İzmir’in Atatürk’e Vedası: 21 Kasım 1938’de Yapılan Cenaze Merasimleri

Yıl 2025, Sayı: 48, 174 - 192, 25.12.2025

Şakire Çimenli

https://doi.org/10.26650/YTA2025-1644086

https://izlik.org/JA36CK96FE

Öz

Mustafa Kemal Atatürk’ün tüm yurtta 21 Kasım 1938’de yapılan cenaze merasimi, sadece bir liderin sonsuzluğa uğurlanması değil, aynı zamanda Türk halkının ona duyduğu derin sevginin, saygının ve minnettarlığın bir göstergesi olarak tarihe geçmiştir. Türk halkı, bu derin bağlılığın bir sonucu olarak düzenlediği merasimlerde gerçekleştirdiği yeminleri adeta onun ilkelerini ve inkılabını yaşatacak bir ahitname niteliğine dönüştürerek, ömrünü ulusuna feda etmiş olan Atatürk’e, vefa borcunu ödemek istemiştir. Millî Mücadele’nin başlangıç ve nihai noktasında önemli bir yer teşkil eden İzmir de bu minnet ve vefa borcunun sergilendiği şehirlerden biri olmuştur. Üç yıldan fazla bir süre işgal altında kalan İzmir’in esaretine son veren Türk ordusunun Başkomutanı Mustafa Kemal Paşa, İzmir halkı tarafından “bağımsızlık” ile eşdeğerde tutulmuş ve Paşa’nın bu kurtarıcı vizyonu İzmir’de gerçekleşen cenazede merasimlerine damga vurmuştur. Bu bağlamda, Atatürk’ün vefatının İzmir’deki izdüşümüne odaklanan ve kronolojik bir akışı benimseyen bu çalışma, arşiv kayıtlarını bilimsel ölçütler doğrultusunda kullanarak, konuya ilişkin belge ve kayıt temelini genişletmeyi ve alanyazındaki mevcut boşluğun giderilmesine katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yas , Atatürk’ün Vefatı , Cenaze Merasimi , İzmir , Matem

İzmir’s Farewell to Atatürk: The Funeral Ceremonies Held on November 21, 1938

https://izlik.org/JA36CK96FE

Öz

The nationwide funeral ceremony held on 21 November 1938 for Mustafa Kemal Atatürk was not only the farewell of a leader to eternity but also a historical expression of the deep love, respect, and gratitude felt by the Turkish nation. As a reflection of this strong devotion, the people transformed the oaths recited during the ceremonies into a kind of covenant to preserve his principles and reforms, seeking to repay their debt to Atatürk, who had dedicated his life to the nation. İzmir, which played an important role at both the beginning and the final stage of the National Struggle, was among the cities where this sentiment of loyalty was most clearly expressed. Mustafa Kemal Pasha-the Commander-in-Chief who ended İzmir’s long occupation-was regarded by its people as synonymous with “independence,” and his liberating vision shaped the city’s funeral ceremonies.In this context, this study, focusing on the reflection of Atatürk’s death in İzmir and adopting a chronological approach, aims to broaden the documentary basis of the subject and help address the gap in the literature by using archival sources in line with scientific standards.

