Kurucu Söylemin İzinde: Cumhuriyet’in Başmakalelerinde İdeolojik Formasyon (1930-1932)

Öz

Bu çalışma, Cumhuriyet rejiminin dayandığı temel ideolojik ilkeleri ve bu ilkelerin topluma benimsetilmesinde basının üstlendiği rolü incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Atatürk ilke ve inkılaplarının Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) 1931 tarihli programı çerçevesinde nasıl tanımlandığını, bu ilkelerin nasıl bir kalkınma modeli sunduğunu ve modernleşme sürecine nasıl yön verdiğini, Yunus Nadi’nin 1930-1932 tarihli makaleleri üzerinden analiz etmektedir. Çalışmada Cumhuriyet gazetesi başmakaleleri aracılığıyla, Cumhuriyet kurucu ideolojisinin klasik bir milliyetçilik anlayışının ötesine geçerek, laiklik, bilimsellik ve çağdaşlaşmayı ön plana alan, halkçılık ve devletçilik ilkeleriyle toplumsal bütünlüğü ve ekonomik kalkınmayı hedefleyen bir ulus-devlet projesi olduğu ortaya konmuştur. Nitel araştırma yöntemiyle hazırlanan çalışmada başmakaleler tematik olarak çözümlenmiş, sık tekrar eden kavramlar, söylem kalıpları ve ideolojik referanslar belirlenmiş, makalelerdeki açık ve örtük içerikler dikkate alınarak ideolojik formasyonun izleri sürülmüştür. Ortaya çıkan sonuçlar Cumhuriyet Halk Partisi’nin 1931 tarihli kongre kararlarıyla karşılaştırılmış, başmakalelerin belirli bir amaç ve yönelim doğrultusunda seçilmiş konular üzerinden kaleme alındığı ve Cumhuriyet’in ilke ve değerlerinin halka tanıtılmasında önemli birer araç olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Atatürk Milliyetçiliği
• Basın
• Cumhuriyet
• Ulus Devlet
• Yunus Nadi

Tracing the Foundational Discourse: Ideological Formation in the Editorials of Cumhuriyet (1930-1932)

Öz

This study aims to examine the fundamental ideological principles upon which the republican regime was based and the role undertaken by the press in ensuring the assimilation of these principles by society. Through the articles penned by Yunus Nadi between 1930 and 1932, the research analyzes how Atatürk’s principles and reforms were defined within the framework of the 1931 program of the Republican People’s Party (CHP), the nature of the development model these principles presented, and how they guided the modernization process. The study demonstrates, through the editorials of the Cumhuriyet newspaper, that the founding ideology of the Republic was a nation-state project that transcended a classical understanding of nationalism; rather, it prioritized secularism, scientific rationality, and modernization, aiming for social cohesion and economic development through the principles of populism and statism. In the study, which was prepared utilizing a qualitative research method, the editorials were analyzed thematically. Frequently reiterated concepts, discourse patterns, and ideological references were identified, and the traces of ideological formation were pursued by considering both the explicit and implicit contents of the articles. The ensuing findings were compared with the resolutions of the 1931 congress of the Republican People’s Party, establishing that the editorials were authored on selected subjects in accordance with a specific objective and orientation, and that they served as crucial instruments in introducing the principles and values of the Republic to the public.

Anahtar Kelimeler

• Atatürk Milliyetçiliği
• Basın
• Cumhuriyet
• Ulus Devlet
• Yunus Nadi

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar
2. C.H.F. Üçüncü Büyük Kongre Zabıtları, Devlet Matbaası, İstanbul, 1931. google scholar
3. C.H.P. Programı, Ulus Basımevi, Ankara, 1935. google scholar
4. TBMM Albümü 1920-2010, Gökçe Ofset Matbaacılık, Ankara, 2010. google scholar
5. Cumhuriyet google scholar
6. Milliyet google scholar
7. Abalı, Ali: Cumhuriyet ile Özdeşleşmiş Bir Hayat: Yunus Nadi Abalıoğlu, Telgrafhane Yayınları, Ankara, 2015. google scholar
8. Abalıoğlu, Yunus Nadi: Ankara’nın İlk Günleri, Sel Yayınları, İstanbul, 1955. google scholar

