British Researcher David George Hogarth’s Views on Armenians, the Sason Rebellion of 1894 and the Independent Armenian State

Öz

The Arabian Peninsula, Mesopotamia, Anatolia, the Balkans and Greece, which were control the domination of the Ottoman Empire for long years, were rich regions in terms of archaeological structures and finds. In addition, the fact that these lands were the birthplace of three monotheistic religions and places where pagan culture was widespread in the Ancient Age attracted European researchers to the land held by the Ottoman Empire. Western travelers, clergy, orientalists and researchers began to systematically come to the Ottoman geography with the permission they received from the Ottoman administrative center. Among the scientists who came to research in the Ottoman lands was the British orientalist, archaeologist, geographer, historian and intelligence officer D. G. Hogarth. Hogarth visited Anatolia for the first step in 1887 and his last visit was in 1915. Hogarth collected information about the information living in Ottoman society during his visits to Greece, the Balkans, the Arabian Peninsula, Mesopotamia and Anatolia between 1887 and 1915. He first mentioned the information he collected on Turks, Kurds, Arabs and Armenians in his diaries and later in his published works. In this study, Hogarth’s dailys, military reports and published works include his views on the race, culture, religious beliefs of the Armenian people, the 1894 Armenian Sason events that took place in Anatolia, and the independent Armenian state planned to be established during and after World War I. 

Anahtar Kelimeler

• D. G. Hogarth
• Armenians
• Sason Rebellion of 1894
• Oxford University Archives

İngiliz Araştırmacı David George Hogarth’ın Ermeniler, 1894 Sason İsyanı ve Bağımsız Ermeni Devleti Hakkındaki Görüşleri

Öz

Uzun yıllar boyunca Osmanlı Devleti’nin hakimiyetinde olan Arap Yarımadası, Mezopotamya, Anadolu, Balkanlar ve Yunanistan toprakları arkeolojik yapılar ve buluntular açısından zengin bölgelerdi. Ayrıca bu toprakların üç semavi dinin doğuş yeri ve Eski Çağ’da pagan kültürün yaygın olduğu yerler olması Osmanlı Devleti’nin elinde olan kara parçalarına Avrupalı araştırmacıların ilgi duymasını sağladı. Batılı seyyah, din adamı, oryantalist ve araştırmacılar Osmanlı yönetim merkezinden aldıkları izinle sistematik olarak Osmanlı coğrafyasına gelmeye başlamışlardı. Osmanlı topraklarına araştırmaya gelen bilim adamları arasında İngiliz oryantalist, arkeolog, coğrafyacı, tarihçi ve istihbarat subayı D. G. Hogarth da vardı. Hogarth ilk defa 1887 yılında Anadolu topraklarını ziyaret etti ve en son ziyaretini de 1915 yılında yaptı. Hogarth 1887-1915 yılları arasında Yunanistan, Balkanlar, Arap Yarımadası, Mezopotamya ve Anadolu’da yaptığı ziyaretleri esnasında Osmanlı toplumunda yaşayan haklar hakkında bilgiler topladı. Türk, Kürt, Arap ve Ermeniler üzerine topladığı bilgilerden ilk önce günlüklerinde daha sonra yayınladığı eserlerde bahsetti. Bu çalışma da Hogarth’ın günlük, siyasi-askeri rapor ve yayınladığı eserlerinde Ermeni halkının ırk, kültür, dini inanışları, Anadolu’da meydana gelen 1894 Ermeni Sason olayları, I. Dünya Savaşı sırasında ve sonrası kurulması planlanan bağımsız Ermeni devleti üzerindeki görüşlerine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• D. G. Hogarth
• Ermeniler
• 1894 Sason İsyanı
• Oxford Üniversitesi Arşivleri

Kaynakça

1. British Library (BL) google scholar
2. Mss Eur F112.277, Memorandum on Certain Conditions of SettLement of Western Asia, 15.11.1918. google scholar
3. IOR.L.MIL.17.5.3321., 18.04.1919. google scholar
4. British Online Archive (BA) google scholar
5. FO 608, 83, 3., FiLe 342, TurkeY and MiddLe East, 29.03.1919. google scholar
6. FO 608, 96., FiLe 371.,1,1, PoLiticaL MiddLe East, 1.02.1919. google scholar
7. Oxford Üniversitesi, Magdalen Kolej Arşivi: D. G. Hogarth Koleksiyonu, 1860-2017. google scholar
8. MCA, P452, ArcheoLogY: 3.2., DiarY of JourneY from Adana to Trebizond, 1894. google scholar