Anahtar Kelimeler

Mourning , Death of Atatürk , Funeral Ceremony , İzmir , Bereavement

Kaynakça

• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar
• Resmî Gazete google scholar
• TBMM Zabıt Ceridesi google scholar
• Akşam google scholar
• Anadolu google scholar
• Ayın Tarihi google scholar
• Cumhuriyet google scholar
• Denizli google scholar
• Fikirler google scholar
• Halkın Sesi google scholar
• İkinci Teşrin google scholar
• Kurun google scholar
• Son Posta google scholar
• Son Telgraf google scholar
• Tan google scholar
• Ulus google scholar
• Yeni Asır google scholar
• Yeni Sabah google scholar
• Araştırma Eserler google scholar
• Akçiçek, Eren: Atatürk’ün Sağlığı Hastalıkları ve Ölümü, İzmir Güven Kitabevi, İzmir, 2005. google scholar
• Aksoy, Yaşar: Smyrna; İzmir Efsaneden Gerçeğe, İzmir Büyükşehir BeLediyesi YayınLarı, İzmir, 2002. google scholar
• Arslan, Nebahat Oran: “Bir Liderin Ölümü: Kars Gazetelerinde 10 Kasımlar (1938-1960)”, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 2, 2008, s. 47-58. google scholar
• Atatürk’ün Söylev ve Demeleri, I-III, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1997. google scholar
• Belgelerle Atatürk, MiLLî Savunma BakanLığı, Ankara, 1999. google scholar
• Bozok, SaLih-Bozok, CemiL S.: Hep Atatürk’ün Yanında, Çağdaş YayınLarı, İstanbuL, 1985. google scholar
• Doğaner, Yasemin: “MiLLet Liderini UğurLuyor”, Atatürk Üniversitesi Atatürk Dergisi, C. IV, S. 2, 2005, s. 45-64. google scholar
• Esin, SeyfuLLah: “Atatürk’ün Cenaze Merasimine Dair HatıraLar”, Türk Kültürü, Y. XIV, S. 157 (Atatürk Sayısı). google scholar
• Fotoğraflarla Atatürk ve Havacılık, HazırLayanLar: Hv. Öğ. Yb. Deniz Kurt& Hv. Öğ. Bnb. Yavuz PehLivan&Tarih. Uzm. ErdaL Korkmaz, MiLLî Savunma BakanLığı Hava KuvvetLeri KomutanLığı, Ankara, 2020. google scholar
• GüLer, ALi: Atatürk’ün Ölümü, Cenaze Töreni ve Defin İşlemi Bir Vedanın Ardından Sonsuza Yolculuk, Truva YayınLarı, İstanbuL, 2010. google scholar
• KıLıç, ALi: Atatürk’ün Son Günleri, SeL YayınLarı, İstanbuL, 1955. google scholar
• Ökten, NazLı: “ÖLümsüz Bir ÖLüm, Sonsuz Bir Yas: Türkiye’de 10 Kasım”, Hatırladıklarıyla ve Unuttuklarıyla Türkiye’nin Toplumsal Hafızası, İLetişim YayınLarı, İstanbuL, 2001. google scholar
• ÖzbiL, ALev: “Türkiye Cumhuriyeti CumhurbaşkanLarının Cenaze MerasimLeri”, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, C. 11, S. 22, 2012, s. 23-61. google scholar
• Özsarı, Mustafa: Ege Bölgesi Halkevi Dergilerindeki Edebî ve Kültürel Muhteva Üzerine Bir İnceleme, Ege Üniversitesi SosyaL BiLimLer Enstitüsü, Doktora Tezi, İzmir, 2000. google scholar
• SerteL, Zekeriya: Hatırladıklarım, GözLem YayınLarı, İstanbuL, 1977. google scholar
• Soyak, ALi Rıza: Atatürk’ten Hatıralar, Yapı Kredi YayınLarı, İstanbuL, 2006. google scholar
• Şimşek, Burak: Türkiye’de 10 Kasımlar (1938-1950), Dokuz EyLüL Üniversitesi, Atatürk İLkeLeri ve İnkıLâp Tarihi Enstitüsü, YayımLanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir, 2007. google scholar
• Şimşir, BiLaL N.: Atatürk’ün Hastalığı, Türk Tarih Kurumu YayınLarı, Ankara, 1989. google scholar
• TınaL, MeLih: “Atatürk’ün İzmir ZiyaretLeri ve Vefatının İzmir’deki YankıLarı”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 7, S. 16, 2008, s. 19-33. google scholar
• Uzun, Hakan: “Türkiye’de 10 Kasım TörenLeri: ‘İLk Matem’ 10 Kasım 1939’dan, ‘Atatürk Haftası’ ve ‘Matemsiz Atatürk’ü Anma’ GünLerine” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 19, S. 38, 2019, s. 135-170. google scholar
• Uzun, Hakan: “Liderine AğLayan Bir ULus: Atatürk’ün Ankara’daki Cenaze Töreni”, Atatürk Yolu Dergisi, S. 43, 2009, s. 531-553. google scholar
• Üçüncü, Uğur: “Atatürk’ün Cenaze Merasimi Sırasında Türkiye’de YapıLan Matem TörenLeri”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, S. XIII/I, 2013, s. 79-103. google scholar
• MuLaj: https://sozLuk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 28.12.2024. google scholar
• Tahnit: https://sozLuk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 28.12.2024. google scholar