9. Abalıoğlu, Yunus Nadi: Cumhuriyet Yolunda, Yenigün Basın Yayın, İstanbul, 1999. google scholar
10. Aydoğan, Pınar: Kemalizmin Muhafazakâr Bir Yorumu: Yunus Nadi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 2016. google scholar
11. Böke, Pelin: Yenigün’den Cumhuriyet’e Yunus Nadi, Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İzmir, 1994. google scholar
12. Eroğlu, Ferhat: Yunus Nadi Hayatı ve Eserleri (1879-1924), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 2016. google scholar
13. Erten Bağış, Doğan M. Görkem: “Cumhuriyet’in Cumhuriyet’i: Cumhuriyet Gazetesi”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm. ed.: Uygur Kocabaşoğlu, İletişim Yayınları, İstanbul, 2009: 501-512. google scholar
14. Ertugay, Fatih: “Türkiye’de Bir İdeoloji Olarak Cumhuriyet”, İnsan ve Toplum, C. 14, S. 3, Eylül 2024, s. 123-149. google scholar
15. Gevgilili, Ali: “Türkiye Basını”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, C. 1, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983: 202-228. google scholar
16. Hanioğlu, M. Şükrü: Atatürk Entelektüel Biyografi, Bağlam Yayıncılık, İstanbul, 2023. google scholar
17. Herman Edward S., Chomsky Noam: Rızanın İmalatı: Kitle Medyasının Ekonomi Politiği, çev.: Ender Abadoğlu, bgst Yayınları, İstanbul 2017. google scholar
18. İnalcık, Halil: Atatürk ve Demokratik Türkiye, Kırmızı Yayınları, İstanbul, 2016. google scholar
19. İnan, Ayşe Afet: İzmir İktisat Kongresi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1989. google scholar
20. Karpat, Kemal: Türk Demokrasi Tarihi, Timaş Yayınları, İstanbul, 2010. google scholar
21. Kılıç, Ali: Atatürk’ün Sırdaşı Kılıç Ali’nin Anıları, der.: Hulusi Turgut, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2005. google scholar
22. Kocadaş, Bekir: “Kültür ve Medya”, Bilig, S. 34 Haziran 2005, s. 1-13. google scholar
23. Koloğlu, Orhan: Osmanlı’dan 21. Yüzyıla Basın Tarihi, Pozitif Yayınevi, İstanbul 2023. google scholar
24. Köker, Levent: Modernleşme Kemalizm ve Demokrasi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2007. google scholar
25. Lewis, Bernard: Modern Türkiye’nin Doğuşu, çev.: Metin Kıratlı, TTK, Ankara, 1993. google scholar
26. Önder, Mehmet: “Millî Mücadele’nin Gazetesi Hakimiyet-i Milliye Nasıl Çıkarıldı?”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. 7, S. 20, Mart 1991, s. 285-302. google scholar
27. Özdinç, Hülya Kendir: “Tarımda Kamu Politikalarının Başlangıcı: ‘Buğday Meselesi’, 1932-1945”, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 10, S. 20, Ekim 2010, s. 1-12. google scholar
28. Öztoprak, İzzet: Kurtuluş Savaşı’nda Türk Basını, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 1981. google scholar
29. Parla, Taha: Türkiye’de Siyasal Kültürün Resmî Kaynakları C. 3., Kemalist Tek Parti İdeolojisi ve CHP’nin Altı Ok’u, İletişim Yayınları, İstanbul, 1992. google scholar
30. Sezer, Selim: “Cumhuriyete İdeoloji Arayışı: 1931 Tarihli İlk CHF Programının Uzak ve Yakın Kökenleri ve Parti Programını Besleyen Kamuoyu Tartışmaları”, Strata, S. 13, Haziran 2023, s. 49-71. google scholar
31. Tüfekçioğlu, Hayati: “Cumhuriyet İdeolojisi ve Türk Basını”, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, C. 3, S. 3, Mayıs 1992, s. 45-96. google scholar
32. Yalman, Ahmet Emin: Yakın Tarihte Gördüklerim Geçirdiklerim 3, Yenilik Basımevi, İstanbul, 1970. google scholar
33. Zürcher, Erik Jan: Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, çev.: Yasemin Saner Gönen, İletişim Yayınları, İstanbul, 2000. google scholar