9. MCA, P452, Other: 1.4., The GeographicaL JournaL, ObitituarY of David George Hogarth, 1927-1927. google scholar
10. MCA, P452, PersonaL: 1.4., 3 JanuarY - 4 November 1887 Asia Minor and Greece. google scholar
11. MCA, P452, PersonaL: 1.7., 13 JunarY-27 August 1891, UntitLed diarY, TurkeY, 1891. google scholar
12. MCA, P452, PersonaL: 3.2., Dig. google scholar
13. MCA, P452, PersonaL: 3.2., Young Hogarth. google scholar
14. MCA, P452, PersoanL: 4.4. 5., 25 October 1915. google scholar
15. Oxford Üniversitesi, St Antony’s Koleji Arşivi:, David George Hogarth Koleksiyonu google scholar
16. MEC, FiLe 1- FiLe 5, 1897-1919. google scholar
17. MEC, FiLe 4: 4.12., Letter From D.G. Hogarth To Laura, Paris, 23.03. 1919.google scholar
18. The National Archive (TNA) google scholar
19. Admiralty: ADM 337.120.308., 1915, 156. google scholar
20. Prof. Dr. Caroline Baron’la Yapılan görüşmeler, (Haziran 2021- Mart 2024).google scholar
21. Aktaş, SeYran, “Tahrir DefterLerine Göre ErmeniLerin AnadoLu’da İcra Ettiği MesLekLer”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S.33, 2020, s. 299-311. google scholar
22. Birinci DünYa Harbinde Erzurum ve Çevresinde Ermeni HareketLeri (1914-1918), GeneL KurmaY Askeri Tarih ve Stratejik Etüt BaşkanLığı YaYınLarı, GeneL KurmaY Basımevi, Ankara 1996. google scholar
23. Breasted, James, “ObituarY: David George Hogarth”, Geographical Review, VoLume 18, No. 1, JanuarY 1928, s. 159-161. google scholar
24. CeYLan, ALpasLan , “ErmeniLerin AnadoLu’daki VarLıkLarı Ve Tarihi GerçekLer”, Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, CiLt 5, SaYı 10, Temmuz: 2015, s. 1. google scholar
25. CourtneY, E., Janet, An Oxford Portrait Gallery: David George Hogarth,, PubLished bY Chapman and HaLL Limited, London 1931. google scholar
26. ÇaLış, Mübin, Said, “Küçük Armenia KraLLığı'nın KuzeYbatısı: Antiochia ad Taurum”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, CiLt 16, SaYı 1, 2019, s. 305. google scholar
27. Doğan, Hamdi, Sason Ermeni İsyanları, Niğde Üniversitesi SosYaL BiLimLer Enstitüsü, YaYınLanmamış Doktora Tezi, Niğde, 2000, google scholar
28. Erzen, Afif, Doğu Anadolu ve Urartular, Türk Tarih Kurumu YaYınLarı, Ankara 1992. google scholar
29. Evren, Gürbüz, Sömürgecilik Tarihi Işığında Ermeni Sorunundaki Çıkar Odakları, Ümit YaYıncıLık, Ankara 2002. google scholar
30. Görgen, İsmaiL, “ULusLararası BoYutLarıYLa Sason Ermeni İsYanLarı”, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 17 (46), s. 499. google scholar
31. GöYünç, Nejat, Osmanlı İdaresinde Ermeniler, GüLtepe YaYınLarı, İstanbuL 1983. google scholar
32. GüLmez, Nurettin, “Tahkik HeYetinin RaporLarına Göre 1894 Sason İsYanı”, Belleten Dergisi, S.258, C. 70, Ağustos 2006, s. 695. google scholar
33. Gürün, Kamuran, Ermeni Dosyası, Türk Tarih Kurumu YaYını, Ankara 1983.google scholar
34. HaLL, R., H., “David George Hogarth died November 6, 1927”, The Journal of Egyptian Archaeology, VoLume 14, No. 1, MaY 1928, s. 128. google scholar
35. Hogarth, George, David, Accidents of an Antiquary's Life, MacmiLLannand CompanY, Limited S.t. Martin’s Street, London 1910, s. 33, 34, 176. google scholar
