Military
• Süleyman Demirel

Süleyman Demirel’in Siyasi Yükselişine Yol Açan Faktörler Hakkında İngiliz Değerlendirmeleri

Öz

Adalet Partisi’nin Türk ordusu nezdindeki meşruiyeti, parti içindeki aşırılıkçı unsurların kontrol altına alınmasıyla yakından bağlantılıydı. Bu meşruiyet, başlangıçta emekli General Ragıp Gümüşpala’nın parti başkanı seçilmesiyle temin edilmişti. Ancak 1964’te beklenmedik bir şekilde vefat etmesi, parti liderinin ve dolayısıyla bir sonraki başbakanın kim olacağı sorusunu yeniden siyasi gündeme getirdi. İngiltere’nin Ankara Büyükelçiliği, Adalet Partisi’nin iç fraksiyonlarına ve ordunun partiye ve Süleyman Demirel’e karşı tutumuna özel dikkat göstererek bu süreci yakından takip etti. Bu değerlendirmelerde, Demirel’in parti başkanlığına ve ardından başbakanlığa seçilmesine yol açan gelişmeler, parti içi dengelerin, parti ile ordu arasındaki ilişkilerin yenilenmesinin ve Demirel’in silahlı kuvvetler tarafından rejimin istikrarını korumak için güvenilir bir figür olarak algılanmasının neticesi olarak ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Siyaseti
• İngiltere Ankara Büyükelçiliği
• Adalet Partisi
• Türk Ordusu
• Süleyman Demirel

Kaynakça

1. The National Archives (TNA): google scholar
2. FO 371/174972, 371/174973, 371/174974, 371/180150, 371/180151, 371/180152. google scholar
3. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi, Dönem 1, Cilt 21, Toplantı 3, 77. Birleşim, 18.6.1964. google scholar
4. Millet Meclisi Tutanak Dergisi, Dönem 1, Cilt 31, Toplantı 3, 109. Birleşim, 19.6.1964. google scholar
5. Millet Meclisi Tutanak Dergisi, Dönem 1, Cilt 36, Toplantı 3, 57. Birleşim, 13.2.1965. google scholar
6. Cumhuriyet, Milliyet, Ulus google scholar
7. Ahmad, Feroz, Bedia Turgay Ahmad: Türkiye’de Çok Partili Politikanın Açıklamalı Kronolojisi, Bilgi Yayınevi, İstanbul, 1976. google scholar
8. Arslan, Murat: Süleyman Demirel, İletişim, İstanbul, 2019. google scholar

9. British Assessments of the Factors Leading to the Political Rise of Süleyman Demirel Geçer, 2026 google scholar
10. Aydemir, Refik: “Türk Siyasal Hayatında Adalet Partisi ve Parti İçi Muhalefet (1961-1971)”, TBMM’nin Açılışının 101. Yıl Dönümünde Demokrasi Tarihi Yazıları, eds. İsmet Türkmen, Yunus Emre Tekinsoy, Murat Hanilçe, Nazım Boy, and Fatih Erarslan, Berikan, Ankara, 2021, pp. 73-95. google scholar
11. Bilgiç, Sadettin: Hatıralarım, Akasya Kitap, Ankara, 2007. google scholar
12. Birand, Mehmet Ali, Can Dündar, Bülent Çaplı: 12 Mart: İhtilalin Pençesinde Demokrasi, İmge Kitabevi, Ankara, 1994. google scholar
13. Bora, Tanıl: Demirel, İletişim, İstanbul, 2023. google scholar
14. Cizre Sakallıoğlu, Ümit: AP-Ordu İlişkileri: Bir İkilemin Anatomisi, İletişim, İstanbul, 1993. google scholar
15. Çavuşoğlu Hüseyin, “Süleyman Demirel’in Siyasal Hayatı ve Kişisel Özellikleri”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimleri Fakültesi Dergisi, Volume 21, Issue 3, 2016, pp. 1043-1051. google scholar
16. Demirci Güler, Filiz: Türkiye’nin Yakın Siyasetinde Bir Örnek Olay: Adalet Partisi, Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü, Ankara, 2003. google scholar
17. Demirel, Tanel: Adalet Partisi: İdeoloji ve Politika, İletişim, İstanbul, 2017. google scholar
18. Dişiaçık Teknaz, Merve: “Adalet Partisi İktidarında Seçimler”, Tarih ve Tarihçi, V. 2, No. 1, 2023, pp. 1-17. google scholar
19. Dişiaçık Teknaz, Merve: “Adalet Partisi İktidarında Türkiye (1965-1971)”, Marmara Üniversitesi, PhD Dissertation, 2023. google scholar
20. Duman, Doğan, Asil Kaya: “1960’lar Türkiye’sinde Petrol Politikasına İlişkin Tartışmalar”, History Studies, Volume 4, Issue 1, 2022, pp. 49-72. google scholar
21. Ertem, Barış: “Türk Siyasetinde Asker-Sivil İlişkileri 1960-1971”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, No: 16, 2016, pp. 132-149. google scholar
22. Kaya, Halit: “Adalet Partisi ve Ragıp Gümüşpala (1961–1965)”, Ankara Üniversitesi, PhD Dissertation, 2014. google scholar
23. Sanlı, Ferit Salim: “Türk Sağındaki Politik Çatallaşmaya Adalet Partisinden Bakmak: 1961-1967 Yılları Arası AP İçerisinde Yaşanan ‘Müfrit-Mutedil’ Mücadelesi ve Bu Mücadelenin ‘Türkeş Hareketi’ ile Olan Münasebeti”, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, No: 25, 2017, pp. 4-49. google scholar
24. Sarı, Birsen: “1960-1971 Arası Adalet Partisi Askeri Yönetim Arasındaki İlişki”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, MA Thesis, 2019. google scholar
25. Turgut, Hulûsi: Demirel’in Dünyası, ABC Ajansı Yayınları, İstanbul, 1992. google scholar
26. Turhan, Sedat: “Adalet Partisi İçerisinde Bir Muhalif: Sadettin Bilgiç”, Süleyman Demirel Üniversitesi, MA Thesis, 2015. google scholar