36. , Arabia, (London: Oxford at the CLarendon Press, 1922. google scholar
37. , The Nearer East, Printed bY AppLeton and CompanY, New York 1902.google scholar
38. , The Penetration of Arabia, PubLished bY Frederıck A. Stokes CompanY, 1904. google scholar
39. , The Wandering Scholar In The Levant, Pirnted bY J. MurraY, London 1896.google scholar
40. , “TurkeY”, The BaLkans: A HistorY of BuLgaria, Serbia, Greece, Rumania, Ed. D. G. Hogarth, Oxford at The CLarendon Press, EngLand, 1915. google scholar
41. İskefiyeli, Zeynep, Ermeni Meselesi Çerçevesinde 1893 Ankara Mahkemelerinin Yeri ve Önemi, Sakarya Üniversitesi Sosyal BiLimLer Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Sakarya 2008, s. İ. google scholar
42. İpek, Mübarek, “İngiLiz Müşteşrik ve İstihbarat SubaYı David George Hogarth’ın FiListin BöLgesi ve MeseLesine Bakışı”, FiListin AraştırmaLarı Dergisi, No. 16, 2024, s. 92-122. google scholar
43. İpek, Mübarek, “OrYantaList David George Hogarth’ın HaYatı ve İngiLiz İstihbarat Birimi iLe İLişkisi” Mukaddime, CiLt 14, SaYı 2, 2023, s. 319-320.google scholar
44. Küçük, Cevdet, Osmanlı Diplomasisinde Ermeni Meselesinin Ortaya Çıkısı 1878-1897, Türk DünYası AraştırmaLarı Vakfı YaYını, İstanbuL 1986. google scholar
45. Lock, Peter, “D. G. Hogarth (1862-1927) A SpeciaList in the Science of ArchaeoLogY”, The Annual of the British School at Athens, VoLume 85, 1990, s. 179. google scholar
46. Memiş, Ekrem, “ErmeniLerin Kökeni Ve Geçmişten günümüze Türk- Ermeni İLişkiLeri”, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, CiLt VII, SaYı 1 Ermeni ÖzeL SaYısı, Haziran 2005, s. 1. google scholar
47. Mert, Özcan, “OsmanLı TürkLeri İdaresinde ErmeniLer”, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, S.3, 2003, s.141-145. google scholar
48. OsmanLı BeLgeLerinde Ermeni İsYanLarı (1878-1895) I, T.C. BaşbakanLık DevLet ArşivLeri GeneL MüdürLüğü OsmanLı Arşiv Daire BaşkanLığı YaYın Nu:95, Ankara 2008. google scholar
49. PaYasLian, Simon, The History Of Armenia Fromthe Origins To The Present, First PubLished in bY PaLgrave MacmiLLann, New York 2007.google scholar
50. PiYadeoğLu, Cihan, Çağrı Bey: Selçuklular’ın Kuruluş Hikayesi, Timaş YaYınLarı, 3. Baskı, , İstanbuL 2017. google scholar
51. Şimşir, NiYazi, BiLaL, “Ermeni Sorunu ve Van”, Ermeni Olayları Sempozyumu Van-Bitlis-Muş”, (2-3-4 Nisan 1985), Bildirileri, Haz.: M. BaYar ve M. GömLeksiz, Van YüzüncüYıL Üniversitesi YaYınLarı, Van 1986, s.53-57,66 . google scholar
52. TaşcıoğLu, Lütfi, Ömer, Türk-Ermeni İlişkilerindeki Tarihsel Gerçekler, NobeL YaYınLarı, 3. Basım, Ankara 2019. google scholar
53. Ben TaYLor, CataLoguing the Hogarth Papers, Oxford UniverstY: Hogarth Conference,OnLine,MagdaLenCoLLege,23.01.2021,Oxford,https:// [www.Youtube.com/resuLts?search_querY=magdaLen+coLLege+Hogarth+conference+,(ErişimTarihi](https://www.google.com/search?q=https://www.Youtube.com/resuLts%3Fsearch_querY%3DmagdaLen%2BcoLLege%2BHogarth%2Bconference%2B,(Eri%C5%9FimTarihi): 14.03.2024). google scholar
54. GB: 1.1.1.28.4, Letter from Gertrude BeLL to her stepmother, FLorence BeLL, 16 March, 1919, https://gertrudebeLL.ncL.ac.uk/L/gb-1-1-1-1-19-8, (Erişim Tarihi: 15.03.2024). google scholar